سۋرەتتى تۇسىرگەن – الەكساندر مارچەنكو
ەل ىشىندە قۇقىقبۇزۋشىلىق ازايعانىمەن, تسيفرلىق قىلمىستاردىڭ جاڭا تۇرلەرى كوبەيىپ, پوليتسيا جۇمىسىنا قويىلاتىن تالاپ تا كۇردەلەنە ءتۇستى. سوندىقتان قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنىڭ اشىقتىعى مەن كاسىبيلىگىن ارتتىرۋ – مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ماڭىزدى باعىتى.
الەۋمەتتىك جەلىلەردەگi بەينەماتەريالدار مەن پىكىرلەر كەيدە شىنايى جاعدايدى بۇرمالاپ, بىرجاقتى تۇسىنىك قالىپتاستىرۋى مۇمكىن. سوندىقتان ناقتى جۇيەلى جۇمىستى كوزبە-كوز كورۋ – قوعامدىق پىكىردى تۇزەتۋگە, تۇسىنىستىكتى ارتتىرۋعا ءوز مۇمكىندىگىن بەرەدى. جوبا اياسىندا وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتتارى, قوعامدىق ۇيىمدار وكىلدەرى, جۋرناليستەر, بلوگەرلەر جانە ستۋدەنتتەر ءبىر كۇن بويى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ ناقتى جۇمىس ۇدەرىستەرىنە كۋا بولىپ, ءتۇرلى بولىمدەردىڭ قىزمەتىمەن جاقىن تانىستى.
وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى جاسقايرات قايروۆ ءوڭىردىڭ كريمينوگەندىك احۋالى, كەيىنگى ايلاردا جۇرگىزىلگەن پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارالار جانە نەگىزگى باسىمدىقتار جونىندە باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان جۇمىستار ناتيجەسىندە جالپى قىلمىس دەڭگەيى تومەندەگەن. قالا كوشەلەرىندەگى پاترۋلدىك قىزمەتتىڭ جيىلەپ, بەينەباقىلاۋ جۇيەسىنىڭ جاڭارتىلۋى – وسى باعىتتاعى ناقتى ناتيجەلەردىڭ ءبىرى. ۇرلىق پەن ەسىرتكى قىلمىسىنا قاتىستى كورسەتكىشتەردىڭ تومەندەۋى دە جەدەل ءىس-قيمىلدىڭ تيىمدىلىگىن ايعاقتايدى.
– قوعامدىق ورىنداردا جاسالعان قىلمىس – 32 پايىزعا, كوشە قىلمىستارى 39 پايىزعا ازايدى. ينتەرنەت-الاياقتىققا قارسى ءىس-قيمىل كۇشەيتىلدى. ءبىز ءۇشىن باستى مىندەت – زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ءادىل قوعام قۇرۋعا ۇلەس قوسۋ, – دەدى ج.قايروۆ.
ءىس-شاراعا قاتىسقان وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇرلان بيكەنوۆ پوليتسيا قىزمەتىنىڭ قوعام الدىنداعى ءرولىن اتاپ ءوتىپ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋ مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ماڭىزدى باعىتى ەكەنىن جانە پوليتسيا جۇمىسىنىڭ كورىنبەيتىن تۇستارى كوپشىلىككە تۇسىنىكتى بولۋى قاجەت ەكەنىن ايتتى.
تانىستىرۋ ساپارى دەپارتامەنتتىڭ «ەڭبەك جانە جاۋىنگەرلىك داڭق» مۇراجايىنان باستالدى. مۇندا مۋزەي باسشىسى ايجامال ايتجانوۆا قوناقتاردى مۇراجايدىڭ بايىرعى جادىگەرلەرى مەن التىن قورىمەن تانىستىردى. ودان كەيىن قوناقتار تەرگەۋ-كريميناليستيكالىق پوليگونىندا بولدى. مۇندا شىنايى قىلمىس ورىندارىنىڭ ۇلگىسى رەتىندە جاسالعان بىرنەشە وقۋ كابينەتى ورنالاسقان.
العاشقى كابينەت پوليتسيا گەنەرال-مايورى نۇرلان راحيمبەرليننىڭ اتىنا بەرىلىپ, ونىڭ قىزمەتتىك زاتتارى مەن ءومىر جولىنا ارنالعان ەكسپوزيتسيا ۇسىنىلعان. كەلەسى بولمەلەردە كريميناليستەرگە ارنالعان پراكتيكالىق جاتتىعۋلار وتەدى. بۇل جەردە بولاشاق ماماندار ءتۇرلى جاعدايلاردا دالەل جيناۋ, ىزدەردى انىقتاۋ سىندى شەبەرلىكتەرىن شىڭدايدى.
جەدەل كريميناليستيكا باسقارماسىنىڭ قىزمەتكەرى, پوليتسيا اعا لەيتەنانتى ايدا ءجۇسىپوۆا كريميناليست چەمودانىنىڭ قۇرىلىمى مەن ماڭىزىن تانىستىرىپ, كۇردەلى قىزمەتتىڭ قىر-سىرىنا توقتالدى. ول وڭىردە Papillon جانە بيل جۇيەلەرىنىڭ قولدانىلۋى تەرگەۋ ۇدەرىسىن جەدەلدەتكەنىن اتاپ ءوتتى.
– جەدەل تەرگەۋ توبىنا كريميناليست, تەرگەۋشى, انىقتاۋشى جانە جەدەل ۋاكىل كىرەدى. كريميناليستىڭ نەگىزگى مىندەتى – ىزدەر مەن دالەلدەمەلەردى انىقتاۋ جانە قول ىزدەرىن جيناۋ. مىسالى, سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ كەزىندە كريميناليست تەرگەۋشىگە كاسىبي كومەك كورسەتەدى. ال سول جۇمىستار قىلمىستىق پروتسەسسۋالدىق كودەكستىڭ 80-بابى نەگىزىندە جۇرگىزىلەدى. وڭىردە Papillon جانە بيل جۇيەلەرى قولدانىلادى. ولاردىڭ كومەگىمەن قىزمەتتىك پروتسەستەردە قولدانىلاتىن 75-بۇيرىق جۇزەگە اسىرىلادى. وسىنداي پروتسەسستەردى جەدەل جۇرگىزۋ ءۇشىن ءار كريميناليسكە مىندەتتى تۇردە وسىنداي چەمودان قاجەت, – دەدى ا.ءجۇسىپوۆا.
قوناقتار ارنايى جاساقتىڭ قارۋ-جاراعى مەن جابدىقتارىن كورىپ, وققا ءتوزىمدى Alan بروندى زاماناۋي كولىگىنىڭ تەحنيكالىق ەرەكشەلىكتەرىمەن تانىستى.
جاساق ماماندارى قوناقتارعا ۇرىس تاكتيكاسىنىڭ ەلەمەنتتەرىن كورسەتىپ, قىزمەتتىك يتتەردىڭ جۇمىسىمەن دە جاقىن تانىستىردى. دەپارتامەنتتە 30-عا جۋىق قىزمەتتىك يت بار. سولاردىڭ ءبىرى – لابرادور-رەتريۆەر تۇقىمدى باكس. كينولوگ, پوليتسيا لەيتەنانتى الماس جانىسباەۆ قىزمەتتىك ءيتتى ارنايى وپەراتسيالارعا دايىنداۋ كەزەڭىن بايانداپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, باكس ەسىرتكى بويىنشا بىرنەشە قىلمىستىڭ ءىزىن اشقان.
– 2019 جىلدان بەرى كينولوگيا ورتالىعىندا قىزمەت اتقارامىن. جالپى, بۇل تۇقىمداعى يتتەر ءبىر قوجايىندى عانا مويىندايدى. كۇشىك كەزىندە كىمگە ۇيرەنسە, ءومىر بويى سول ادامنىڭ بۇيرىعىمەن جۇرەدى. باكستى ماعان الماتىداعى ورتالىقتان كۇشىك كەزىندە اكەلدى. ول جەردە التى ايلىعىنا دەيىن باستاپقى ۇيرەتۋ جۇرگىزىلىپ, كەيىن كۇشىكتەر ءار مامانعا تاراتىلادى. باكس ماعان ءدال سول كەزەڭدە كەلدى. سول ۋاقىتتان بەرى ونى ءبىر جاسىنا دەيىن ارنايى وپەراتسيالارعا بەيىمدەپ, ۇيرەتتىم. كەيىن الماتىعا بارىپ سىناقتان ءوتىپ, ارنايى تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا رۇقسات الدىق. سودان بەرى بىرگە تالاي وپەراتسياعا قاتىسىپ, قىلمىستىڭ بەتىن اشتىق. جۋىردا ساران قالاسىنداعى كوپقاباتتى ءۇيدىڭ ءبىر پاتەرىندە تەرگەۋ جۇرگىزگەنبىز. سول كەزدە باكس بىرنەشە مينۋتتىڭ ىشىندە ەسىرتكى زاتىن تاۋىپ الدى, – دەدى الماس باقتيار ۇلى.
كورسەتىلىمنىڭ نەگىزگى بولىگىنەن سوڭ قاتىسۋشىلار بىرنەشە توپقا ءبولىنىپ, پوليتسيا بولىمشەلەرىنىڭ كۇندەلىكتى جۇمىسىنا جاقىننان ءۇڭىلۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. سولاردىڭ ءبىرى – وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتى, Amanat پارتياسىنىڭ ايەلدەر قاناتىنىڭ جەتەكشىسى زارا شالاباەۆا مەن وبلىس اكىمىنىڭ گەندەرلىك تەڭدىك ماسەلەلەرى جونىندەگى شتاتتان تىس كەڭەسشىسى ايجان قياسوۆا. ولار اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىستاردى تەرگەۋمەن اينالىساتىن ارنايى باسقارمانىڭ جۇمىس تارتىبىمەن تانىسىپ, تەرگەۋشىلەردىڭ ءبىر كۇندىك قىزمەتىنىڭ قالاي ۇيىمداستىرىلاتىنىن كوردى.
ا.قياسوۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇل سالاداعى وزگەرىستەردىڭ باستى ەرەكشەلىگى – تسيفرلاندىرۋدىڭ تەرگەۋ پروتسەسىن تۇبەگەيلى جاڭعىرتۋى.
– ەلەكتروندى جۇيەلەردىڭ ەنگىزىلۋى ىستەردى جۇرگىزۋدى بۇرىنعىدان دا جەدەل ءارى ناقتى ەتتى. بىرىزدەندىرىلگەن دەرەكتەر بازاسى مەن اۆتوماتتاندىرىلعان پروتسەستەر ادام فاكتورىنا تاۋەلدىلىكتى ازايتىپ, ءفورماليزمدى قىسقارتتى. ەڭ ماڭىزدىسى – ماماندار ماتەريالدىڭ ءمانىن تەرەڭ تالداۋعا كوبىرەك كوڭىل بولە الادى. تەرگەۋ ءبولىمىنىڭ ىشكى ءتارتىبى مەن جۇمىس فورماتى دا ايرىقشا اسەر قالدىردى. تەرگەۋشىلەر – قۇقىقتىق ءتارتىپتىڭ وزەگى, – دەدى ول.
ال وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتى مەرۋەرت باشاي ميحايلوۆكاداعى جەرگىلىكتى پوليتسيا پۋنكتىنىڭ قىزمەتىمەن تانىستى. ول ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلارمەن بىرگە پروفيلاكتيكالىق رەيدتەرگە قاتىسىپ, تۇرعىندارمەن كەزدەسىپ, قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ باعىتىندا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستىڭ بارىسىن كوردى.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلاردىڭ كاسىبيلىگى مەن جاۋاپكەرشىلىگى جۇمىستىڭ ءار قادامىنان بايقالعان.
– قىزمەتكەرلەر قويىلعان كەز كەلگەن سۇراققا ناقتى ءارى تولىق جاۋاپ بەرۋگە دايىن. تىركەۋدە تۇرعان ازاماتتاردىڭ ۇيلەرىن ارالاپ, ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزدىك. «تازا قازاقستان» اكتسياسى بارىسىندا بىرقاتار قۇقىق بۇزۋشىلىق انىقتالىپ, حاتتامالار تولتىرىلدى. بۇل ماڭدا قاراۋسىز قالعان بوس جەرلەردىڭ كوپتىگى دە نازار اۋدارتتى. ولاردىڭ يەلەرى بار بولعانىمەن, شەتەلگە كوشىپ كەتكەن. جەردى باسقا ادامعا راسىمدەگەن كۇننىڭ وزىندە بۇرىنعى مەنشىك يەسى سوت ارقىلى داۋلاۋى مۇمكىن. سوندىقتان بۇل ماسەلە جەر قاتىناستارى باسقارماسى مەن اكىمدىك دەڭگەيىندە كەشەندى شەشىمدى قاجەت ەتەدى دەپ سانايمىن. زاڭناماعا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزىلسە, بوس جاتقان اۋماقتاردى رەتكە كەلتىرۋ جەڭىلدەر ەدى, – دەدى ول.
«قۇقىقتىق ءتارتىپ الىپپەسى» جوباسى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ كوپشىلىككە بەيمالىم قىرلارىن اشىپ قانا قويعان جوق, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن قوعام اراسىنداعى سەنىم كوپىرىن نىعايتۋعا سەرپىن بەردى. سول سەبەپتى وسىنداي باستامالار قۇقىقتىق ءتارتىپتى نىعايتىپ قانا قويماي, پوليتسيا مەن حالىق اراسىنداعى بايلانىستى ودان ءارى بەكىتە تۇسەتىن ماڭىزدى قادامعا اينالىپ وتىر.
قاراعاندى وبلىسى
