ءىىم
وتىرىستى اشقان ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرجان سادەنوۆ وتكەن جىل قۇقىقتىق ءتارتىپ پەن قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋداعى ماڭىزدى كەزەڭ بولعانىن اتاپ ءوتتى.
– وتكەن جىل مەملەكەت باسشىسى جاريالاعان «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتىن نىعايتۋ كەزەڭى بولدى. وسى باعىتتا مينيسترلىكتە پروفيلاكتيكا جىلى جاريالانىپ, بۇل جاسالىپ قويعان قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا دەن قويۋدان ولاردىڭ الدىن الۋعا باسىمدىق بەرۋگە مۇمكىندىك بەردى. جۇيەلى پروفيلاكتيكا ءوز تيىمدىلىگىن دالەلدەپ, قىلمىستىڭ تۇراقتى تۇردە تومەندەۋىنە سەپتىگىن تيگىزىپ جاتىر, – دەدى ەرجان سادەنوۆ.
جۇيەلى پروفيلاكتيكالىق جانە جەدەل جۇمىستىڭ ارقاسىندا 2025 جىلى ەلدە قىلمىس سانى 6 مىڭنان استام دەرەككە ازايدى. اسىرەسە كىسى ءولتىرۋ, دەنساۋلىققا اۋىر زيان كەلتىرۋ, قاراقشىلىق, توناۋ, ۇرلىق, بۇزاقىلىق جانە باسقا دا اۋىر, اسا اۋىر قىلمىستار بويىنشا ايتارلىقتاي تومەندەۋ بايقالدى. سونداي-اق قوعامدىق ورىنداردا جانە كوشەلەردە جاسالاتىن قىلمىستاردىڭ سانى ازايىپ, قارۋ قولدانۋ ارقىلى جاسالاتىن قىلمىستار, بۇرىن سوتتالعان ادامدار تاراپىنان جاسالاتىن قايتالاما قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تومەندەدى.
قىلمىستىڭ بارلىق ءتۇرى بويىنشا, ونىڭ ىشىندە اسا اۋىر قىلمىستاردى اشۋ دەڭگەيى 98%-عا دەيىن ارتتى. وتكەن جىلدارى جاسالعان 2,7 مىڭنان استام قىلمىس اشىلدى. بۇل قابىلدانىپ جاتقان شارالاردىڭ تيىمدىلىگىن جانە جازانىڭ بۇلتارتپاستىعىن قامتاماسىز ەتۋ جولىنداعى ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ ۇستانىمىن كورسەتەدى.
2025 جىلى پوليتسيا ىزدەۋدە جۇرگەن 1,6 مىڭنان استام قىلمىسكەردى ۇستادى. سونداي-اق حابار-وشارسىز كەتكەن 20 مىڭنان استام ازاماتتىڭ جۇرگەن جەرى انىقتالىپ, ولار وتباسىلارىنا قايتارىلدى. جابىرلەنۋشىلەردىڭ قۇقىقتارى قامتاماسىز ەتىلىپ, ولارعا كەلتىرىلگەن زالال بويىنشا شامامەن 60 ملرد تەڭگە وتەلدى.
17 ميلليوننان استام اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ جولى كەسىلدى. وسىلايشا اۋىر سالدارعا اكەپ سوعۋى مۇمكىن زاڭ بۇزۋشىلىقتار ەرتە كەزەڭدە توقتاتىلدى.
9 مىڭنان استام بالا مەن ءجاسوسپىرىم تالىمگەرلىك, سپورت جانە پروفيلاكتيكا باعدارلامالارىمەن قامتىلدى. بۇل شارالار كامەلەتكە تولماعانداردى قۇقىققا قارسى ارەكەتتەرگە تارتۋ قاۋپىن تومەندەتۋدىڭ نەگىزگى قۇرالى رەتىندە قاراستىرىلادى.
23 مىڭنان استام جۇرگىزۋشى ماس كۇيدە كولىك باسقارعانى ءۇشىن ۇستالىپ, جولداعى جۇزدەگەن تراگەديانىڭ الدىن الۋ مۇمكىن بولدى.
استانادا ماس كۇيىندە كولىك جۇرگىزگەن سۋدياعا قانداي جازا تاعايىندالدى؟
ۇيىمداسقان جانە ترانسۇلتتىق قىلمىسپەن كۇرەسۋ جۇمىسى ايتارلىقتاي كۇشەيتىلدى. ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتاردى قۇرۋ جانە باسقارۋ فاكتىلەرى بويىنشا 78 قىلمىستىق ءىس قوزعالدى, ونىڭ ىشىندە 10 ءىس ترانسۇلتتىق سيپاتتا. قىلمىستىق قاۋىمداستىقتاردىڭ 299 كوشباسشىسى مەن قاتىسۋشىسى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. زاڭسىز اينالىمنان 2,5 مىڭنان استام قارۋ تاركىلەندى. قابىلدانعان شارالار قىلمىستىق توپتاردى قارجىلاندىرۋ جانە جابدىقتاۋ ارنالارىنىڭ جويىلۋىنا, سونداي-اق ولاردىڭ ەكونوميكا مەن قوعامدىق قاۋىپسىزدىككە ىقپالىن توقتاتۋعا مۇمكىندىك بەردى.
ەسىرتكى قىلمىستارىنا قارسى قابىلدانعان كەشەندى شارالاردىڭ ناتيجەسىندە 31,7 توننا ەسىرتكى تاركىلەندى, بۇل 12 ميلليوننان استام ءبىر رەتتىك دوزاعا تەڭ. 109 ەسىرتكى زەرتحاناسى جويىلدى, ونىڭ ىشىندە 13-ءى سينتەتيكالىق ەسىرتكى ءوندىرىسى بويىنشا. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ناشاقورلىققا جانە ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەستىڭ 2026–2028 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارى بەكىتىلدى.
كيبەرقىلمىسپەن كۇرەس بويىنشا جۇيەلى جۇمىس جالعاسۋدا. 84,5 ميلليون الاياقتىق قوڭىراۋ بۇعاتتالدى. 13 call-ورتالىق جويىلدى, سونىڭ ىشىندە شەتەلدە ورنالاسقاندارى دا بار. «دروپپەرلىك» فاكتىلەرى بويىنشا ينتەرنەت-الاياقتارعا كومەكتەسكەن ادامدارعا قاتىستى 56 قىلمىستىق ءىس تەرگەلۋدە. كيبەرقىلمىسپەن كۇرەس جونىندەگى بۇۇ كونۆەنتسياسىنا قول قويىلدى, بۇل ترانسشەكارالىق تسيفرلىق قىلمىستاردى توقتاتۋ سالاسىندا حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتەدى.
قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسى سالاسىندا مينيستر مەملەكەتتىك-جەكە سەرىكتەستىك فورماتى اياسىندا العاش رەت جاڭا كولونيا سالىنعانىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق 2026–2030 جىلدارعا ارنالعان قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋدىڭ, باقىلاۋ قۇرامىن كۇشەيتۋدىڭ جانە سوتتالعانداردى ەڭبەككە تارتۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزىن ەسكە سالدى.
جيىن بارىسىندا ءىىم باسشىسى وبلىستىق جانە اۋداندىق بولىنىستەر جەتەكشىلەرىنىڭ ەسەپتەرىن تىڭداپ, كەمشىلىكتەردى اتاپ كورسەتتى جانە ولاردى جويۋ بويىنشا ناقتى شارالار قابىلداۋدى تاپسىرىپ, جەكە جاۋاپكەرشىلىك تۋرالى ەسكەرتتى.
2026 جىل قازاقستاندا پرەزيدەنتتىڭ باستاماسىمەن تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى دەپ جاريالانعانى اتاپ ءوتىلدى. بۇل باعىتتىڭ ءىىم قىزمەتىنىڭ الداعى جۇمىسىندا باسىمدىق بولاتىنى ايتىلدى.
– مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكت مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدىڭ نەگىزگى قۇرالىنا اينالۋى ءتيىس. ءىىم ءۇشىن بۇل قوعامدىق قاۋىپسىزدىك پەن قۇقىق ءتارتىبىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىنە كوشۋ دەگەندى بىلدىرەدى, – دەدى ەرجان سادەنوۆ.
ءىىم قۇرىلىمىندا تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت دەپارتامەنتى قۇرىلدى, قۇقىق قورعاۋ سالاسىندا ينتەللەكتۋالدى جۇيەلەردى ودان ءارى ەنگىزۋ شارالارى قابىلدانۋدا. ۇلتتىق بەينەمونيتورينگ جۇيەسىن ىسكە قوسۋ اياسىندا «قاۋىپسىز قالا» جوباسىن دامىتۋعا, كوشەلەر مەن قوعامدىق ورىندارداعى قاۋىپسىزدىك دەڭگەيىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ۆيدەواناليتيكالىق الگوريتمدەر ەنگىزىلۋدە.
«ورتالىق – وبلىس – اۋدان» قاعيداتى بويىنشا اناليتيكالىق فۋنكتسيالارى بار جەدەل باسقارۋ ورتالىقتارىن قۇرۋ جالعاسۋدا. اپپاراتتىق-باعدارلامالىق كەشەندەر مەن درونداردى قولدانۋ كەڭەيتىلۋدە, بۇل جول-كولىك وقيعالارىندا قازا تاپقاندار سانىن 10%-عا ازايتۋعا مۇمكىندىك بەردى.
ىشكى ىستەر ءمينيسترى قىلمىس دەڭگەيىن تومەندەتۋ, قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ شارالارىن دامىتۋ جانە تەرەڭدەتۋ, قىزمەتكە تسيفرلىق جانە ينتەللەكتۋالدى شەشىمدەردى بەلسەندى ەنگىزۋ, ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرىنە جەدەل ءارى ساپالى جاۋاپ بەرۋ بويىنشا بىرقاتار ناقتى تاپسىرمالار بەردى.
مينيستر 2026 جىلى ۆەدومستۆولىق ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋعا, ازاماتتىق جوعارى وقۋ ورىندارىمەن بىرلەسكەن باعدارلامالاردى دامىتۋعا, ۆەدومستۆولىق وقۋ ورىندارىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاڭارتۋعا جانە زاماناۋي وقۋ پراكتيكالارىن ەنگىزۋگە كۇش سالۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
باسىم مىندەتتەردىڭ ءبىرى – قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ تۋرالى جاقىندا قابىلدانعان زاڭدى ىسكە اسىرۋعا دايىن بولۋ.
بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر ماسەلەسى نازاردان تىس قالعان جوق. ولاردى ەلدىڭ بولاشاعى رەتىندە قاراستىرۋ قاجەت. وسىعان بايلانىستى ناقتى ءىس-شارالار جوسپارىن ازىرلەۋ, پروفيلاكتيكالىق جۇمىستى كۇشەيتۋ, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى دامىتۋ, سونداي-اق مەكتەپتەرگە بەكىتىلگەن قىزمەتكەرلەردىڭ جۇمىس تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ مىندەتتەلدى.
مال ۇرلىعىنا قارسى, ۇيىمداسقان قىلمىسپەن, ەسىرتكى قىلمىستارىمەن جانە كيبەرقاتەرلەرمەن كۇرەستى كۇشەيتۋ, سونداي-اق قىلمىستاردى ەرتە كەزەڭدە انىقتاۋ جانە توقتاتۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ تاپسىرىلدى.
مينيستر قىزمەتكەرلەردىڭ ءتارتىبىن قامتاماسىز ەتۋ, قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ جۇيەسىن قايتا قاراۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ىشكى پروفيلاكتيكالىق جۇمىستاردى كۇشەيتۋ, ۇجىمداردا قوعامدىق باقىلاۋ مەن ايىپتاۋ مەحانيزمدەرىن بەلسەندى پايدالانۋ, سونداي-اق انتتى بۇزعان نەمەسە قىزمەت بەدەلىن تۇسىرگەن قىزمەتكەرلەردى ۋاقىتىندا قىزمەتتەن بوساتۋ تاپسىرىلدى.
قورىتىندىلاي كەلە, ءىىم زاڭنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتىپ, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاي وتىرىپ, قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى تۇراقتى تۇردە ارتتىرۋعا بەلسەندى ءارى الدىن الا ارەكەت ەتۋگە باعدارلاندى.
