ۋنيۆەرسيتەت جانىنان «تاعام قاۋىپسىزدىگى» عىلىمي-زەرتتەۋ زەرتحاناسى اشىلعانىنا كوپ ۋاقىت وتە قويعان جوق. زەرتحانانىڭ نەگىزگى ماقساتى – تاعام ءوندىرىسى سالاسىندا جاڭاشىلدىققا بەت بۇرۋ, وڭدەۋ سالاسىن دامىتۋ, وڭىردە تاعام قاۋىپسىزدىگى مەن ساپالىق كورسەتكىشتەرىن انىقتاۋ بويىنشا قىزمەت كورسەتۋ. ءدال وسى زەرتحانا عالىمدارى كيىك ەتىنەن شۇجىق جاساۋدىڭ تەحنولوگياسىن ويلاپ تاپقانى جونىندە تامىز ايىندا عانا وقىرماندارىمىزدى حاباردار ەتكەن ەدىك. ەندى, مىنە, زەرتحانا جەتەكشىسى, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ايان ورازوۆ تاعى ءبىر جاڭالىقپەن قۋانتىپ وتىر.
«اڭگىمەنى ءسال ارىدەن باستاسام, تۇيە سۇتىنەن بالمۇزداق, يوگۋرت جاساۋ يدەياسى 2023 جىلى باستالعان. عىلىمي ىزدەنىسىم, كانديداتتىق ديسسەرتاتسيامنىڭ تاقىرىبى دا وسى ەدى. ديسسەرتاتسيامدى ءساتتى قورعاپ, جاس مامان رەتىندە ەڭبەك جولىمدى باستاعان كەزدە جاس عالىمداردى قولدايتىن گرانت جوباسى بايقاۋىنا قاتىستىم. ءسويتىپ, تۇيە ءسۇتىن قايتا وڭدەپ, پايدالى قاسيەتتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, جاڭا ءونىم الۋ يدەياسى مەملەكەتتىك قولداۋعا يە بولدى. ءۇش جىلعا جوسپارلانعان گرانت – 24 ملن تەڭگە قارجىعا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇرگىزىلدى, عىلىمي جۇمىسقا قاجەتتى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى نىعايتتىق. ياعني زەرتتەۋگە قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار الىندى. حالىقارالىق بەدەلدى باسىلىمداردا ماقالالار جاريالاندى. عىلىمي ونەرتابىسقا پاتەنت الىندى. تۇركيا, ەستونيا ەلدەرىندە وتكەن حالىقارالىق عىلىمي كونفەرەنتسيالارعا قاتىسىپ, وسى ونىممەن تانىستىردىق. شەتەلدىك ارىپتەستەرىمىزدىڭ اراسىندا جاڭا ونىمگە قىزىعۋشىلىق تانىتۋشىلار از ەمەس. ولار ءتۇرلى سۇراق قويىپ, بايلانىس دەرەكتەرىمىزدى الىپ جاتادى. بولاشاقتا ولاردان ۇسىنىس بولىپ جاتسا, بىرگە جۇمىستانۋعا دايىنبىز», دەيدى ايان جارىلقاسىن ۇلى.
سونىمەن, ورالدىق جاس عالىمدار ۇسىنىپ وتىرعان جاڭالىقتىڭ ءمانى قانداي؟ قازىرگى جاسوسپىرىمدەر, كىشكەنە سابيلەر اراسىندا دۇرىس تاماقتانباۋ سالدارىنان تۋىنداعان ماسەلە كوپ. ماماندار بالالاردىڭ تاعام راتسيونىن رەتتەۋ جونىندە كوپتەن دابىل قاعىپ كەلەدى. ماسەلەن, ادام اعزاسىنداعى قۇراستىرۋشى ماتەريال – اقۋىز. قازىرگى بالالار تابيعي تاعامداردان جەرىپ كەتتى, تەز دايىندالاتىن, قورىتىلۋى قيىن كوشە تاعامىن ءجيى تۇتىنادى. مىنە, وسىندايدا كەز كەلگەن بالا قۋانا قول سوزاتىن بالمۇزداق پەن يوگۋرتتىڭ ءوزىن «وزگەرتىپ», پايدالى ەتۋدى ورالدىق عالىمدار ۇسىنىپ وتىر.
«سيىر سۇتىنە قاراعاندا تۇيە ءسۇتىنىڭ اقۋىز مولشەرى كوبىرەك, ول تۇيەنىڭ تۇرىنە بايلانىستى وزگەرىپ وتىرادى. ۇلتتىق سۋسىننىڭ ءبىرى – شۇباتتىڭ ەرەكشە قاسيەتى وسىندا. ءبىزدىڭ بالمۇزداقتى جەگەن بالالار ءدال وسى شۇبات ىشكەندەي بولىپ, اعزاعا قاجەتتى اقۋىز مولشەرىن بالمۇزداقتان الادى», دەيدى ا.ورازوۆ.
ماسەلەنىڭ ەكىنشى جاعى دا بار – ادام ءتۇرلى بولادى, قازىرگى بالالار پايدالى ۇلتتىق سۋسىنداردى ۇناتپاۋى مۇمكىن, شۇباتتى ىشە المايتىندار دا بار. ال ورالدىق جاس عالىمدار شۇباتتىڭ پايدالى قاسيەتتەرىن, تۇيە سۇتىندەگى پايدالى سۇتقىشقىلدى باكتەريالاردى الىپ, يوگۋرتكە ەنگىزۋدى ءجون كورگەن. بۇگىندە تۇيە سۇتىنەن ازىرلەنەتىن بالمۇزداقتىڭ پاتەنتى الىنعان. ال بيولوگيالىق بەلسەندى قوسپانى تالداپ-تەكسەرىپ, ساراپتاما جاساۋ ءۇشىن كەمىندە ءبىر جىل ۋاقىت كەرەك. قازىر ءتيىستى ورىندارعا ۇسىنىس بەرىلگەن.
«تۇيە ءسۇتىن باتىس قازاقستان, اتىراۋ وبلىستارى اۋماعىنداعى شارۋا قوجالىقتارىنان الىپ جاتىرمىز, بۇل ماسەلە وتە وزەكتى. تۇيە شارۋاشىلىعى باتىس قازاقستان وڭىرىندە تاپشى, بولاشاقتا بۇل ماسەلەنى ەسكەرۋ كەرەك. الدىمەن تۇيە ءسۇتىنىڭ قۇرامىنا تالداۋ جاسالىپ, ساپاسى تەكسەرىلەدى. ودان كەيىن ءسۇتتى سالقىنداتىپ, رەتسەبىنە سايكەس ونىمدەردى قوسىپ, فرەزەرلەۋ ۇدەرىسىنەن وتكىزەمىز. بالمۇزداققا ارنالعان قوسپانى اۋامەن قانىقتىرىپ, قاتىرىپ, دايىن ءونىم الامىز. بۇل بالمۇزداق اعزاسىندا اقۋىز جەتىسپەيتىن بالالارعا وتە پايدالى. ونداي بالالار از ەمەس», دەيدى ايان جارىلقاسىن ۇلى.
بالمۇزداقتىڭ تاعامدىق قۇندىلىعىن جوعارىلاتۋ ماقساتىندا اقۋىز كونتسەنتراتى قوسىلاتىنىن ايتتىق. بۇل دا سۇتتەن ادەيى ءبولىنىپ الىنعان ءونىم, 85–90 پايىزعا دەيىن اقۋىزدان تۇرادى. عالىمدار ونى بالمۇزداقتىڭ رەتسەبىنە قوسىپ, رەتسەپتى ماتەماتيكالىق مودەلدەۋ ارقىلى قانشا ينگرەديەنت قاجەت ەكەنىن ەسەپتەپ العان. وسى ەكى قوسپانى قوسۋ ارقىلى جوعارى اقۋىزدى بالمۇزداق دايىندالادى.
يوگۋرت جوباسىنداعى ءبىر ەرەكشەلىك – عالىمدار ءسۇت قۇرامىنان پروبيوتيكالىق قاسيەتى بار سۇتقىشقىلدى باكتەريالاردى ءبولىپ الىپ, يوگۋرتتىڭ قۇرامىنا قوسادى. ونىڭ اسەرىن زەرتتەپ, پايدالى قاسيەتىن تەكسەرەدى. بۇل ءسۇت قىشقىلى باكتەريالارى ادام اعزاسىنا وتە پايدالى اسەر بەرەدى, ىشەك ميكروفلوراسىن جاقسارتىپ, پايدالى باكتەريالارمەن قامتاماسىز ەتەدى. اسقازان-ىشەك جولدارىندا بولاتىن اۋرۋدىڭ ەمى.
«بارلىق قۇجات جيناقتالعان سوڭ, جوبا كوممەرتسيالاندىرۋ بايقاۋىنا قاتىسادى. ونەرتابىستار ارقىلى, عىلىمي-تەحنيكالىق زەرتتەۋلەردىڭ قورىتىندىسى نەگىزىندە الداعى ۋاقىتتا وسى ونىمدەردى وندىرىسكە ۇسىنامىز. ەلىمىزدە شىعارىلاتىن وتاندىق ونىمدەر اسسورتيمەنتىن كەڭەيتۋگە ءوز ۇلەسىمىزدى قوسامىز دەگەن ويدامىز», دەيدى ا.ورازوۆ.
باتىس قازاقستان وبلىسى
