– «ەدىگەدەي ەر قايدا» دەپ قالىڭ ەل ءوزىڭنىڭ تولاعاي كۇشىڭە بۇيىرعان وراسان جەتىستىكتەرىڭە قۋانادى. وقىرمانعا ءوزىڭدى جاقىنىراق تانىستىرساق دەگەن ماقساتتا اڭگىمەگە تارتقالى وتىرمىز.
– شىمكەنت قالاسىندا ومىرگە كەلىپ, بەس جاسىمدا وتباسىم استانا قالاسىنا قونىس اۋداردى. مەكتەپتى ەلوردادا ءتامامدادىم. جامبىل جاباەۆ اتىنداعى №4 مەكتەپ-گيمنازيادا 11 جىل ءبىلىم الدىم. 5-سىنىپتان باستاپ اۋىر اتلەتيكا سپورتىنا قىزىعىپ, 10 جاسىمنان بەرى شۇعىلدانىپ كەلەمىن. 3 جاسىمنان سپورتقا جاقىن بولدىم. انام العاشىندا كاراتە ۇيىرمەسىنە جازدىردى. ەكى جىلدان استام قاتىستىم, بىراق اسا قىزىقپادىم. ءتىپتى كەيىن جاتتىعۋعا بارعىم كەلمەي, مەسەلىم قايتتى. سەبەبى باپكەرلەرى اياقتى كەرىپ جاتتىعۋ جاساتقاندا ءسىڭىرىم سوزىلىپ, اۋىرىپ شىداتپايتىن. 3-سىنىپتان باستاپ دزيۋدو كۇرەسىنە اۋىستىم. بىراق قاتارلاستارىمنان جاسىم كىشى, بويىم دا تاپال بولعاندىقتان جارىستارعا قوسپايتىن. تەك جاتتىعۋعا قاتىسامىن, سايىسقا اپارمايدى. تۇلپاردى شىڭدايتىن بايگە سەكىلدى, سپورتشىنى دا قايرايتىن سايىس. بىراق مەنى باپكەرلەر «جاسىڭ كىشى» دەگەندى جەلەۋ ەتىپ تۋرنيرلەرگە قاتىستىرمايتىن.
– زىلتەمىرگە قىزىعۋشىلىعىڭ قالاي وياندى؟
– استاناعا قونىس اۋدارعان سوڭ اكەم ءدامحانادا اسپاز بولىپ جۇمىس ىستەدى. ءدامحانانىڭ كۇزەت قىزمەتىندەگى جانىبەك دەگەن كىسى اۋىر اتلەتيكامەن شۇعىلدانادى ەكەن. اكەمە كەلىپ جۇرگەندە ماعان نازارى اۋسا كەرەك. «بالاڭىزدىڭ اۋىر اتلەتيكامەن شۇعىلدانۋىنا جول كورسەتەيىن, وزىممەن بىرگە جاتتىعۋ زالىنا ەرتىپ بارايىن» دەپتى. ءسويتىپ, سول كىسىگە ىلەسىپ اۋىر اتلەتيكا سپورتىنا جازىلدىم. العاشىندا اۋىر سوقتى. ويتكەنى جانىبەك اعا زىلتەمىردى كوتەرۋدىڭ تەحنيكاسىن ۇيرەتپەيدى, ءوزى جاتتىعۋ جۇرگىزەدى, مەن سونى بارىنشا قايتالاۋعا تىرىسامىن. ارادا بىرنەشە كۇن وتكەندە بىلىكتى باپكەر ايبەك امانيازوۆقا اماناتتاپ تاپسىردى.
– بۇعاناڭ بەكىمەي جاتىپ ءزىلماۋىر تەمىر كوتەرۋگە اتا-اناڭ قارسى بولمادى ما؟ اۋىر اتلەتيكا جاراقاتتانۋ دا ءجيى ورىن الاتىن سپورت ءتۇرى عوي.
– انام باستاپقىدا اۋىر اتلەتيكا سپورتىن تاڭداعانىمدى اسا قۋاتتاي قويمادى. «بويىڭ وسپەيدى, مەرتىگەسىڭ» دەپ قارسى دا بولدى. الايدا ماعان زىلتەمىر كوتەرۋ بىلەك كۇشىن سىناۋدىڭ ناعىز الاڭى سەكىلدى كورىندى. راس, يىعىمنان ءجيى جاراقاتتاندىم, توقپان جىلىكتىڭ جاۋىرىنعا بىتىسكەن تۇسى تايىپ كەتەدى. قاقساپ اۋىرعاندا تەمىر بىلاي تۇرسىن, ءبىر جاپىراق قاعازدى كوتەرە المايسىڭ. دەگەنمەن اعزامنىڭ جاستىعىنان شىعار, جاراقاتتان تەز ايىعىپ, جاتتىعۋدى جالعاستىرا بەرەمىن. قازىر ەندى انامنىڭ دا بۇعان كوزى ۇيرەندى, بۇرىنعىداي اسا ۋايىمداي بەرمەيدى. اۋىر اتلەتيكانىڭ تەحنيكاسىن تەرەڭدەپ يگەرسەڭ, جاراقاتقا ۇرىنبايسىڭ. بۇل سپورت تۇرىندە كوبىنەسە تىزەنىڭ ءسىڭىرى سوگىلىپ, بەلگە سالماق تۇسەدى. وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىندا, جارىس كەزىندە جەكە باپكەرىم قاسىمدا جۇرسە تەحنيكانى, كۇشتى قالاي سارقۋ قاجەتتىگىن ءجىتى قاداعالايتىندىقتان, قاتەلىككە بوي الدىرمايمىن.
– سەنىڭ ەسىم-سويىڭا قالىڭ جانكۇيەر 2022 جىلدان بەرى قانىق. سول جىلى جاسوسپىرىمدەر اراسىندا الەم چەمپيونى اتاندىڭ. ودان كەيىن ەكى جىل قاتارىنان جاستار ساپىندا تەڭدەسسىز ەكەنىڭدى ايگىلەدىڭ. ەندىگى مەجە وليمپيادا دوداسى ما؟
– جاسوسپىرىمدەردىڭ الەم چەمپيوناتىنا 73 كگ سالماقتا قاتىسسام, 2023 جىلى جاستار اراسىندا وتكەن جاھان دوداسىنا 81 كگ سالماقتا كۇش سىناستىم. بىلتىر دا جاستار الامانىندا 89 كگ سالماق دارەجەسىندە قايراتىمدى سىناپ, ۇزدىك اتاندىم. ەندى ەرەسەكتەر قاتارىنا ءوتتىم, سولاردىڭ ورتاسىندا بەدەلىمدى ارتتىرعىم كەلەدى.
– بالا كۇنىڭنەن وزىڭە قارسىلاس بولىپ كەلە جاتقان وزگە ەلدەردىڭ اۋىر اتلەتتەرىن زەرتتەپ, زەردەلەيسىڭ بە؟ ولاردىڭ اياق الىسى قالاي؟
– ديوربەك ەرماتوۆ دەگەن وزبەكستاندىق اۋىر اتلەت بار. جاسوسپىرىمدەر اراسىندا وتكەن الەم چەمپيوناتىندا جۇلقا كوتەرۋدەن دە, سەرپە كوتەرۋ سىنىنان دا يرماتوۆتان باسىم ءتۇستىم. ارادا ءبىر اي ۋاقىت وتكەندە تاشكەنتتە ازيا چەمپيوناتى جالاۋىن جەلبىرەتتى. ديوربەك ءبىرىنشى جاتتىعۋ – جۇلقا كوتەرۋدەن وتە ءابجىل. قۇرلىق بىرىنشىلىگىندە جۇلقا كوتەرۋدەن 1 كگ ارتىق يگەرىپ وزعانىمەن, سەرپە كوتەرۋدە شاڭ قاپتىردىم. ەرماتوۆ سەرپە كوتەرۋدە 165 كگ زىلتەمىردى ارەڭ ەڭسەرسە, مەن 173 كگ سالماقتى توبەمدە ۇستاپ, الەمنىڭ ءھام ازيا قۇرلىعىنىڭ رەكوردىن جاڭارتتىم. بىلتىر جاستار اراسىنداعى الەم چەمپيوناتى يسپانيادا وتكەندە كولۋمبيالىق سپورتشى حوكسەر البەرنوس بۇلا كۇشتىڭ يەسى ەكەنىن كورسەتتى. وسى قارسىلاسىمدى دا قاداعالاپ جۇرەمىن. حوكسەر بيىل نورۆەگيادا ەرەسەكتەر اراسىنداعى الەم بىرىنشىلىگىندە جاستىعىنا قاراماي ەرەسەكتەرمەن تايتالاسىپ, قولا مەدال ەنشىلەدى.
– بۇل سايىسقا سەن دە قاتىستىڭ عوي...
– سۇراعىڭىز كەلگەنىن ءتۇسىندىم. تىزەمنىڭ جاراقاتى كولدەنەڭ كەسىر بولدى. سەرپە كوتەرۋدە 199 كگ زىلتەمىردى ەڭسەرەمىن دەپ سىرقاتىمدى اسقىندىرىپ الدىم. ودان بۇرىن الەم چەمپيوناتىنا كۇشىمىزدى سارقىعاننان گورى يسلام ىنتىماقتاستىعى ويىندارىندا جۇلدە الۋعا باسا كوڭىل بولدىك. التىن مەدال ولجالاۋدى كوزدەپ ەدىك, ساۋد ارابياسىنىڭ ەر-رياد قالاسىندا قولا مەدال بۇيىردى. جاستاردىڭ ساپىنان ەرەسەكتەر قاتارىنا جاڭا قوسىلعاندىقتان, ورتاعا بوي ۇيرەتۋ دە جەڭىل تيمەيدى ەكەن.
– ءوز باۋىرىمىزدان وربىگەن جەرگىلىكتى سپورتشىلارىمىز دا زىلتەمىردى قالاي كوتەرە الاتىنىن يليا يلين, الماس وتەشوۆ, جاسۇلان قىدىرباەۆ, ۆلاديمير سەدوۆ سىندى تولاعاي كۇشتىڭ يەلەرى دالەلدەدى. اۋىر اتلەتيكادان وليمپيادا جۇلدەسىن الۋ جولىندا لەگيونەرگە ارقا سۇيەمەي-اق باپتاي بىلسە, ءوزىمىزدىڭ ۇلاندارىمىز دا ولجا سالاتىنىن اننا نۇرمۇحامبەتوۆا, جازيرا جاپپارقۇل سىندى بۇرىمدى ارۋلارىمىز دا ايگىلەدى. سول ساڭلاقتاردىڭ ءىزى جالعاساتىنى بەلگىلى عوي.
– اۋىر اتلەتيكانىڭ اينالاسىندا وراسان داۋ تۋىپ, قانشاما سپورتشىنى دوپينگ داۋىلى ءۇيىرىپ اكەتتى. وكىنىشتىسى, بۇل سپورتقا دەگەن جانكۇيەردىڭ كوزقاراسى دا ارقيلى. مىسالى, الەۋمەتتىك جەلىگە جاتتىعۋ ساتىنەن نە بولماسا سايىس كەزىندەگى بەينە, فوتو جاريالاپ پوست سالساڭ, پىكىر جازۋشىلاردىڭ باسىم كوپشىلىگى كۇمانمەن قارايدى. «بۇل دا ەرتەڭ دوپينگكە ۇرىنادى, ايتپەسە مۇنداي جەتىستىككە جەتۋ قايدا» دەيدى قارالاپ. جۇرەگىڭە ينە شانشىعانداي كۇيگە تۇسەسىڭ. تىيىم سالىنعان پرەپاراتتى قولدانۋ بۇگىندە ماڭىزدى ەمەس. سپورتشىعا اتاقتان ابىروي قىمبات. سوندىقتان دا ول جەتىستىككە جەتۋدىڭ جەڭىل جولىن ىزدەمەيدى. شۇمەكتەپ توككەن تەردىڭ وتەۋىنە جۇلدە بۇيىراتىنىن سەزەدى.
تاعى ءبىر كوڭىلىڭدى ورتايتاتىن جايت, اۋىر اتلەتتەرگە باسقا سپورت تۇرلەرىنە قاراعاندا قۇرمەت, قوشەمەت ءالى دە از. وزگە سپورتشىلاردىڭ بايگەسىن قىزعانبايسىڭ. دەگەنمەن پەندە بولعان سوڭ ءبىز دە سونداي ماراپاتقا, ەلدىڭ القاۋىنا ىلىنسەك دەپ كۇتەسىڭ. مىسالى, وزگە سپورت تۇرلەرىنەن قاتارلاستارىم جاستار اراسىندا الەم چەمپيونى اتانسا, دەمەۋشىلەر, اتىمتاي جومارت ازاماتتار وقالى شاپانىن جاۋىپ, اۆتوكولىكتىڭ كىلتىن ۇستاتادى, ءتىپتى پاتەر سىيلاعانداردى دا كورىپ ءجۇرمىز. بىزگە دە بۇيىراتىن شىعار مۇنداي قۇرمەت. ەندىگى مەجەمىز – 2028 جىلى وتەتىن لوس اندجەلەس وليمپياداسى. سول دودادا توپ جارىپ ولجامەن ورالۋعا بارىمىزدى سالامىز. وليمپيادا اسۋىنا جەتكىزەتىن تىنىمسىز ەڭبەك. تىنباي ازىرلىك جۇرگىزىپ, جاراقاتتان امان بولساق ەلىمىزدىڭ مەرەيىن اسىرىپ, جانكۇيەرلەرىمىزدى قۋانتۋعا تىرىسامىز.
اۋىر اتلەتيكادان الەمدە باسەكەلەستىك وتە جوعارى. جاڭاعى وزبەك ەرماتوۆتان بولەك, ورتا سالماقتا يندونەزيانىڭ باعىنا تۋعان ريزكي جۋنيانسيا بار. بىلتىر 20 جاسىندا پاريج وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى اتاندى. يندونەزيا سپورتىنىڭ تاريحىندا اۋىر اتلەتيكادان وليمپيادا التىنىن العاش العان تالانتتى سپورتشى. ول دا قوس الاقانىن ىسقىلاپ, ەكى دۇركىن چەمپيون اتانۋعا بارىن سالاتىنى ءسوزسىز. قىتاي ەلىنىڭ اۋىر اتلەتتەرى تەگەۋرىندى. سولتۇستىك كورەيا ەلىندە دە الىپ كۇش يەلەرى جەتەرلىك. ەۋروپا قۇرلىعىندا دا باسەكەلەستىك قىزىپ تۇر. وسىنداي وعلانداردىڭ اراسىنان وزىپ شىعۋ وڭاي سوقپايتىنى ءمالىم. دەسە دە انامىز دا ءبىزدى تۋعاندا «ەر بالانى ومىرگە اكەلدىم» دەپ قالجا جەدى. سوندىقتان ايانىپ قالمايمىز.
– ساتتىلىك تىلەيمىن.
اڭگىمەلەسكەن –
قۋانىش نۇردانبەك ۇلى,
«Egemen Qazaqstan»
