احمەت پەن بادريسافا پورترەتتەرى مۋزەي تورىنە قاتار ءىلىندى
وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنە قالاداعى قازاق-ورىس زيالىلارىنىڭ كوپتەن بىرگە جينالعانى وسى بولدى. باسقوسۋ وتەتىن فويەدە احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ جەرگىلىكتى سۋرەتشى نيكولاي تورشين سالعان پورترەتى سۇيەپ قويىلعان. كوك تۇستەن كوستيۋم, اق كويلەك كيگەن, كوزىندە كوزىلدىرىگى بار احمەت ەڭسەسىن ەركىن تاستاپ قاراپ وتىر. ماڭدايى كەرە قارىس, ويعا شومعان ۇلى ادامنىڭ كوزىنەن مۇڭ دا سەزىلەتىندەي. الدىندا كىتاپ اشۋلى جاتىر, داۋىتتەگى سياعا باتىرىلعان قالامسابى اق پاراقتىڭ بەتىمەن جۇيتكي جونەلەتىندەي. بۇل سۋرەتتى نيكولاي ۆاسيلەۆيچ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاشقى جىلدارى سالعان بولاتىن.
– 90-شى جىلداردىڭ ىشىندە احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ 125 جىلدىعى اتالىپ ءوتتى. سوندا مەنى وسى تاقىرىپ قاتتى قىزىقتىردى. ءوزىم احمەت تۋرالى گازەتتەردە جاريالانعان ماتەريالداردى تاۋىپ وقىدىم. عالىم, كۇرەسكەر ءارى وكتەم ساياسات قياناتىن كوپ كورگەن, ءارى سونىڭ قۇربانى بولعان تۇلعانى مەن ءوز قيالىمداعى بايتۇرسىنوۆ بەينەسىندە الىپ شىقتىم. بۇل پورترەت ماماندار تاراپىنان جاقسى باعا الدى, – دەيدى نيكولاي تورشين. احمەتتىڭ بۇل سۋرەتى وبلىستىق تاريحي جانە ولكەتانۋ مۋزەيىندە ساقتاۋلى تۇرعان.
وتكەن جىلدىڭ اياعىندا قوستانايدا “بادريسافا” ەكسپەديتسياسى قۇرىلعان بولاتىن. ول احاڭنىڭ اياۋلى جارى, 30-شى جىلدارعى ساياسي قۋعىن-سۇرگىننىڭ جازىقسىز قۇربانى بادريسافا (الەكساندرا) بايتۇرسىن كەلىنىنىڭ ءومىرىن زەرتتەپ, جەرلەنگەن جەرىن ىزدەستىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە. وسى ەكسپەديتسيانىڭ جەتەكشىسى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ريمما بەكتۇرعانوۆا نيكولاي ۆاسيلەۆيچكە بادريسافانىڭ سۋرەتىن سالۋعا كەڭەس بەرگەن ەدى. بۇل ورايدا سۋرەتشىنىڭ ءبىراز ىزدەنۋىنە تۋرا كەلدى. مۇنى ول احمەت تاقىرىبىنىڭ جالعاسى دەپ قابىلداپ, ول ءبادريسافا تۋرالى ەستەلىكتەردى اقتاردى.
– احمەت بايتۇرسىنوۆتى ءسۇيگەن, ونىڭ جانىنا جالاۋ, ومىرىنە سەرىك بولا بىلگەن ورىس قىزى الەكساندرا, ياعني ءبادريسافا انامىز تراگەديالىق تۇلعا. ونىڭ بىزگە ءومىرى دە, ءولىمى دە جۇمباق بولىپ كەلەدى. اۋىزشا جەتكەن دەرەكتەر بويىنشا, ونىڭ ءبىلىمدى, كوكىرەگى اشىق ادام بولعانىن ءبىلىپ وتىرمىز. احاڭدى ءپىر تۇتقان ول سۇيگەن جارىنا دەگەن ادالدىعىنان اينىمادى, ۋاقىتتىڭ داۋىلىنا قارسى تۇردى. اۆتور بادريسافا بويىنداعى ادالدىقتى, قايسارلىقتى بوياۋ تىلىندە بەرە بىلگەن, – دەيدى ريمما شىڭعىسقىزى.
پورترەتتە قايىڭداي ءارى نازىك, ءارى بەرىك ورىس ايەلى باسىنا اق ورامال تارتىپ, ۇستىنە كوك جاسىل ءتۇستى كويلەك كيگەن. كوك جاسىل ءتۇس – مۇسىلماندىقتىڭ بەلگىسى. جەلكەسىنەن بايلاعان اق ورامال مەن المانىڭ ساباعىنداي يىلگەن موينىنداعى قازاقى القا ونىڭ قازاق كەلىنى ەكەنىن ايتىپ تۇرعانداي. سۋرەتشى وسى شىعارماسىندا ءبادريسافانىڭ جۇرەك قالاۋىن اشىپ كورسەتكەن. ۇلى قازاقتى سۇيگەن ورىس ايەلىنىڭ جانارىنا كەلىپ قالعان جاستى كورەرمەننىڭ بايقاماۋى دا مۇمكىن ەمەس. ول ءوزى ءپىر تۇتقان احمەت ءۇشىن تاعدىردىڭ نە سالعانىنا دا كوندى.
پورترەتتەردىڭ تۇساۋكەسەرىندە ءسوز العان قازاق جانە ورىس زيالى قاۋىم وكىلدەرى بۇل شارانىڭ جاس ۇرپاق ءۇشىن تانىمدىق ماڭىزىنىڭ زور ەكەنىنە توقتالدى.
احمەت پەن ءبادريسافا پورترەتتەرى تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىندەگى قوستاناي توپىراعىندا تۋعان ۇلىلارعا ارنالعان زالدىڭ قاق تورىنەن ورىن الاتىن بولادى. ريمما شىڭعىسقىزى ءوزىنىڭ جەكە قارجىسىنا سالدىرعان ءبادريسافا پورترەتىن وبلىستىق مۋزەيدىڭ قورىنا سىيعا تارتتى.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا, قوستاناي.
– 90-شى جىلداردىڭ ىشىندە احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ 125 جىلدىعى اتالىپ ءوتتى. سوندا مەنى وسى تاقىرىپ قاتتى قىزىقتىردى. ءوزىم احمەت تۋرالى گازەتتەردە جاريالانعان ماتەريالداردى تاۋىپ وقىدىم. عالىم, كۇرەسكەر ءارى وكتەم ساياسات قياناتىن كوپ كورگەن, ءارى سونىڭ قۇربانى بولعان تۇلعانى مەن ءوز قيالىمداعى بايتۇرسىنوۆ بەينەسىندە الىپ شىقتىم. بۇل پورترەت ماماندار تاراپىنان جاقسى باعا الدى, – دەيدى نيكولاي تورشين. احمەتتىڭ بۇل سۋرەتى وبلىستىق تاريحي جانە ولكەتانۋ مۋزەيىندە ساقتاۋلى تۇرعان.
وتكەن جىلدىڭ اياعىندا قوستانايدا “بادريسافا” ەكسپەديتسياسى قۇرىلعان بولاتىن. ول احاڭنىڭ اياۋلى جارى, 30-شى جىلدارعى ساياسي قۋعىن-سۇرگىننىڭ جازىقسىز قۇربانى بادريسافا (الەكساندرا) بايتۇرسىن كەلىنىنىڭ ءومىرىن زەرتتەپ, جەرلەنگەن جەرىن ىزدەستىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە. وسى ەكسپەديتسيانىڭ جەتەكشىسى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ريمما بەكتۇرعانوۆا نيكولاي ۆاسيلەۆيچكە بادريسافانىڭ سۋرەتىن سالۋعا كەڭەس بەرگەن ەدى. بۇل ورايدا سۋرەتشىنىڭ ءبىراز ىزدەنۋىنە تۋرا كەلدى. مۇنى ول احمەت تاقىرىبىنىڭ جالعاسى دەپ قابىلداپ, ول ءبادريسافا تۋرالى ەستەلىكتەردى اقتاردى.
– احمەت بايتۇرسىنوۆتى ءسۇيگەن, ونىڭ جانىنا جالاۋ, ومىرىنە سەرىك بولا بىلگەن ورىس قىزى الەكساندرا, ياعني ءبادريسافا انامىز تراگەديالىق تۇلعا. ونىڭ بىزگە ءومىرى دە, ءولىمى دە جۇمباق بولىپ كەلەدى. اۋىزشا جەتكەن دەرەكتەر بويىنشا, ونىڭ ءبىلىمدى, كوكىرەگى اشىق ادام بولعانىن ءبىلىپ وتىرمىز. احاڭدى ءپىر تۇتقان ول سۇيگەن جارىنا دەگەن ادالدىعىنان اينىمادى, ۋاقىتتىڭ داۋىلىنا قارسى تۇردى. اۆتور بادريسافا بويىنداعى ادالدىقتى, قايسارلىقتى بوياۋ تىلىندە بەرە بىلگەن, – دەيدى ريمما شىڭعىسقىزى.
پورترەتتە قايىڭداي ءارى نازىك, ءارى بەرىك ورىس ايەلى باسىنا اق ورامال تارتىپ, ۇستىنە كوك جاسىل ءتۇستى كويلەك كيگەن. كوك جاسىل ءتۇس – مۇسىلماندىقتىڭ بەلگىسى. جەلكەسىنەن بايلاعان اق ورامال مەن المانىڭ ساباعىنداي يىلگەن موينىنداعى قازاقى القا ونىڭ قازاق كەلىنى ەكەنىن ايتىپ تۇرعانداي. سۋرەتشى وسى شىعارماسىندا ءبادريسافانىڭ جۇرەك قالاۋىن اشىپ كورسەتكەن. ۇلى قازاقتى سۇيگەن ورىس ايەلىنىڭ جانارىنا كەلىپ قالعان جاستى كورەرمەننىڭ بايقاماۋى دا مۇمكىن ەمەس. ول ءوزى ءپىر تۇتقان احمەت ءۇشىن تاعدىردىڭ نە سالعانىنا دا كوندى.
پورترەتتەردىڭ تۇساۋكەسەرىندە ءسوز العان قازاق جانە ورىس زيالى قاۋىم وكىلدەرى بۇل شارانىڭ جاس ۇرپاق ءۇشىن تانىمدىق ماڭىزىنىڭ زور ەكەنىنە توقتالدى.
احمەت پەن ءبادريسافا پورترەتتەرى تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىندەگى قوستاناي توپىراعىندا تۋعان ۇلىلارعا ارنالعان زالدىڭ قاق تورىنەن ورىن الاتىن بولادى. ريمما شىڭعىسقىزى ءوزىنىڭ جەكە قارجىسىنا سالدىرعان ءبادريسافا پورترەتىن وبلىستىق مۋزەيدىڭ قورىنا سىيعا تارتتى.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا, قوستاناي.
