ماڭىزدى باسىمدىقتىڭ ءبىرى

قازاقستان باستاپقى كەزدە-اق سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەستى قولعا العان ەدى. بۇگىندە وسىناۋ قاۋ­ىپتى دەرت – سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك ساياساتىنداعى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس جۇرگىزۋ جۇمىستارىندا پروكۋراتۋرا ورگاندارىنا ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلگەن. ويتكەنى, پروكۋراتۋرا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى جۇيەسىندە ماڭىزدى ينستيتۋتتىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. قازاقستاندا پروكۋراتۋرا قۇقىق قورعاۋشى جانە ارنايى ورگان­داردىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرۋدى جۇزەگە اسىرادى جانە زاڭدارعا سۇيەنە وتى­رىپ, جوعارى قاداعالاۋدى جۇزەگە اسى­راتىن بىرەگەي ورگان سانالادى. بۇگىندە پروكۋراتۋرا ورگاندارى سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىستى قىلمىستاردى تەرگەۋدە جانە اشۋدا اۋقىمدى جۇ­مىستار جۇرگىزىپ كەلەدى. بۇل جۇمىستار – اۋدانداعى باسقا دا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا ورتاق وزەكتى ماسەلەلەر. ناقتى مالىمەتتەر كەلتىرەيىن. وتكەن جىلى ەڭبەكشىلدەر اۋدانى­نىڭ پروكۋراتۋراسى سىبايلاس جەم­قورلىققا قارسى كۇرەس زاڭناما­لا­رىنا سايكەس 14 تەكسەرۋ جۇرگىزگەن ەدى. تەكسەرۋ بارىسىندا 34 زاڭ بۇزۋ­شىلىق انىقتالدى, ءبىر قارسىلىق قاناعاتتاندىرىلىپ, بەس ۇسىنىم قارالدى. سونىمەن قاتار, پروكۋرور­لىق ىقپال ەتۋ بويىنشا ءبىر زاڭسىز اكت جويىلدى. وسى تەكسەرۋلەرگە بايلانىستى ءتورت تۇلعا تارتىپتىك جاۋ­اپ­كەرشىلىككە تارتىلدى. ال بيىل جىل باسىنان بەرى اۋدان پروكۋ­را­تۋراسى وسىنداي ءتورت تەكسەرۋ ءجۇر­گىزگەن بولاتىن. ناتيجەسىندە 71 زاڭ بۇزۋشىلىق انىقتالىپ, ءتورت ادام تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. سىبايلاس جەمقورلىعى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعانداردىڭ اراسىندا اۋداندىق ىشكى ىستەر ءبولىمى مەن مەملەكەتتىك سانيتارلىق-ەپي­دەميولوگيالىق قاداعالاۋ مەكەمەلەرى قىزمەتكەرلەرىنىڭ كەزدەسۋى وكىنىشتى. مىسالى, اقمولا وبلىسى بويىنشا ەكونوميكالىق جانە سىبايلاس جەم­قور­لىقپەن كۇرەس دەپارتامەن­تى­نىڭ تەر­گەۋ باسقارماسى ەڭبەكشىلدەر اۋدان­دىق ىشكى ىستەر ءبولىمى كوشى-قون پولي­تسياسىنىڭ ينسپەكتورلارى س.تىلەۋ­بەرگەنوۆ پەن ا.كەرەيباەۆقا قاتىستى قىلمىستىق كودەكستىڭ 177-بابىنىڭ “ا” جانە “ۆ” پۋنكتى بوي­ىن­شا قىل­مىس­تىق ءىس قوزعادى. بۇل پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى وزدەرىنىڭ قىزمەتتىك مىندەتتەرىن ورىنداۋ بارىسىندا قا­بىلداعان مەملەكەتتىك قىزمەتشى ان­تىن بۇزا وتىرىپ جانە قىزمەت لاۋا­زىمدارىن پايدالانۋ ارقىلى بايۋ ماقساتىندا پارا العان. ەكەۋى دە كىنالى دەپ تابىلىپ, 2009 جىلدىڭ 27 ماۋ­سىمىندا اۋداندىق سوتتىڭ ۇكىمىمەن باس بوستاندىق­تا­رىنان ايىرىلدى. ۇكىم اقمولا وبلىستىق سوتى قىل­مىستىق ىستەر القاسىنىڭ قاۋلىسىمەن دە وزگەرىسسىز قالدىرىلدى. پروكۋراتۋرانىڭ بۇل باعىتتاعى مىندەتى وزگە قۇقىق قورعاۋشى ور­گاندارعا قاراعاندا, اسا اۋقىمدى جانە كەڭ ەكەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ويتكەنى, پروكۋراتۋرا باسقا دا زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى قاداعالاۋعا, ونىڭ الدىن الۋعا مۇددەلى. سوندىقتان دا پروكۋراتۋرا قانداي باعىتتا تەكسەرۋ جۇرگىزبەسىن, ءبىرىنشى كەزەكتە ءبىز مەم­لەكەتتىك ورگاندارداعى لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ قىزمەتىنە باعا بەرۋگە تىرىسامىز جانە ولاردىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس زاڭنا­مالارى تالاپتارىن قاتاڭ ساقتاۋىنا نازار اۋدارامىز. پروكۋرورلىق تاجىريبە كورسەتكەنىندەي, سىبايلاس جەمقورلىقتاعى قۇقىق بۇزۋشىلىق­تىڭ باستى كوزىنىڭ ءبىرى – مەملە­كەتتىك ساتىپ الۋ جۇيەسىندە جاتىر. مىسالى, اۋىل اكىمى ا.جۇزباەۆ “مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى” زاڭ تالاپتارىن بۇزا وتىرىپ, جەتكىزىپ بەرۋشىلەرمەن ءوز تاڭداۋى بويىنشا كەلىسىم-شارت جاساعان. اۋدان پروكۋراتۋراسىنىڭ تالاپ ەتۋىمەن كەلىسىم-شارتتاردىڭ كۇشى جويىلىپ, كىنالىلەر جازالاندى. سىبايلاس جەمقورلىق سيپاتىن­داعى قۇقىق بۇزۋشىلىق باسقا سا­لالاردا دا كەزدەسەدى. ماسەلەن, اۋدان پروكۋراتۋراسى سانيتارلىق-ەپي­دە­ميولوگيالىق قاداعالاۋ سالاسىندا 10-نان استام زاڭ تالاپتارىن بۇزۋ فاكتىلەرى بويىنشا اكىمشىلىك-قۇ­قىق بۇزۋ ءىسىن قاراپ, قورىتىن­دى­سىن­دا اتالعان مەكەمەنىڭ التى قىز­مەت­كەرىنە ايىپپۇل سالىندى. سونداي-اق, اۋدان پروكۋراتۋراسىنىڭ باس­تا­ماسى بويىنشا بۇگىندە شاعىن بيز­نەس سۋبەكتىلەرىنىڭ قۇقىقتىق ستا­تيس­تيكا ورگاندارىندا تىركەلگەن­دى­گىنە تەكسەرۋ جۇرگىزىلۋدە. بۇلار – شا­عىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەك­تى­لەرىنىڭ قىز­مەتىنە باقىلاۋشى ورگانداردىڭ ءجونسىز ارالاسۋىنا توسقاۋىل قويۋ ءۇشىن جاسالىپ جاتقان شارالار. پروكۋراتۋرا ورگاندارى سىباي­لاس جەمقورلىقپەن كۇرەستە, سونداي-اق پارتيالارمەن, قوعامدىق بىرلەس­تىكتەرمەن, جاستار قوزعالىستارىمەن جانە كاسىپكەرلەرمەن ءوزارا تىعىز ءىس-قيمىلدا شارالار وتكىزىپ وتىرادى. سەبەبى, سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس ازاماتتىق قوعام ينستيتۋت­تا­رىن كەڭ كولەمدە تارتقاندا عانا ءتيىمدى بولماق. وسىعان بايلانىستى پروكۋ­راتۋرانىڭ باستاماشى بولۋى­مەن اعىم­داعى جىلدىڭ ساۋىرىندە “شە­نەۋ­نىك جانە كاسىپكەر” اكتسياسى وتكىزىلدى. بۇل اكتسيا ءبىرىنشى كەزەكتە بيزنەس سۋبەكتىلەرىن تەكسەرۋدى ازاي­تۋ­عا جانە تورەشىلدىك كەدەرگىلەردى تومەندەتۋگە, پروبلەمالاردى بىرلەسە تالقىلاپ, زاڭنامالاردى جەتىلدىرۋگە قاتىستى ۇسىنىستار دايىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار, ءبىز اۋداندىق اكىمدىكپەن جانە اۋداندىق ءماسلي­حات­پەن سىبايلاس جەمقورلىقتى جويۋ جو­لىندا بەلسەندى جۇمىس ىستەپ كەلەمىز. قادىرجان ماماتاەۆ, اقمولا وبلىسى ەڭبەكشىلدەر اۋدانىنىڭ پروكۋرورى, ادىلەت كەڭەسشىسى. اقمولا وبلىسى, ەڭبەكشىلدەر اۋدانى.