مينيستر ءمادي تاكيەۆتىڭ حابارلاۋىنشا, بيۋدجەتتىك شىعىستاردىڭ وسۋىنە قاراماستان قوردىڭ تيىمدىلىگى ارتا قويماعان. بيىل وسى ماقساتتارعا ارنالعان شىعىستار 2,4 ترلن تەڭگەنى قۇراعان, بۇل 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا 1 ترلن تەڭگەگە ارتىق كورسەتكىش. ال 2020 جىلدان بەرى جيناقتالعان ينۆەستيتسيالىق تابىس 588 ملرد تەڭگە بولعان, سونىڭ ىشىندە تەك 2025 جىلدىڭ وزىندە 195,9 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. قاراجاتتىڭ ەداۋىر بولىگى قور اكتيۆتەرىندە جيناقتالادى, ول مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋگە جۇمسالمايدى.
قارجى مينيسترلىگى جۇرگىزگەن مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىنىڭ IT-ءاۋديتى بىرقاتار جۇيەلى زاڭبۇزۋشىلىقتى انىقتاعانىن جەتكىزدى. مىسالى, ەمدەۋ مەكەمەلەرى جالعان پاتسيەنتتەردى تىركەگەن. كونتينگەنتتە 1 مىڭ تىركەلسە, ءىس جۇزىندە مەديتسينالىق قىزمەتكە 500-گە جۋىق ادام, بىراق تولەم بۇكىل كونتينگەنتكە جۇرگىزىلگەن. بۇعان قوسا, ازاماتتارعا وزدەرىنە ءتان ەمەس مەديتسينالىق قىزمەتتەردى كورسەتۋ, ءمامس پەن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ ەرىكتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قاراجاتى ەسەبىنەن بىردەي قىزمەتتەردى قوسارلانا قارجىلاندىرۋ, قىسقا مەرزىمدە مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ «ادەتتەن تىس» كوپ كولەمىن كورسەتۋ, ءتىپتى قايتىس بولعان ازاماتتارعا دا قىزمەت كورسەتۋ, بالالارعا كۇنىنە مىڭنان استام ءدارى-دارمەكتەردى جازىپ بەرۋ سىندى زاڭسىز ارەكەتتەر ايقىندالعان. مىسالى, جەكەمەنشىك كلينيكا ءبىر كۇندە 1 442 پاتسيەنت قابىلدادىق دەپ كورسەتكەن. ال ءىس جۇزىندە ءبىر كۇندە ورتا ەسەپپەن 24 ادامعا دەيىن عانا قابىلدانعان. ياعني 6 ساعاتتىق جۇمىس كۇنىندە 1 پاتسيەنتكە 15 مينۋت دەپ ەسەپتەگەندە سولاي شىعادى. دەمەك ءبىر كۇندە مىڭداعان ادامدى قابىلداۋ مۇمكىن دە ەمەس ەكەنى انىق. ءتىپتى تەكسەرۋ كەزىندە باس دارىگەردىڭ ءوزى ءبىر ايدا 4 832 ناۋقاستى قابىلداعان بولىپ شىققان. ءبىر مامان ءبىر ايدا 1 713 ەمدەۋ جاساعان جاعداي دا تىركەلگەن, جەكەلەگەن كۇندەرى تاۋلىگىنە 300-400 تەكسەرۋ جاساعان.
اقشاعا قۇنىققان جەكەمەنشىك كلينيكالار قايتىس بولىپ كەتكەن 996 پاتسيەنتكە «مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتكەن». مۇنداي 3 640 وقيعا انىقتالعان. مىسالى, 2023 جىلى قايتىس بولعان ادام 2025 جىلى دارىگەردىڭ «قابىلداۋىندا بولعان». جەكەمەنشىك كلينيكالاردىڭ اقشانى قىمقىرۋ ءۇشىن جاساعان الاياقتىق ارەكەتتەرى مۇنىمەن بىتپەيدى. ولار ەركەكتى – ايەلدەي, ايەلدى ەركەك ادامداي مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن وتكىزگەن. ماسەلەن, 768 827 ەر ادام ايەل جاتىر موينى وبىرىنا سكرينينگتەن, 619 ەر ادامدى مامموگراممادان «وتكىزگەن». تەك ءبىر اۋداندىق اۋرۋحانادا وسىنداي 11 123 جاعداي انىقتالعان. مۇنداي جالعان تەكسەرۋلەردىڭ قۇنى 1,8 ملرد تەڭگە بولعان. تىركەلگەن بارلىق جاعدايدىڭ سانى – 769 446.
بالالارعا دارىلىك زاتتار جازىپ بەردىك دەپ جالعان رەتسەپت تىركەۋدىڭ 68 717 جاعدايى ناقتىلانىپتى. ەمدەلۋشىلەرگە بەرىلدى دەپ ءدارى-دارمەكتەردى وڭدى-سولدى ەسەپتەن شىعارۋ جاعدايى دا كوپ. بالالار اۋرۋحاناسىندا وسىنداي 179 جاعداي تىركەلىپ, 88 مىڭ بىرلىك ءدارى-دارمەك ەسەپتەن شىعارىلعان. ال پاتسيەنتتەر بولسا, ستاتسيوناردا ءبىر كۇنگە جەتپەيتىن ۋاقىت قانا بولعانى انىقتالدى.
«تالداۋ بارىسىندا قوسارلانعان قارجىلاندىرۋدىڭ كەڭ تارالعان ەكى جاعدايىن انىقتادىق. ءبىرىنشىسى – جەكەمەنشىك مەديتسينالىق ۇيىمدار جۇمىس بەرۋشى تاراپىنان ەرىكتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ مەن ءمامس قورىنىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن ءبىر مەزگىلدە تولەم الۋى بولسا, ەكىنشى جاعدايدا – ءبىر ناۋقاستىڭ ءبىر مەزەتتە ەكى مەديتسينالىق ۇيىمنىڭ بازاسىندا قاتار تىركەلۋى», دەيدى ءمادي تاكيەۆ.
سالىق ورگاندارى دا مەديتسينالىق ۇيىمدار باسشىلارىنا قاتىستى كامەرالدىق باقىلاۋ جۇرگىزىپ, ولاردىڭ تابىستارى مەن ساتىپ العان م ۇلىكتەرىنە تالداۋ جاساعان. ناتيجەسىندە, 2024–2025 جىلدار ارالىعىندا 1 465 باسشى 5 مىڭنان استام جىلجىمايتىن م ۇلىك وبەكتىسىن ساتىپ العانى, ال 912 ادامنىڭ 1 416 اۆتوكولىك يەلەنگەنى انىقتالدى. جەكەلەگەن باسشىلاردىڭ ارقايسىسى 52-دەن 124-كە دەيىن جىلجىمايتىن م ۇلىك وبەكتىسىن جانە 14-تەن 24-كە دەيىن اۆتوكولىك ساتىپ العان.
سونىمەن قاتار قور مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرى مەن نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازاسىنىڭ شاشىراڭقىلىعى سىنعا ءىلىندى. ەمدەلۋشىلەر مەن مەديتسينالىق ۇيىمدار جونىندە بىرىڭعاي دەرەك قورىنىڭ بولماۋى قولدانىستاعى نورماتيۆتىك بازانىڭ كوپ جاعدايدا حالىققا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدىڭ تۇپكى ناتيجەسىنە ەمەس, جەكەلەگەن ۇيىمداردىڭ ء(مامس, «سك فارماتسيا») پايداسىنا الىپ كەلدى.
مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى, جاراقتاندىرىلۋى مەن كادرلىق تالاپتارى باستاپقى كەزەڭدە ءبىر راستالادى, ودان كەيىن ولارعا باقىلاۋ بولمايدى. باقىلاۋدىڭ الدىن الۋ تەتىكتەرى دە قۇرىلماعان, بۇل مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ تمككك مەن ءمامس قۇرالدارىن ماقساتسىز پايدالانۋدى دەر كەزىندە بايقاۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى.
جۇيەدە ۇنەمدەۋگە ىنتالاندىرۋ جولعا قويىلماعان: ۇنەمدەلگەن قاراجاتتى بيۋدجەتكە قايتارۋ قۇرالدارى قاراستىرىلماعان. تيىمدىلىككە ەمەس, قاراجاتتى يگەرۋگە دەگەن موتيۆاتسيا ورنىققان.
جيىندى قورىتىندىلاي كەلە پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ بىرقاتار تاپسىرما جۇكتەدى: قارجى مينيسترلىگى انىقتالعان دەرەكتەر بويىنشا ماتەريالداردى پروتسەستىك شەشىمدەر قابىلداۋى ءۇشىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا بەرۋى كەرەك. ەندى بارلىق قارجى اعىندارىن باقىلاۋدا ۇستاۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى قارجى مينيسترلىگىنىڭ قاراماعىنا بەرىلەتىن بولدى. بۇل ۆەدومستۆو دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ بارلىق بيزنەس-پروتسەستەرىن تولىق تسيفرلاندىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى. امسق اكتيۆتەرىن ورنالاستىرۋ مەن ينۆەستيتسيالىق تابىس الۋ جونىندەگى ينۆەستيتسيالىق ستراتەگيانىڭ پارامەترلەرى قايتا قارالادى دا نەگىزسىز قارجىلاندىرۋ توقتاتىلماق.
