ليدەر

الەم ەلدەرىنىڭ باسشىلارى مەن ساياساتكەرلەرى, ونەر قايراتكەرلەرى پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ تۋرالى باراك وباما, اقش پرەزيدەنتى: ءسىزدىڭ ەلىڭىز ەگەمەندى, تۇراقتى جانە وركەندەگەن مەملەكەت رەتىندە ءوزىنىڭ دا­مۋىندا ماڭىزدى تابىس­تار­عا قول جەتكىزدى. مەن قا­زاق­ستانعا اۋعانستانداعى تۇراقتىلىق پەن قالپىنا كەلتىرۋ ىسىندەگى ۇستانىمى ءۇشىن ريزا­شىلىعىمدى بىلدىرەمىن جانە مەن ءسىزدىڭ ۇلتارالىق جانە ءدىني توزىمدىلىكتى العا جىلجىتۋ جونىندەگى كۇش-جىگەرىڭىزدى جوعارى باعالايمىن. دميتري مەدۆەدەۆ, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى: مەن سىزگە العىس بىلدىرە­مىن. ماعان كورسەتكەن ءبۇ­گىن­گى قو­شەمەتتەرىڭىز ءبىزدىڭ ەلدە­رىمىز اراسىنداعى ايرىقشا سەنىمگە نەگىز­دەلگەن قارىم-قاتىناستاردىڭ دالەلى بولىپ تابىلادى. ءبىزدىڭ حالىقتارىمىز عاسىرلار بويى بىرگە ءومىر ءسۇردى. سوعىس كەزىندەگى جانە تىڭ يگەرۋ كەزىندەگى بارلىق قيىندىقتاردى تەڭ كوتەردى. دوستىق, تۇسىنىستىك, سىيلاستىق ءتىنى مىنە, وسىندا. حۋ تسزينتاو, قحر توراعاسى: تاۋەلسىزدىك جىلدارى ءسىزدىڭ باسشىلىعىڭىزبەن ەڭبەك سۇيگىش تە اقىلمان قازاقستان حالقى ءوزىنىڭ قاجىرلى دا جاسامپاز ەڭبەگىمەن دامۋدىڭ دۇرىس جولىن تابا ءبىلدى. بۇگىندە قازاقستاندا ەكونوميكا تۇراقتى دامۋ ۇستىندە, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى ارتىپ, قوعامنىڭ الەۋمەتتىك-ساياسي تۇراقتىلىعى  ساقتالىپ وتىر. سوڭعى جىلدارى قىتاي – قازاقستان قاتىناستارى بەلسەندى دامۋدا. پان گي مۋن, بۇۇ باس حاتشىسى: قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ كورەگەن ساياساتى بولماعان­دا, بۇل وڭىردەگى حالىق ءالى كۇنگە دەيىن سىناقتاردان زارداپ شەگىپ وتىرۋى مۇمكىن ەدى. ءسىزدىڭ ورتالىق ازيادا يادرولىق قارۋدان ادا ايماق قۇرۋ باستاماڭىزبەن سولتۇستىك جارتى شاردا ونداي اۋماق تۇڭعىش رەت قۇرىلعانىن زور ريزاشىلىقپەن ايتا الامىن. ابدۋللا گۇل, تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى: ءار كەلگەنىمدە گۇلدەنە ءتۇس­كە­نىنە كۋا بولىپ ءجۇر­گەن اس­تا­نا قالاسى – قازاقستاننىڭ ءديناميزمى مەن پرەزيدەنت نازارباەۆ مىرزانىڭ كورە­گەندىلىگىن بەينەلەيتىن ەڭ ۇلكەن تۋىندى. اس­تا­نانىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىنا تۇرىك فيرمالارى مەن جۇمىسشىلارىنىڭ دا ۇلەس قوسۋىن تۇرىك-قازاق ىنتىماقتاستىعىنىڭ ەڭ اسەم نىشاندارىنىڭ ءبىرى دەپ بىلەمىز. انگەلا مەركەل, گفر كانتسلەرى: جاۋاپتى مىندەتتەردى  ودان ءارى اتقارۋىڭىزدا سىزگە زور تا­بىستار مەن ساتتىلىك تىلەيمىن. ەكونوميكالىق, قوعامدىق جانە ساياسي رەفورمالاردى جۇرگىزۋدە قازاقستان بۇدان بىلاي دا گەرمانيا تاراپىنان بولاتىن قولداۋعا سەنىم ارتا الاتىن بولادى. حوسني مۋباراك, ەگيپەت پرەزيدەنتى: قازاقستان حالقىنىڭ يگىلىگى جولىنداعى مەملە­كەت­تىك قىزمەتىڭىزدە سىزگە تابىستار تىلەيمىن, سونداي-اق ەكىجاقتى قاتىناستاردىڭ ودان ءارى دامۋىنا سەنىم بىلدىرەمىن. مارك پەرەن دە بريشامبو, ەقىۇ-نىڭ باس حاتشىسى: قازاقستان پرەزيدەنتى ور­تالىق ازيادا تۇراق­تى­لىق ورناتۋدا اسا ماڭىزدى رولگە يە جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ ىسىنە ايرىقشا ۇلەس قوستى. ونىڭ ساليقالى ساياساتىنىڭ ناتيجەسىندە قازاقستان الەم قاۋىمداستىعىنىڭ قۇرمەتتى مۇشەسى اتاندى. بۇگىندە قازاقستان وزگەلەرگە ۇلگى. يسلام كاريموۆ, وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى: وزبەكستاندا ءسىزدى قازاق­ستان تاريحىنىڭ بەتبۇرىس ءسا­تىندە ساياسي, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك رەفورمالار­دىڭ بارىسىنا باسشىلىق ەتكەن اسا كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى دەپ بىلەدى. وزبەكستاندا ءسىزدى ءبىزدىڭ حال­قى­مىزدىڭ ناعىز دوسى دەپ بىلەدى, ءارى ءوزىمىزدىڭ وزبەك-قازاق قاتىناستارىنىڭ سەرپىندى دامۋىنا قوسقان ۇلەسىڭىز باعا جەتكىسىز دەپ بىلەدى. ءبىزدىڭ مەملەكەتتەرىمىز بەن حالىقتارىمىز اراسىنداعى قارىم-قاتىناستار ءاردايىم تاريحىمىزدىڭ, مادەنيەتىمىزدىڭ, ءتىلىمىز بەن ءدىنىمىزدىڭ جاقىندىعىنا نەگىزدەلىپ كەلەدى. ءبىز عاسىرلار بويى قاتار ءومىر سۇردىك, ءومىر ءسۇرىپ كەلەمىز جانە ماڭگىلىك بىرگە ءومىر سۇرە بەرەتىنىمىزگە سەنىمىم كامىل. ەمومالي راحمون, تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى: اشىق-جارقىندىعى, شىن­شىل­دىعى, تارتىمدىلىعى, ادامعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى – مۇنىڭ ءبارى دە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ تابيعاتىنا ءتان قاسيەتتەر. قازاق جۇرتىنىڭ, ەلىنىڭ كوپۇلتتى حالقىنىڭ الدىنداعى, تاريحتىڭ الدىنداعى جوعارى جاۋاپكەرشىلىك سەزىمى ونىڭ بويىنان ءاماندا اجىراعان ەمەس. ول ۇلى ۇيىمداستىرۋشى رەتىندە قازاقستاندى كەڭەستەن كەيىنگى كەڭىستىكتىڭ دامىعان مەملەكەتتەرىنىڭ بىرىنە اينالدىردى. قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالاداعى تابىستارى تاعىلىم الارلىق. ناعىز باسشى عانا وسىنداي ناتيجەلەرگە جەتە الادى, بۇل جاعىنان العاندا, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءوز حالقىنىڭ داۋسىز باسشىسى. لي مەن باك, كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى: كورەيا قازاقستانمەن كەڭ اۋقىمدى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە ءازىر. قازاقستان ورتالىق ازياداعى بەلدى مەملەكەت بولىپ تابىلادى, ال نۇرسۇلتان نازارباەۆتى مەن الەمدىك دەڭگەيدەگى كوشباسشى دەپ بىلەمىن. ونىڭ باسشىلىعىمەن قازاقستان دامۋدىڭ قايران قالارلىق بيىگىنە كوتەرىلدى. ۆلاديمير پۋتين, رەسەي ۇكىمەتىنىڭ توراعاسى: قازاقستان حالقى ءوزىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە مەملەكەتتىك قۇرىلىس­تاعى قول جەتكەن تابىستارىن ورىندى ماقتان ەتە الادى. رەسپۋبليكانىڭ حالىقارالىق بەدەلى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى, قوعامداعى ۇلتارالىق قاتىناستار دا جەتىلدىرىلە تۇسۋدە. رەسەي مەن قازاقستان حالىقارالىق ارەناداعى, ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى ايماقتىق ينتەگراتسيالىق قۇرىلىمدارداعى كۇشتەرىن ۇيلەستىرۋى ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتتى. ەدۋارد شەۆاردنادزە, گرۋزيانىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى: ءبىرتۇتاس ەۋرازيالىق كەڭىستىك قۇرۋ باستاماسىن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءدال ءوزى كوتەرگەنىن اتاپ ايتۋ كەرەك... تاريحتىڭ وسىناۋ اسا جاۋاپتى بەلەسىندە قازاقستان كەمەسىنىڭ شتۋرۆالىندا اسا كورنەكتى ساياساتكەر نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تۇرعانى – ءبارىمىزدىڭ باعىمىز. قازاقستان – ۇلى مەملەكەت, ونى ۇلى ادام باسقارادى. لي كۋان يۋ, سينگاپۋر ۇكىمەتىنىڭ اعا ءمينيسترى: پرەزيدەنت نازارباەۆ – ءتۇرلى رەسپۋبليكالاردىڭ ىشىندەگى كەسەك تۇلعا. قازاقستان باسشىسى – كەرەگىنشە قاتال, ۇسىناقتى, قاعىلەز ءارى باتىل كىسى, وزىنە تارتىپ تۇراتىن, تالانتتى ءارى تاباندى تۇلعا, ول بۇرىنعى وداقتىڭ باسقا دا رەسپۋبليكالارى تانىعان جەتەكشى. شىڭعىس ايتماتوۆ, جازۋشى: الەمدىك باق-تار پرە­زي­دەنت نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ باسشىلىعىمەن قازاق­ستاننىڭ قول جەتكىزگەن تابىستارىن لايىقتى اتاپ كورسەتۋدە. بۇعان قوسىمشا رەتىندە ءوزىن وسى جاعدايدا ءتول پەرزەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تۇرپاتىندا لايىقتى تۇردە جانە اسا ايقىندىلىق تۇرعىسىندا استاستىرعان وسى زامانعى قازاق حالقىنىڭ ۇلىلىعى مەن تاريحي سەنىمدىلىگىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. جاك شيراك, فرانتسۋز رەسپۋبليكاسىنىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى: “مەن وزىڭىزبەن كەزدە­سۋلەرىمدى ءاردايىم ۇلكەن ىلتيپاتپەن ەسكە الامىن. مەن 1991 جىلى قازاق­ستاندا بولعان وزگەرىستەردى فرانتسيانىڭ ماڭىزدى ءارى شەشۋشى وزگەرىستەر رەتىندە باعالايتىنىن ايتقىم كەلەر ەدى. الماعايىپ ءارى اسا كۇردەلى جاعدايدا ءسىزدىڭ ەلىڭىز ءوزىنىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارى مەن ۇزاق تاريحىنا ادالدىعىن ساقتاي وتىرىپ, سونىمەن قاتار دەموكراتيانىڭ ادامزات بالاسىنا ورتاق قاعيداتتارى مەن قۇقىقتىق مەملەكەتكە بەيىلدىگىن پاش ەتەتىن مەملەكەت ورناتۋدىڭ اينىماس جولىنا ءتۇستى. از عانا جىلدىڭ ىشىندە قازاقستان تۇراقتى ينستيتۋتتارى مەن سەرپىندى ەكونوميكاسى بار ەلگە اينالدى. ول سونداي-اق الەمدىك قوعامداستىقتىڭ وڭىرلىك جانە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى جاۋاپكەرشىلىكتى تەرەڭ پايىمدايتىن مۇشەسى بولدى, مۇنى ءسىزدىڭ  كوپتەگەن باستاماشىلىقتارىڭىز, سونىڭ ىشىندە ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل مەن سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستى شاقىرۋ جانە دىندەر مەن مادەنيەتتەر اراسىنداعى ۇندەسۋدى دامىتۋ جونىندەگى باستامالارىڭىز ايعاقتايدى, بۇلارعا قاتىستى فرانتسيا وزدەرىڭىزبەن ءاردايىم ىنتىماقتاس ەكەنىن بىلدىرەدى”. مارگارەت تەتچەر, ۇلىبريتانيانىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيسترى “مەن قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ بۇگىنگى كۇنى ءوزىمىز ۇشىراسىپ جۇرگەن پروبلەمالاردى تالقىلاۋ ءۇشىن الۋان ءتۇرلى ءدىني نانىمداردىڭ سونشاما كوپ وكىلدەرىن شاقىرۋ جونىندەگى باستاماشىلىعىن بارىنشا قۇپتايمىن. مۇنداي فورۋم وتكىزۋ ءۇشىن بىردە-ءبىر ەل ءدال قازاقستانداي قولايلى بولا الماس ەدى. تاۋەلسىزدىك العان ساتتەن بەرىدە ءسىزدىڭ كورەگەن ساياساتىڭىز ەلىڭىزدى بوستاندىققا اپاراتىن سارا جولعا ءتۇسىردى. ۋايىمشىلدار, ءسىرا, ءسىزدىڭ ەلىڭىزدىڭ ەتنوستىق جانە ءدىني سانالۋاندىعى الاۋىزدىق پەن ارازدىق تۋعىزىپ, قازاقستاندى السىرەتەدى دەپ ويلاعان بولۋى دا مۇمكىن. ءبارى دە كەرىسىنشە بولىپ شىقتى. قايتا سانالۋاندىعىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان كوركەيە ءتۇستى, قايتا سان ءتۇرلى داستۇرلەرى مەن ءدىني نانىمدارىنىڭ بايلىعى ارقاسىندا قۋاتتانا ءتۇستى. سىزدەر باسقالارعا ونەگە بولىپ وتىرسىزدار”. زۋراب تسەرەتەلي, رەسەي كوركەمسۋرەت اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى: پرەزيدەنت ن.ءا.نازار­باەۆ وڭتايلى ءساتتى سەزىنە دە, ءدال پاي­دا­لا­نا دا ءبىلدى, ول ۋاقىت تاقتاسىندا ەش قاتەسىز كۇشتى ءجۇرىس جاساپ, قازاقستاننىڭ جاڭا استاناسىن تۇرعىزدى. ونىڭ استانانى وسى زامانعى استاناعا اينالدىرۋ ءۇشىن قولىنان كەلگەننىڭ ءبارىن دە ىستەيتىنىنە مەنىڭ ەش كۇمانىم جوق. يليا گلازۋنوۆ, رەسەي سۋرەتشىسى: قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جانارلارىندا وي ۇشقىن­داپ تۇرادى, ول جانى جاي تاپپايتىن, جانىپ تۇراتىن قايراتتى تۇلعا. نيكيتا ميحالكوۆ, رەسەي كينورەجيسسەرى: نازارباەۆ – ناعىز ەل اعاسى. ول تىڭداپ قانا قويماي, ەستي دە بىلەدى, مەنىڭ ويىمشا, بۇل – توبەسى كوككە جەتكەندەردىڭ كوپشىلىگىنىڭ بويىنان تابىلا بەرمەيتىن اسا سيرەك قاسيەتتەردىڭ ءبىرى. ەستي ءبىلۋ دە از. شەشىم قابىلداي ءبىلۋ كەرەك. ءتوزىم كەرەك. ايانىش كەرەك. بيلىكتى اڭساعان جاننىڭ سورى قالىڭ. مۇنداي جان وعان تويماق تا ەمەس, ونى قويماق تا ەمەس. مۇندايدا ونىڭ قابىرعانى قايىستىرار اۋىرتپالىعىنا قاراماي, قاجىماي-تالماي العا سۇيرەگەن جاندى ايت! تۇسىنە تۇرا, بىلە تۇرا مەملەكەتتىك مۇددەلەردىڭ ۇسكىرىك جەلىنىڭ وتىندەگى ساياسي بيلىكتىڭ ۇشار بيىگىنە شىققان جاننىڭ قاشاندا سەرىگى بولاتىن قۇلاق تۇندىرار جالعىزدىقتى قىڭق ەتپەي كوتەرە بىلگەن جاندى ايت! گرەم الليسون, اقش-تاعى گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتى مەملەكەتتىك باسقارۋ مەكتەبى عىلىم مەن حالىقارالىق قاتىناستار ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, پروفەسسور: يادرولىق جارىلىستاردىڭ قانداي زارداپتارعا سوقتى­را­تى­نى جايىندا تولىق پايىمداي وتىرىپ, نازارباەۆ بۇرىنعى كسرو ەلدەرى پرەزيدەنتتەرىنىڭ ىشىندە يادرولىق قارۋدى جويىپ, ورتالىق ازيا وڭىرىندە يادرولىق قارۋسىز ايماق قۇ­رۋ­عا شاقىرعان ءبىرىنشى ادام بولدى. تەوريالىق تۇرعىدان العاندا, قازاقستان يادرولىق استام دەرجاۆالاردىڭ بىرىنە اي­نالا الار ەدى. ەگەر ول كەزىندە كسرو ىدىراعاننان كەيىن ءوز اۋما­عىندا قالعان 1400-دەن استام يادرولىق وقتىقتاردى باقىلاۋىنا العاندا, ونىڭ قاراۋىندا سان جاعىنان ۇلىبريتانيانى, فرانتسيا مەن قىتايدى قوسا العانداعىدان اسىپ تۇسەتىن قارۋ-جاراق قورى قالعان بولار ەدى. وق­تىق­تار­دىڭ كوپشىلىگى اقش-قا كەزەلگەن راكەتالارعا ورناتىلعان بو­لاتىن. قازاقستان بولسا, ءوزىنىڭ اۋماعىنداعى بارلىق يادرولىق قارۋدى ءوز ەركىمەن رەسەيگە بەرىپ, يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋ­رالى شارتقا قول قويدى, ءسويتىپ, يادرولىق قارۋسىز مەملەكەتكە اينالدى.