فوتو: اشىق دەرەككوز
بۇۇ دونور ەلدەر تاراپىنان ينۆەستيتسيالاردىڭ قىسقارۋىنا بايلانىستى قارجىلىق داعدارىسقا تاپ بولىپ وتىر. بيىل سۇرالعان 47 ميلليارد دوللاردىڭ تەك 12 ميللياردى عانا جينالعان. بۇل – سوڭعى 10 جىلداعى ەڭ تومەنگى كورسەتكىش. اتالعان سوما قاجەتتىلىكتىڭ نەبارى تورتتەن ءبىرىن عانا قامتيدى.
جاعدايدى كۇردەلەندىرە تۇسەتىن قاقتىعىس ايماقتارىندا قىزمەتكەرلەردىڭ قاۋىپسىزدىك جاعدايىنىڭ ناشارلاۋى, سونداي-اق مۇقتاج جاندارعا قولجەتىمدىلىكتىڭ بولماۋى دەگەن سياقتى وزگە دە ماسەلەلەر بار.
كەلەسى جىلعا ارنالعان جوسپار بويىنشا 87 ميلليون ەڭ وسال ادامعا كومەك كورسەتۋ ءۇشىن 20 ميلليارد دوللاردان استام قارجى قاجەت. بۇل جوسپاردىڭ جۇزەگە اسۋى قاجەتتى قاراجاتتىڭ جينالۋىنا تىكەلەي بايلانىستى.
«ايەلدەر مەن قىزداردى قورعاۋعا باعىتتالعان باعدارلامالار كۇرت قىسقارتىلدى. جۇزدەگەن گۋمانيتارلىق ۇيىم جابىلدى. بۇۇ-نىڭ 380-نەن استام قىزمەتكەرى قازا تاپتى – بۇل رەكوردتىق كورسەتكىش. بۇعان دەيىن ايتقانىمداي, جۇيەمىز شامادان تىس جۇكتەلگەن, قارجىلاندىرۋ جەتكىلىكسىز, سونىمەن قاتار نىساندارىمىز شابۋىلعا ۇشىراپ جاتىر. وتىنىشتەرىمىزدىڭ تەك 20 پايىزى عانا قولداۋ تاپتى», دەدى بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ گۋمانيتارلىق ماسەلەلەر جونىندەگى ورىنباسارى توم فلەتچەر.
بۇۇ-نىڭ كەلەسى جىلعا ارنالعان بيۋدجەتتىك جوسپارى داعدارىسقا ۇشىراعان 29 ايماققا كومەك كورسەتۋدى قامتيدى. سونىڭ ىشىندەگى ەڭ اۋقىمدىسى – گازا سەكتورى. ءۇش ميلليون ادامدى قولداۋ ءۇشىن 4 ميلليارد دوللاردان استام قارجى قاجەت.
«بىتىمگە دەيىنگى 10 اپتا ىشىندە ءبىز اپتاسىنا ورتا ەسەپپەن 1100 گۋمانيتارلىق جۇك پاللەتىن قابىلدايتىنبىز. قازىر بۇل كورسەتكىش شامامەن 3800-گە جەتتى. الايدا تۇراقسىز جاعداي, جۇكتىڭ كەشىگۋى مەن وتكىزۋ بەكەتتەرىندەگى باس تارتۋلار اسا قاجەت ماتەريالداردى جەتكىزۋگە ءالى دە ەلەۋلى كەدەرگى كەلتىرىپ جاتىر», دەدى يۋنيسەف-ءتىڭ قوعاممەن بايلانىس جونىندەگى مەنەدجەرى تەسس ينگرەم.
قاجەتتىلىك كولەمى بويىنشا ەكىنشى ورىندا – سۋدان. ەل ىشىندەگى 20 ميلليون ادامنىڭ قاجەتتىلىگىن وتەۋ ءۇشىن بۇۇ شامامەن 3 ميلليارد دوللار سۇراپ وتىر. بۇدان بولەك, ەلدەن تىسقارى جەرگە قاشۋعا ءماجبۇر بولعان 7 ميلليون سۋداندىقتى قولداۋ ءۇشىن تاعى 2 ميلليارد دوللار قاجەت.
«سۋدان قارۋلى كۇشتەرى مەن جەدەل قولداۋ كۇشتەرى اراسىنداعى قاتىگەز قاقتىعىس كەدەرگىسىز جالعاسىپ كەلەدى. دارفۋر مەن كوردوفاننان باستاپ حارتۋم مەن ومدۋرمانعا دەيىن بىردە-ءبىر بەيبىت تۇرعىن بۇل زورلىق-زومبىلىقتان تىس قالعان جوق. مەن جاعدايعا قاتتى الاڭدايمىن», دەيدى بۇۇ-نىڭ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى جوعارعى كوميسسارى فولكەر تيۋرك.
ءۇشىنشى ورىندا – سيريا. ەل تۇرعىندارىنىڭ گۋمانيتارلىق قاجەتتىلىكتەرىن وتەۋ ءۇشىن كەمىندە 3 ميلليارد دوللار قاجەت. حالىقتىڭ 90 پايىزعا جۋىعى كەدەيلىك شەگىنەن تومەن ءومىر سۇرۋدە, ەلدە سۋ مەن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تاپشىلىعى بايقالادى.
وتكەن جىلى باشار اساد رەجيمى قۇلاعاننان كەيىن 3 ميلليوننان استام ادام ەلگە ورالدى. الايدا قارجىلاندىرۋدىڭ قىسقارۋى ولاردى قايتادان ۇيلەرىن تاستاپ كەتۋگە ءماجبۇر ەتۋى مۇمكىن.
«سيريالىقتار ەلدى قالپىنا كەلتىرۋگە دايىن. ءتيىستى قولداۋ بولماسا, ورالعان ادامدار قايتادان بوسقىنعا اينالۋى مۇمكىن», دەيدى بۇۇ-نىڭ بوسقىندار ءىسى جونىندەگى جوعارعى كوميسسارى فيليپپو گراندي.
گۋمانيتارلىق داعدارىستاردىڭ اۋقىمى ولاردى ەڭسەرۋ مۇمكىندىگىنەن جىلدامىراق ءوسىپ كەلەدى. بۇل ۇدەرىستى تەجەپ تۇرعان باستى سەبەپ – قارجىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى.
بۇۇ-نىڭ گۋمانيتارلىق وپەراتسيالارى ەرىكتى جارنالارعا تاۋەلدى, سوندىقتان نەگىزگى دونور ەلدەردىڭ بيۋدجەتتەرىندەگى كەز كەلگەن وزگەرىس كومەك باعدارلامالارىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى.
شىلدە ايىندا اقش بۇرىن بەكىتىلگەن قارجىنى جوياتىن زاڭ قابىلداپ, حالىقارالىق جوبالاردى شامامەن 9 ميلليارد دوللاردان ايىردى. ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, فرانتسيا, نيدەرلاند پەن بەلگيانى قوسا العاندا, ءىرى ەۋروپالىق ەلدەر دە شەتەلدىك كومەك شىعىندارىن قىسقارتاتىنىن مالىمدەدى.
