نەگىزگى ءونىم – قۇرامىندا التىنى بار كونتسەنترات, سونداي-اق دورە قورىتپاسى. ول ودان ءارى اففيناج زاۋىتتارىنا جىبەرىلىپ, تازارتىلعاننان كەيىن 999 سىنامالى التىن قۇيمالارى قۇيىلادى.
جوبا اكتسيونەرى دياس اتامقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل جوبا يندۋستريالىق دامۋ, بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرى جانە مەملەكەتتىڭ ينۆەستيتسيالىق ساياساتى وڭىرلەردە جاڭا ەكونوميكالىق ءوسۋ نۇكتەلەرىن قالاي قالىپتاستىرا الاتىنىنىڭ ناقتى ۇلگىسى بولىپ وتىر.
– زاۋىت ەسكى, قاراۋسىز قالعان شاحتانىڭ ورنىندا نولدەن سالىنعان ەكەن. مۇنداي جاعدايدا شارۋانى باستاۋ قورقىنىشتى بولمادى ما؟
– ءيا, مۇندا تەرەڭدىگى 640 مەتر بولاتىن كونسەرۆاتسيالانعان شاحتا بولدى. ءبىز ونى ءىشىنارا قالپىنا كەلتىرىپ, سونىمەن قاتار بارلىق قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدى قايتادان قۇردىق: جاتاقحانا سالدىق, ينجەنەرلىك جەلىلەر تارتتىق. ەكولوگيالىق تالاپتاردىڭ بارلىعىنا ساي كەلەتىن, كولەمى 300 مىڭ تەكشە مەتر بولاتىن قالدىق قويماسىن (حۆوستوحرانيليششە) سالدىق.
ماڭىزدى ءبىر جايتتى اتاپ وتكىم كەلەدى, قازاقستان تاريحىندا بۇل اۋماقتا ەشقاشان قايتا وڭدەۋ زاۋىتى بولماعان. كەڭەس داۋىرىندە دە مۇندا كەن تەك ءوندىرىلىپ, سىرتقا تاسىمالداناتىن, ال وڭدەۋ ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءتيىمسىز دەپ سانالدى.
ال ءبىز زاۋىتتى ءىس جۇزىندە نولدەن قايتا تۇرعىزدىق.
– بۇعان دەيىن ونەركاسىپ سالاسىندا تاجىريبەڭىز بولدى ما؟
– ءيا, ءبىز بۇعان دەيىن تاۋ-كەن بايىتۋ جابدىقتارىن جەتكىزۋ جانە ەنگىزۋ سالاسىندا جۇمىس ىستەدىك. اتاپ ايتقاندا, المالىق تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كومبيناتىنىڭ (اتمك) مىرىش زاۋىتىن جاڭعىرتۋعا قاتىستىق. بۇل تاجىريبە بىزگە تەحنولوگيالار مەن وندىرىستىك ۇدەرىستەردى تەرەڭ تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەردى.
– بۇل جوبا نەگە شەتەلدىك ينۆەستورلار ءۇشىن تارتىمدى بولدى دەپ ويلايسىز؟
– مۇندا بىرنەشە فاكتور توعىستى دەپ ويلايمىن. سينگاپۋر – وڭتۇستىك-شىعىس ازياداعى قارجىلىق-ەكونوميكالىق حاب, «ازيالىق جولبارىس». ال قازاقستان ورتالىق ازيادا ەڭ تۇراقتى ءارى بولجامدى ينۆەستيتسيالىق الاڭ رەتىندە ۇقساس ءرول اتقارادى.
شەتەلدىك كاپيتال ءۇشىن ەڭ ماڭىزدىسى – تۇراقتىلىق. سوڭعى جىلدارى قازاقستان ينۆەستورلاردىڭ سەنىمىن قايتا قالپىنا كەلتىردى: ەرەجەلەردىڭ انىقتىعى, مەنشىك قۇقىعىن قورعاۋ, ناقتى سەكتورعا باسىمدىق. بۇل – مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جۇرگىزىپ وتىرعان ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ ناتيجەسى.
– گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىمەن اينالىسۋ جوسپاردا بار ما؟
– بۇل جۇمىستاردى باستاپ كەتتىك. پرەزيدەنت جولداۋىندا قازاقستان ءالى دە كەڭەس داۋىرىندە اشىلعان قورلارعا سۇيەنىپ وتىرعانىن, ال سوڭعى 30 جىلدا تولىققاندى گەولوگيالىق بارلاۋعا ەشكىم دەرلىك كىرىسپەگەنىن اتاپ ءوتتى. كوپ جاعدايدا «قالعانىن سىعىپ الۋ» قاعيداتى قولدانىلدى.
ءبىز باسقا جولدى تاڭدادىق: فابريكا ماڭىنان گەولوگيالىق بارلاۋ جۇرگىزۋ ءۇشىن ءتورت بلوك الدىق. بۇل – تەك باستاماسى, الايدا زەرتحانالىق ناتيجەلەر قازىردىڭ وزىندە جاقسى ناتيجە بەرىپ جاتىر.
– زاۋىت ءبىر جىلدىڭ ىشىندە سالىندى. بۇل وتە قىسقا مەرزىم. كوماندانى قالاي جينادىڭىزدار, قانداي قيىندىقتار بولدى؟
– باستاپقى كەزەڭدە تاجىريبەلى جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار بىزگە اشىق تۇردە كۇمانمەن قارادى: «جاستار عوي, ءبىر جىلدا فابريكا سالىنبايدى», دەدى. بىراق بىزدە مىقتى كوماندا بولدى, ال جاڭا قىزمەتكەرلەرگە ءبارىن جاسىرماي ايتتىق: ءبىز – ستارتاپپىز. يدەيامىز بار جانە جۇمىس ىستەۋگە دايىنبىز.
كەيبىرى سەنبەدى, كەتىپ قالدى. ال قالعاندارى نەگىزگى تىرەككە اينالدى. مىسالى, ءبىر جاس قىزمەتكەر قاراپايىم كەنشى بولىپ كەلگەن. بۇگىندە ول – شاحتا ديرەكتورى, جاسى ءالى 30-عا تولماعان. بىزدە ايەلدەر دە جۇمىس ىستەيدى. ماسەلەن, كوتەرگىش ماشينانىڭ وپەراتورى – وتە دالدىكتى قاجەت ەتەتىن جۇمىس, ونىڭ ارەكەتىنە ادامداردىڭ قاۋىپسىزدىگى تىكەلەي بايلانىستى.
– كادر ماسەلەسى سالادا قانشالىقتى وزەكتى؟
– تار بەيىندى ماماندار – تەحنولوگتار, بايىتۋشىلار, ماركشەيدەرلەر, گەولوگتار – بۇگىندە اسا تاپشى. كوپشىلىگى ەكى ميلليون تەڭگەدەن تومەن ۇسىنىستاردى مۇلدە قاراستىرمايدى. جوعارى دەڭگەيلى مامانداردىڭ جالاقىسى 7-10 ميلليون تەڭگەگە دەيىن جەتەدى. بىراق نارىق دايىن كادرلاردى ءوزى اكەلەدى دەپ كۇتۋ – يلليۋزيا. كادردى ىزدەمەيدى, ونى تاربيەلەيدى. سوندىقتان ءبىز وڭىردەگى بەيىندى جوعارى وقۋ ورىندارىمەن كەلىسسوزدەردى باستاپ, ۇزاقمەرزىمدى دايارلاۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا كىرىستىك.
– جوبا اۋىل ومىرىنە ايتارلىقتاي اسەر ەتتى. قانداي الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەر الدىڭىزدار؟
– ءبىز باسىنان باستاپ تەك وندىرىسپەن شەكتەلۋگە بولمايتىنىن تۇسىندىك. جۋىردا اۋىل تۇرعىندارىنىڭ شامامەن 99 پايىزى كاسىپورىندا جۇمىس ىستەيتىن بولادى. زاۋىت تولىق قۋاتىندا ىسكە قوسىلعاندا جۇمىس ورىندارىنىڭ سانى 200-گە دەيىن جەتەدى.
ينفراقۇرىلىمعا دا كوڭىل ءبولىپ وتىرمىز, قىستا جاقىن ماڭداعى ءىرى اۋىلدارعا اپاراتىن جولداردى قاردان تازارتىپ وتىرامىز. بۇرىن ادامدار ازىق-ت ۇلىكتى بىرنەشە اپتا بۇرىن ساتىپ الۋعا ءماجبۇر بولاتىن, سەبەبى جول قاتىناسى بولماعان. قىزمەتكەرلەرىمىز بولعاندىقتان, تۇرعىندارعا كومىر دە ساتىپ الىپ بەرەمىز.
Starlink ىسكە قوسىلعاننان كەيىن اۋىلدا تۇراقتى ينتەرنەت پەن بايلانىس پايدا بولدى. الداعى جوسپاردا الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدى ودان ءارى دامىتۋ, سونىڭ ىشىندە قىزمەتكەرلەردى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى الاڭدارىن قۇرۋ بار.
– الداعى دامۋ جوسپارلارىڭىز قانداي؟ ونەركاسىپتىڭ ەل ەكونوميكاسىنداعى ءرولىن قالاي باعالايسىز؟
– مەملەكەت باسشىسى تەحنولوگيالىق جاڭعىرۋدىڭ قاجەتتىلىگى تۋرالى ۇنەمى ايتىپ كەلەدى. بۇل – كۇردەلى جول, بىراق باسقا بالاما جوق. پرەزيدەنتتىڭ الىپساتارلىقپەن ەمەس, ناقتى زاۋىت سالىپ, ءوندىرىس قۇراتىن كاسىپكەرلەردى قولداۋ ساياساتى – ويىن ەرەجەلەرىنىڭ وزگەرىپ جاتقانىن بىلدىرەتىن ايقىن بەلگى.
يندۋستريالاندىرۋ – ءبىر كۇندە جۇزەگە اساتىن پروتسەسس ەمەس. بىراق ونسىز ەكونوميكانىڭ تىرەگى بولمايدى. ءبىز مۇنى تەوريادا ەمەس, ناقتى ومىردە كورىپ وتىرمىز: ونداعان جىل بويى جۇمىس بولماعان ءبىر اۋىلدا بۇگىندە حالىقتىڭ باسىم بولىگى ەڭبەكپەن قامتىلعان. مەن ءۇشىن ينۆەستيتسيا تيىمدىلىگىنىڭ شىنايى كورسەتكىشى – وسى.
