سۋديالار جۇمىسى سارالاندى

كەشە جوعارعى سوت توراعاسى مۇسابەك الىمبەكوۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن رەسپۋبليكا سوتتارىنىڭ 2010 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىنداعى جۇمىسىنىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا جوعارعى سوت سۋديالارىنىڭ كەڭەيتىلگەن كەڭەسى بولىپ ءوتتى. وعان جوعارعى سوت كەڭەسىنىڭ توراعاسى و. جۇمابەكوۆ, جوعارعى سوت جانىنداعى سوت اكىمشىلىگى جونىندەگى كوميتەت توراعاسى گ.كيم, جوعارعى سوت جانە وبلىستىق سوت سۋديالارى قاتىستى. وتىرىستى اشقان جوعارعى سوت توراعاسى م.الىمبەكوۆ ءبىزدىڭ وسى كەڭەسىمىزدىڭ الدىندا عانا وبلىس­تىق جانە وعان تەڭەستىرىلگەن سوتتار ءتور­اعالارىنىڭ قاتىسۋىمەن سەمي­نار بولىپ ءوتتى. وندا سوت جۇيەسىندە ورىن الىپ وتىرعان كەمشىلىكتەر جانە ونى جويۋ ماسەلەلەرى, سونى­مەن قاتار سوت مونيتورينگىن ءجۇر­گى­زۋگە بايلانىستى حالىقارالىق تاجىريبەلەردى سارالاۋ بارىسى قا­رالدى. مۇندا, اسىرەسە, نيدەرلاندى ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ كەڭەسشىسى, حالىقارالىق ساراپشى پيم ال­بەرسپەن اڭگىمە وتكىزىلدى. بۇل وراي­دا ءبىزدىڭ سۋديالار ءتيىستى تاجىريبە الماسقانى انىق, دەدى. رەسپۋبليكا سوتتارىنىڭ 2010 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىل­دى­عىن­داعى جۇمىسىنىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا جوعارعى سوت سۋديالارى­نىڭ كەڭەيتىلگەن كەڭەسىنە شاقى­رىل­عان وبلىستىق جانە وعان تەڭەس­تىرىلگەن سوت توراعالارىنا الدىمەن سەمينار ساباقتارى جۇرگىزىلدى. وندا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتى­جىل­دىعىندا اپەللياتسيالىق ءتارتىپ­پەن قىلمىستىق ىستەردى قاراۋ بوي­ىن­شا جوعارعى سوتتىڭ سوت پراك­تي­كاسى, قاداعالاۋ تارتىبىندەگى ءوتى­نىش­تەر مەن ىستەردى قاراۋدىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى ايتىلدى. اسىرەسە, سۋ­ديا­لاردى مۇندا نيدەرلاندى ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ كەڭەسشىسى, حا­لىقارالىق ساراپشى پيم ال­بەرس مىرزانىڭ “سوتتاردى جەتىل­دى­رۋ­دىڭ حالىقارالىق تاجىريبەسى نە­مە­سە سوت مونيتورينگى تۋرالى” تا­قى­رىپتاعى “قازاقستانداعى اقپا­رات­تارعا جانە سوت تورەلىگىنە قول­جە­تىمدىلىك جانە اشىقتىق” اتتى قا­زاقستانداعى بۇۇ دب مەن بىرىك­كەن جوبا تۋرالى بايانداماسى قى­زىقتىرا تۇسكەنى بەلگىلى بولدى. ال جالپى جوعارعى سوت سۋديالارىنىڭ كەڭەيتىلگەن كەڭە­سىندە سوت جۇيەسى وتكەن جارتىجىل­دىقتا قانداي جۇ­مىستاردى قانداي دارەجەدە اتقار­دى, وندا نەندەي ماسەلەلەر تۋىن­داپ وتىر دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋدى كوزدەدى. بۇل ورايدا قىلمىستىق ىستەردى قاراۋ كەزىندە سوت تورەلىگىن ىسكە اسى­رۋدىڭ جاعدايى جانە زاڭدى­لىقتىڭ ساقتالۋى تۋرالى جوعارعى سوتتىڭ قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى سوت-باقىلاۋ القاسىنىڭ توراعاسى ا. قاسىموۆ جان-جاقتى ايتىپ ءوتتى. ۇستىمىزدەگى جىلدان باستاپ سوت جۇيە­سىنە جاڭا تولىقتىرىلعان زاڭدار بويىنشا جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلدى. بۇل جۇمىستار قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى مامانداندىرىلعان سوتتاردى قۇرۋعا بايلانىستى كە­شەن­دى ۇيىمداستىرىلعان شارالار­دى جۇزەگە اسىرۋمەن قاتار جۇرگى­زىل­دى. جاڭا زاڭداعى كوپتەگەن وزگە­رىستەر سۋديالاردىڭ قىلمىستىق نە ازاماتتىق ىستەردى قاراعان كەزىندە زاڭ تالاپتارىن قاتاڭ ساقتاۋى ءۇشىن جوعارعى سوتتىڭ قاداعالاۋ جاساۋى­نا مۇمكىندىك تۋعىزدى. سونىڭ ارقا­سىندا ازاماتتاردىڭ قۇقىن بۇزاتىن سەبەپتەر مەن جاعدايلار انىق­تا­لىپ, جويىلدى. رەسپۋبليكا بويىن­شا ءبىرتۇتاس تاجىريبە جيناقتاۋدا ماڭىزى زور ءنورماتيۆتى قاۋلىلار دايىندالىپ, قابىلداندى. ماسە­لەن, ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا ازا­مات­تاردىڭ قۇقى مەن بوستاندىعىن كونستيتۋتسيالىق قورعاۋ جونىندەگى “قىلمىستىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋدە ادام مەن ازاماتتىڭ بوستاندىعىن, قۇقىن سوتتىق قورعاۋ تۋرالى” نورماتيۆتىك قاۋلى قابىلداندى. اسا اۋىر ەمەس ىستەر بويىنشا كۇشىنە ەنگەن ىستەردى قايتا قاراۋدا كەدەرگىلەر جويىلعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. بۇرىن قاداعالاۋ ساتىسىندا اسا اۋىر ەمەس ىستەر قاراۋعا جات­پاي­تىن. بۇل قاتەلىك بولعانىن قازىر جو­عارعى سوتقا قايتا قاراۋعا ءتۇس­كەن ىستەردى قاداعالاۋ بارىسى ءتا­جى­ريبە جۇزىندە ايقىنداپ وتىر. ءما­سە­لەن, وسى جارتىجىلدىقتا 6 قىل­مىستىق ءىس بويىنشا سوت اكتىلەرى جويىلعان. سونىڭ ىشىندە, ايتار بولساق, جۇماباەۆاعا قاتىستى قوس­تاناي قالالىق سوتى مەن قوستاناي وبلىستىق سوتىنىڭ قىلمىستىق ىستەر بويىنشا القاسىنىڭ ۇكىمى, نۇرماعامبەتوۆكە قاتىستى قىل­مىس­تىق كودەكستىڭ 129-بابى بوي­ىنشا الماتى قالاسى, بوستاندىق اۋدانى №2 سوتىنىڭ ۇكىمى مەن الماتى قالالىق سوتىنىڭ قىلمىس­تىق ىستەر بويىنشا القاسىنىڭ قاۋلىسى توقتاتىلدى. مۇنداي وڭ شە­شىم كەزىندە وبلىستىق سوتتىڭ دەڭ­گەيىندە شىعارىلۋى قاجەت ەدى, بىراق, وكىنىشكە قاراي, زاڭدى­لىقتىڭ بۇزىلۋى تۇگىل, زاڭسىز سوتتاۋ دا انىقتالىپ وتىر. مۇنداي جاعداي نەلىكتەن بولا­دى؟ جوعارعى سوت وكىلدەرى مۇنى سوت ورگاندارىنىڭ قىزمەتىنە دۇرىس باعا بەرمەۋ سالدارى دەپ ەسەپتەيدى. ويتكەنى, اۋداندىق, وبلىستىق سوت­تار قىزمەتى ۇكىمدەردىڭ بۇزىلۋى مەن وزگەرتىلۋ سانىنا قاراي باعا­لا­نادى. مىنە, وسىعان بايلانىستى وبلىستىق سوتتار وزدەرىنىڭ قىزمەت باعىتىن ادامداردىڭ بوستاندىعى مەن قۇقىن قورعاۋعا قاراي ەمەس, كە­رىسىنشە, ۇكىمدەردىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاۋعا قاراي بۇرعان. وسىعان باي­لانىستى جوعارعى سوت وبلىستىق سوتتاردىڭ جۇمىسىن جاڭاشا باعا­لاۋ ادىستەمەسىن جۇزەگە اسىردى. ەگەر بۇرىن, جوعارىدا ايتقانى­مىز­داي, وزگەرىسكە ۇشىراماعان  سوت اكتىلەرىنىڭ سانى كوپ بولىپ جانە كۇشىن جويماعاندارى از بولسا, سوت قىزمەتى ويداعىداي دەپ تانىلاتىن. ەندى سوت تورەلىگىن جۇرگىزۋدىڭ ساپا­سى جەرگىلىكتى سوتتاردا كورىنىس تاپ­قان كەمشىلىكتەردىڭ سانىنا, جوعار­عى سوتتىڭ قالپىنا كەلتىرىلگەن ءبى­رىنشى ساتىداعى سوتتاردىڭ ۇكىمدەرى مەن شەشىمدەر سانىنا, سۋديالار اتىنا تۇسكەن ارىزدار سانىنا جانە وبلىستىق سوت توراعالارىنىڭ جو­عار­عى سوتقا اعىلىپ جاتقان ازا­مات­تار شاعىمدارىن ازايتۋعا با­عىت­تاپ اتقارىپ جاتقان شارالا­رى­نا بايلانىستى شىعارىلادى. ارينە, سوتتاردىڭ قىزمەتى كوپ­تە­گەن فاكتورعا, ونىڭ ىشىندە سوت اكتىلەرىنىڭ ورىندالۋىنا دا تىعىز بايلانىستى ەكەندىگى انىق. سوت قاۋ­لىلارىنىڭ ورىندالۋىنا بارلىق جەردە بىردەي تولىققاندى باقىلاۋ جۇرگىزىلمەيدى. سونىڭ سالدارىنان كەيدە قىلمىسكەرلەردىڭ جازاسىز قالاتىندىعى بايقالادى. بۇعان كەڭەستە بايانداما جاساعان جوعارعى سوت وكىلدەرى الماتى قالاسى, مەدەۋ اۋداندىق سوتىنىڭ الىباەۆقا قا­تىس­تى ۇكىمىن مىسالعا كەلتىردى. اتال­عان سوت ونى باس بوستاندى­عى­نان ايىرعانىمەن, سوت زالىندا قاماۋعا الماعان, تەك ۇكىم كۇشىنە ەن­گەنگە دەيىن ەشقايدا كەتپەۋ تۋ­را­لى قولحات جازدىرىپ العان. بۇدان كەيىن ءىستى قاراعان اپەللياتسيالىق ينستانتسيا دا ۇكىمدى كۇشىندە قال­دىر­عانىمەن, سول ۇكىمنىڭ ورىن­دا­لۋى ءۇشىن ەشقانداي شارا قابىل­دا­ما­عان. مۇنداي سالعىرتتىق اقىر سوڭىندا سوتتالعان ادامنىڭ قاشىپ كە­تۋىنە سوقتىردى. قازىر ول مەملەكەت­ارالىق ىزدەۋدە ءجۇر. بۇدان سوت بي­لى­گىنىڭ بەدەلىنە ۇلكەن نۇقسان كەلەدى. اقىلتاي قاسىموۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جارتىجىلدىقتاعى قىل­مىستىق ىستەر بويىنشا سوت تورە­لى­گىن جۇرگىزۋ بارىسى كەيبىر وبلىس­تىق سوتتار توراعالارىنىڭ ورتاشا قىلمىس جاساعانداردىڭ اراسىن­داعى تۇزەلۋى مۇمكىن جانداردى قو­عامنان وقشاۋلاماي جازا قولدانۋدا جانە اۋىر, اسا اۋىر قىلمىس جا­سا­عاندارمەن اياۋسىز كۇرەس جۇرگىزۋدە زاڭ تالاپتارىن ساقتامايتىن ءتو­مەن­گى تۇرعان سوتتار جۇمىسىنا جەت­كىلىكتى تۇردە كوڭىل بولمەيتىندىگىن انىقتاپ بەرگەن. قاداعالاۋ ءتارتىبى بويىنشا بىلتىرعى كورسەتكىشتەردى ەسەپكە الا وتىرىپ ايتقاندا, جو­عار­عى سوتقا  5384 ۇسىنىس تۇسكەن, بۇل بىلتىرعى جىلدىڭ وسى كەزە­ڭىمەن سالىستىرعاندا 120 پايىزعا كوپ دەگەن ءسوز. بىراق بۇل جەر مەن كوكتەي ايىرماشىلىق ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ باسىندا ەنگىزىلگەن ءىس ءجۇر­گىزۋ زاڭدارىنا قوسىلعان وزگە­رىس­تەرگە بايلانىستى بولىپ وتىر. جالپى, قازىر سوت جۇيەسىنىڭ قىز­مەتى تۇراقتى, بايىپتى, ءادىل جۇرگىزىلىپ كەلەدى. وعان ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى قاڭتارىنان باستاپ سوت جۇيەسىنە ەنگەن جاڭا زاڭنىڭ اسەرى زور بولدى. رەسپۋبليكانىڭ بارلىق سوتتارى وسى زاڭدى پاي­دا­لانىپ وتىر. ول زاڭنىڭ قانداي ەرەكشەلىگى بار؟ ماسەلەن, ءبىر ەرەك­شەلىك ەلىمىزدىڭ وبلىستىق سوتتارى قاڭتار ايىنان باستاپ قىلمىستىق ىستەردى قارامايتىن بولدى. وتە اۋىر, ياعني قاساقانا كىسى ءولتىرۋ سەكىلدى ىستەر ارنايى اۋدانارالىق سوتتاردا قارالادى. بۇرىن مۇنداي دارەجەلى ىستەردى وبلىستىق سوت ءبىرىنشى ساتىسىندا قارايتىن, ەندى ولار جاڭاعى اۋداندىق سوتتاردىڭ ءۇس­تىنەن تۇسكەن نارازىلىق كەلتى­رىل­گەن شاعىمداردى اپەللياتسيالىق تارتىپتە قارايتىن قۇزىرەتكە يە بولدى. بۇرىن سوت جۇيەسىندە, ءاري­نە, اپەللياتسيالىق سوت ءتارتىبى بول­عان­دىعى دا راس, بىراق قازىر سوت جۇيە­سىنە ول تولىق ەنگىزىلدى. تولىق دەيتىن سەبەبىمىز, بۇرىن ەسكى زاڭ بويىنشا اپەللياتسيالىق سوت جاڭا­دان تۇسكەن ءبىر, ەكى دالەلدەردى, قۇ­جات­تاردى پايدالانۋعا قۇقى بار ەدى. ەندى ءبىرىنشى ساتىدا قارالماي قال­عان, نە تاراپتار جەتكىزە الماي قال­عان قوسىمشا دالەلدەردىڭ ءبارىن اپەل­لياتسيالىق سوتتىڭ قايتا قابىل­داپ, تولىقتاي قاراۋىنا مۇمكىندىگى كەڭەيدى. ياعني, وبلىستىق سوتتىڭ ۇكىمدى قايتا قاراپ, جاڭاشا شەشىم شىعارۋىنا قۇقى بار. مۇنداي ءۇش بۋىندى ساتىلىق سوتتاردىڭ تيىمدىلىگى بايقالىپ وتىر. بۇرىن سوتقا تۇسكەن ءىستىڭ شە­شىمى ۇزاق ۋاقىتقا سوزىلىپ كەتەدى دەگەن اڭگىمە دە ءجيى ايتىلۋشى ەدى. قازىر ءىستى سوزۋ مۇمكىن ەمەس, وب­لىس­تىق سوت تەز شەشىم شىعارىپ بەرۋگە ءتيىس. اپەللياتسيالىق ساتىدا قارال­عان ىستەردىڭ 99 پايىزى باستاپقى كۇشىندە وزگەرىسسىز قالادى. دەمەك, ولاردىڭ شەشىمىنە ارىزدانۋشىلار ساناۋلى عانا. دەگەنمەن, اتالعان زاڭدا كەمشى­لىك­تەر دە جوق ەمەس كورىنەدى. ماسە­لەن, ءبىرىنشى ساتىدا قارالعان ءىستىڭ شەشىمى بەلگىلى ۋاقىتتان كەيىن كۇ­شى­نە ەنەتىنى ءمالىم. وسى ۋاقىت ارا­لىعىندا تاراپتار اپەللياتسيالىق سوت­قا شاعىم بەرىپ ۇلگىرمەسە, ول قا­رالمايدى. كاسساتسيالىق سوت تا ونى قاراي المايدى. بۇل جاعدايدا تاراپتارعا سوناۋ الىستان ارىز­دا­رىن ارقالاپ جوعارعى سوتقا جەتۋگە تۋرا كەلەدى. بۇل كەيبىر ادامدارعا قيىنشىلىق تۋعىزاتىنى انىق. سون­دىقتان جوعارعى سوت قازىرگى كۇنى مۇنداي ىستەر وبلىستىق اپەل­ليا­تسيالىق جانە كاسساتسيالىق سوت­تار­دا قارالۋعا ءتيىس دەگەن ۇسىنىس دايىنداۋ ۇستىندە. بۇل جوعارعى سوتقا ءتۇسىپ جاتقان ارىزداردىڭ دا سانىن ازايتۋعا مۇمكىندىك تۋعىزار ەدى. ايتپەسە, مۇندا ءبىر اپتادا 200-گە دەيىن ارىزدار قارالادى, ياعني ءبىر سۋدياعا 40, 50 ىستەن تۇسەدى. ونىڭ ءبارى ۋاقتىلى ۇلگەرۋ كەرەك دەگەن جان­تالاس كەزىندە تولىققاندى قارا­لادى دەپ ايتۋعا دا اۋىز بارماس. دەمەك, اسىعىستىقتان ءۇستىرت قاراۋ ىقتيمالدىعى باسىم بولىپ تۇر­عاندىقتان, جوعارعى سوتتىڭ اتال­عان ۇسىنىسى ورىندى دەپ بىلەمىز. بۇگىنگى وتىرىستا العاشقى ساتى­لاردا قارالاتىن ىستەردىڭ دۇرىس شەشىم تابۋىنا نازار اۋدارىلدى. سۋديالار ەشقاشان قاتەلىككە جول بەرمەۋى كەرەك. ول ءۇشىن مونيتورينگ جۇرگىزۋدىڭ ءرولى ەرەكشە ارتىپ وتىر. بۇرىن سۋديالاردىڭ قىزمەتىنە باعا بەرىلگەندە ولاردىڭ شىعارعان شە­شىمدەرىنىڭ قانشاسى بۇزىلعان­دى­عى, نە قايتا قارالماعاندىعى ەسەپ­كە الىناتىن ەدى. قازىردە بۇل ءتا­جى­ري­بە ساقتالىپ وتىر, بىراق وعان قوسا سۋديالاردىڭ قانداي قاتەلىك جانە قانشالىقتى ونى جىبەرە­تىن­دىگى ەسەپكە الىناتىن بولدى. ءويت­كەنى, زاڭ بۇزۋشىلىق بولسا, تاراپ­تار وعان قارسى ءبارىبىر نارازىلىق تانىتادى, ونداي شەشىممەن ەشكىم كەلىسپەيدى. مىنە, مونيتورينگ ءجۇر­گىزىلگەندە ءىستى ءبىرىنشى قاراعان سۋ­ديا­لاردىڭ كەمشىلىگى بۇرىن انىق­تالعان بولسا, ول ەسكەرتۋ العاننان كەيىن جويىلدى ما, الدە سونىڭ سال­دارىنان ارىزدانۋشىلار ءالى جوعارعى سوتقا جۇگىنىپ ءجۇر مە دەگەن سۇراقتار ءجىتى انىقتالادى. وسىعان قاراپ ءار سۋدياعا ءتيىستى تالاپ قويىلادى. كەڭەستە ءسوز العان جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ توراعاسى و. جۇمابەكوۆ سوناۋ 2008 جىلى “سوت جۇيەسى جانە سۋديالار مارتەبەسى” كونستي­تۋ­تسيا­لىق زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىق­تىرۋلار ەنگىزىلدى, “جوعارى سوت كەڭەسى تۋرالى” زاڭ جاڭا رەداك­تسيا­دا قابىلداندى, سونىمەن قاتار, ازا­ماتتىق جانە قىلمىستىق پرو­تسەس­سۋالدىق زاڭدارعا بىرقاتار ءتۇ­زەتۋلەر ەنگىزىلدى, دەدى. كونستي­تۋ­تسياعا سايكەس سوت ءوندىرىسىن ءجۇر­گىزۋ­دىڭ ءۇش بۋىندى جۇيەسى ىسكە قو­سىل­دى. سونىڭ ارقاسىندا سوت جۇيەسى اشىق ءارى  حالىققا قولجەتىمدى بولا ءتۇستى. بۇل وسى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ رەسپۋبليكا سوتتارىنىڭ 1-ءشى جار­تى­جىلدىعىنداعى جۇمىس ءتاجىري­بە­سى­نەن اڭعارىلادى. العا قويىلعان نەگىزگى ماقساتتار ورىندالىپ, سوت تورەلىگىن جۇرگىزۋ دەڭگەيى تۇراقتى ساق­تالىپ تۇر, دەگەن و.جۇمابەكوۆ,  اتقارىلىپ جاتقان جۇ­مىستار قازىرگى تالاپتارعا جاۋاپ بەر­مەيتىندىگىن دە جاسىرماي العا تارتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, ناتيجەنىڭ نە­گىزى كورسەتكىشتەر سانى ەمەس, شەت­ەلدىك ينۆەستورلار, زاڭدى تۇلعالار, ازاماتتار سەنىمىنىڭ كورسەتكىشى بو­لا­تىن جۇمىس ساپاسى. ويتكەنى, مەملەكەت باسشىسى قۇقىقتىق كە­ڭى­ستىكتى جەتىلدىرۋ بويىنشا كەشەندى جانە جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزۋ جونىندەگى مىندەتتەردى العا قويىپ وتىر. ول مىندەتتەر ەلباسىنىڭ سۋ­ديا­لار وداعىنىڭ V سەزىندە ءسوي­لەگەن سوزىندە جانە قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ 2010-2020 جىلدار ارالىعىن قامتيتىن قۇقىق­تىق ساياسات تۇجىرىمداماسىندا بايان­دالعانى بەلگىلى. قازىرگى كۇنى سۋ­ديا­لىققا كانديداتتارعا تالاپ كۇ­شەيە ءتۇستى. ولاردىڭ جاس مولشەرى, ومىرلىك تاجىريبەسى, ءبىلىم دەڭگەيى, جاقىن تۋىسقاندارىنىڭ وڭ نەمەسە تەرىس ارەكەتتەرى ەسەپكە الىنادى. سوندىق­تان دا, قازىر اتالعان كەڭەس جاسى 30 جانە ودان دا اسقاندارعا كونكۋرس جۇرگىزگەندە باسىمدىق بەرەدى. كەڭەستە, سونداي-اق رەسپۋبليكا سوتتارىمەن 2010 جىلدىڭ 1-ءشى جارتىجىلدىعىندا ازاماتتىق جانە اكىمشىلىك ىستەر بويىنشا سوت تورە­لىگىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ناتيجەلەرى, سۋديالار اراسىندا سىبايلاس جەم­قورلىققا قارسى ارەكەت بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار, جەرگىلىكتى جانە باسقا دا سوتتاردىڭ قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قام­تا­ما­سىز ەتۋ, سونداي-اق سوت اكتىلەرىنىڭ ورىندالۋى, وبلىستىق سوتتاردىڭ قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا وبلىستىق سوتتىڭ جانە سوتتار اكىمشىسىنىڭ ءوزارا ارەكەتى تۋرالى, اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋدىڭ ءتيىم­دى­لىگىن ارتتىرۋ جونىندەگى شارالار جانە الداعى كەزەڭگە قويىلاتىن مىندەتتەر تۋرالى ايتىلىپ ءوتتى. كەڭەستە ايتىلعان ماسەلەلەرگە وراي بۇگىنگى تاڭدا سۋديالارعا مەملەكەت تاراپىنان جاسالىپ جاتقان جاق­سى­لىقتار از ەمەس ەكەندىگى, سونىڭ ءبىر كورىنىسى ەلباسى ۇنەمى ەرەكشە كوڭىل بولەتىندىگى, سۋديالارمەن, سۋديالار قاۋىمداستىعىمەن مەملەكەت باس­شى­سىنىڭ كەزدەسۋى داستۇرگە اينال­عان­دىعى, سوندىقتان مۇنداي قا­رىم-قاتىناستى باعالاي ءبىلىپ, حا­لىق الدىنداعى مىندەتتى ابىرويلى ورىنداۋ قاجەتتىگى ايقىندالدى. الەكساندر تاسبولاتوۆ.