حالىقتىڭ دەنساۋلىعىنان ارتىق بايلىق جوق

كەشە اقتوبە قالاسىندا دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ “2010 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتى جىلدى­عىن­داعى بىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ قورىتىن­دى­لارى تۋرالى” اتتى رەسپۋبليكالىق كەڭەس ءوتتى. كەڭەسكە پرەمەر-مي­نيستر­دىڭ ورىنباسارى ەربول ورىن­باەۆ, دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى جاق­سىلىق دوسقاليەۆ, اقتوبە وب­لى­سىنىڭ اكىمى ەلەۋسىن ساعىن­دى­قوۆ, مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن رەسپۋبليكا دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنىڭ باسشىلارى قاتىس­تى. اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى ەلەۋ­سىن ساعىندىقوۆ جينالعانداردىڭ الدىندا قىسقاشا ءسوز سويلەپ, كەڭەس جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەدى. – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونو­مي­­كالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى قازاق­ستان حال­قىنا بيىلعى جولداۋىندا دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ ماسەلەسىنە با­سىم­دىلىق بەرە وتىرىپ, حالىقتىڭ دەن­ساۋ­لىعىن جاقسارتۋدى قازا­ق­ستان­نىڭ ستراتەگيالىق باعدارلاما­سى­نىڭ اجىراماس بولىگى رەتىندە نا­زار­دا ۇستاپ كەلەدى. مەن اقتوبە ءوڭى­رى­نىڭ حالىقتىڭ تۇرمىسىن جاقسار­تۋعا جانە دەنساۋلىعىن نىعايتۋعا ءوزىن­دىك ۇلەس قوسىپ وتىرعانىنا قۋا­­­نىش­تىمىن. بىرىڭعاي ۇلتتىق دەن­­ساۋلىق جۇيەسىن ەنگىزۋ باستا­ما­سى وتە ومىرشەڭ يدەيا. العاشقى جارتى جىلدىق قورىتىندىلارىن شىعارا وتىرىپ, ونىڭ ءبىزدىڭ وڭىردە تابىس­تى جۇرگىزىلىپ جاتقانىنا سەندى­رە­مىن. ماماندار جەتكىلىكتى دايارلانۋ­دا, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى جىل وتكەن سايىن نىعايىپ كەلەدى, قارجىلاندىرۋ دا ارتا ءتۇستى. سوڭعى ءۇش جىلدا الپىستان استام دەنساۋ­لىق ساقتاۋ نىسانى پايدالانۋعا بەرىلدى, – دەدى ەلەۋسىن ناۋرىزباي­ ۇلى. وبلىس باسشىسى ودان ءارى دەن­ساۋلىق ساقتاۋ سالاسى قىزمەتكەر­لەرىنە كورسەتىلىپ وتىرعان قارجى­لاي قولداۋ-كومەك تۋرالى ايتتى. بەس جۇزدەن استام دارىگەرلەر مەن مەد­بيكەلەر وبلىس اكىمىنىڭ اقشا­لاي سىيلىعىنا يە بولعان ەكەن. جالپى وبلىستا مەديتسينا سالاسىن دامىتۋعا باعىتتالعان ءساتتى قادام­دار­دى وزگەلەرگە ونەگە رەتىندە تارا­تۋعا ابدەن بولاتىنداي جاعدايدا دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. سودان كەيىن كەڭەسكە قاتىسۋ­شى­لاردى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورى­ن­باسارى ەربول ورىنباەۆ قۇتىقتاپ ءسوز سويلەدى. ەلىمىزدەگى بىرىڭعاي ۇلت­تىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋدىڭ كەيبىر ماسەلەلەرىن تارا­تىپ ايتىپ, وسى باعىتتاعى قول جەت­كەن تابىستاردى اڭگىمە ارقاۋىنا اينالدىردى. ول بىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ ماسەلەسىن ۇكىمەتتىڭ باستى نازاردا ۇستاپ وتىرعانىنا توقتالدى. بۇل جۇيەنىڭ ستاتسيونارلىق جانە ستا­تسيو­نار الماستىرۋشى قىزمەت كور­سەتۋدى قامتاماسىز ەتەتىنى, مەدي­تسي­نالىق كومەك كورسەتۋدەگى مەملە­كەتت­ىك كەپىلدىكتەردى قارجىلاندىرۋ ءجايلى ءسوز قوزعادى. – بىرىڭعاي دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋگە بايلانىستى وسىن­داي كەڭەس بىلتىر قوستانايدا, ال بي­ىل ءساۋىر ايىندا استانادا وتكى­زىلدى. مۇنداي ءوزارا پىكىر الىسۋلار ءبى­رىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق جۇيە­سىن ەنگىزۋدىڭ بارىسىن قورىتىن­دى­لاپ قانا قويماي, الداعى اتقارى­لاتىن شارۋالاردى بولجاۋعا دا ال­عىشارت جاسايدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ 2011-2015 جىل­دارعا ارنالعان “سالاماتتى قا­زاقستان” اتتى جاڭا مەملەكەتتىك باع­دارلاماسى نەگىزىندە ودان ءارى دا­مىتۋ كوزدەلىپ وتىر. اتالعان ءما­سەلەلەردى جان-جاقتى تالقىلاۋ جا­ڭا جۇيەنى تەزىرەك ەنگىزۋگە ىقپال ەتە­دى دەپ ويلايمىن, – دەدى ەربول تۇرمۇحان ۇلى. دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ءساليدات قايىربەكوۆا بىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋدىڭ 2010 جىلدىڭ ءبى­رىن­شى جارتى جىلدىعىنداعى با­رى­سى تۋرالى باياندادى. بىرىڭعاي ۇلت­تىق دەنساۋلىق جۇيەسىن ەنگىزۋ ناتيجەسىندە مەديتسينالىق ۇيىمدار اراسىندا باسەكەلەستىك ورتانى قۇ­رۋعا, مەديتسينالىق قىزمەت كورسە­تۋدىڭ بىرىڭعاي تاريفتەرىن بەلگى­لەۋگە, اۋرۋلاردىڭ مەديتسينالىق ۇيىمدارعا قولجەتىمدىلىگىنە, اشىق­تىق پەن ەركىن تاڭداۋ قۇقىعىنا قول جەتكىزىلەتىن بولادى. وڭىرارالىق جانە رەسپۋبليكالىق ەمحانالاردا ەمدەلۋ مۇمكىندىگى پايدا بولدى. بۇعان دەيىن مۇنداي جوسپارلى ەم­دەۋگە جاتقىزۋ پالاتالىق جاعدايدا نەمەسە كۆوتا بويىنشا عانا مۇمكىن بولاتىن-دى. وسىلايشا ەمدەلۋگە جاتقىزۋ بيۋروسىندا تىركەلگەن 258 مىڭ ادامنىڭ ەركىن تاڭداۋ قۇقىق­تارى ساقتالا وتىرىپ, 96 پايىزى تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا ەم السا, 3 پايىزى رەسپۋبليكالىق ەمحا­نا­لاردا ەمدەلىپتى. 2009 جىلدىڭ ال­عاش­قى جارتى جىلدىعىمەن سالىس­تىرعاندا گوسپيتالداۋدان باس تارۋعا شاعىمدانۋ 8 ەسە كەمىگەن كورىنەدى. بايانداماشىنىڭ ايتۋىنشا, دەن­ساۋلىق ساقتاۋدا جەكە سەكتوردى دامىتۋ ماقساتىندا مەديتسينالىق قىزمەتتى ساتۋعا تەڭ جاعداي تۋعى­زى­لا باستاپتى.مەديتسينالىق ۇيىم­دار­مەن جاسالعان 838 كەلىسىم-شارت­تىڭ 103-ءى مەملەكەتتىك ەمەس سەكتور ۇيىمدارى بولىپ تابىلادى. بۇدان باسقا باسەكەلەستىك نەگىزى رەتىندە ءبى­رىڭعاي ءتاريفتىڭ بەلگىلەنۋىن مى­سال­عا كەلتىرۋگە بولادى. مەديتسي­نالىق-ەكونوميكالىق تاريف باعاسى ءساۋىر ايىندا 39 پروتسەنت ءوسۋ جا­عىنا قارالعان كورىنەدى. ۇستىمىزدەگى جىلعى العاشقى جارتى جىلدىقتا تاۋلىك بويعى ستاتسيونارلىق مەدي­تسي­نالىق كومەك كورسەتۋ 118, ستا­تسيو­نار الماستىرۋشى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ 87,6, ال, جوعارى ما­مان­داندىرىلعان مەديتسينالىق كو­مەك كورسەتۋ 100,4 پايىزدى قۇ­راپتى. ءساليدات قايىربەكوۆانىڭ ءما­لىمدەۋىنشە, بىرىڭعاي ۇلتتىق دەن­ساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋدى ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن جەتىلدىرىلگەن مە­دي­تسينالىق-ەكونوميكالىق حات­تامالاردى ەنگىزۋدى, نەگىزسىز گوسپي­تالداۋدى توقتاتۋ بويىنشا شارالار الۋدى, توسەك قورىن راتسيوناليزا­تسيالاۋدى جانە وڭتايلاندىرۋدى ۇسىنادى. سونداي-اق, ساۋىقتىرۋ ءجا­نە قالپىنا كەلتىرۋ ەمدەۋ تەح­نولوگياسىن دامىتۋ, عىلىمي جانە رەپۋبليكالىق ەمحانالاردا, ۇلتتىق مەديتسينالىق حولدينگتە جاڭا حا­لىق­ارالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ, وڭىرلەردە جوعارى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدى دامىتۋ دا كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر. ءدارى-ءدار­مەكتەرمەن كىدىرىسسىز قامتاماسىز ەتۋ­دى جەتىلدىرۋگە, شالعايداعى ارتتا قال­عان اۋدانداردىڭ مەديتسينا م­ە­كەمەلەرىن كەپىلدى قارجىلاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە, مەديتسينا قىز­مەت­كەرلەرىنە ديففەرەنتسيالان­دى­رىلعان ەڭبەكاقى تولەۋدى جۇزەگە اسى­رۋعا, بىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋ­لىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى مەدي­تسي­نالىق قاۋىمداستىق جانە تۇرعىن­دار اراسىندا تۇسىنىك جۇمىستارىن ءجۇر­گىزۋگە دە باسا كوڭىل بولىنەدى. “سك-فارماتسيا” باس ديرەكتورى سىز­دىق بايمۇقانوۆ بىرىڭعاي ديس­تري­بۋتسيا اياسىندا ءدارى-دارمەك­پەن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى اڭگى­مە­لەدى. كەڭەسكە قاتىسۋشىلار ءبىرىڭ­عاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيە­سىن ەنگىزۋگە بايلانىستى ءوزارا پىكىر الىسىپ, ءوز وڭىرلەرىندە ونىڭ قالاي جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىنان حا­بار­دار ەتتى. ساتىبالدى ءساۋىرباي, اقتوبە وبلىسى.