ەڭ باستىسى سول ەڭبەكتىڭ جەمىسىن تاتىپ, ونىڭ قىزىعىن وزگەلەر دە سەزىنە الاتىنداي بولۋى قاجەت. مىنە, وسىعان ءبىزدىڭ ەلدە بارلىق جاعدايلار مەن مۇمكىندىكتەر جاسالعان دەسەم ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ماسەلەن, مەن بۇعان ءوز ومىرىمنەن ناقتى مىسالدار كەلتىرە الامىن. كەڭەستىك كەزدە جۇمىس ىستەگەن مەن تاۋەلسىزدىگىمىزدى الىپ, 1995 جىلى قابىلدانعان كونستيتۋتسيامىز اياسىندا ەڭبەك ەتىپ, ءومىر ءسۇرۋدىڭ ايىرماسى جەر مەن كوكتەي. اتا زاڭىمىزدىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەردى ايتۋ – پارىز. ال كونستيتۋتسيامىز جول اشقان اسقارالى اسۋلارعا شىعا الۋ – ورىندالعان مىندەت دەپ تۇسىنەمىن. ءوزىم باتىس قازاقستان وبلىسى جاڭاقالا اۋدانى جۋالىوي اۋىلىندا دۇنيەگە كەلىپ وسى اۋىلداعى 8 جىلدىق مەكتەپتى ءبىتىرىپ, نوۆايا كازانكا اۋىلىنداعى سپتۋ – 8 كاسىپتىك ۋچيليششەسىندە وقىپ, 1967 جىلى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى تۇركىستان قالاسىنداعى يندۋستريالدى پەداگوگيكالىق تەحنيكۋمعا وقۋعا باردىم. بۇل وقۋ ورنىن 1971 جىلى اياقتاپ, «تەحنيك-مەحانيك, وندىرىستىك وقۋدىڭ شەبەرى» دەگەن ماماندىقتارعا يە بولدىم. 1971-1973 جج. قيىر شىعىستا (كدۆو) كەڭەس ارمياسى قاتارىندا ءوزىمنىڭ وتان الدىندا قاسيەتتى بورىشىمدى وتەپ كەلگەسىن, قازتالوۆ اۋدانىنداعى تەرەڭكول قوي سوۆحوزىندا مەحانيك بولىپ جۇمىسقا ورنالاستىم. ارينە بۇل جۇمىستى وزىمشە بارلىق كۇش-جىگەرىمدى سارقا پايدالانا وتىرىپ اتقارعانمەن, شىنايى قاناعات سەزىمىن الا الماي جۇرگەنىمدى بايقاپ, سودان كەيىن بۇل جۇمىستى دوعارىپ, ءوزىمدى پەداگوگيكالىق قىزمەتتە بايقاپ كورۋگە بەل بۋدىم. ءسويتىپ, وسى اۋدانداعى ميرون سەگىز جىلدىق مەكتەبىنە دەنە تاربيەسى جانە ەڭبەك ءپانىنىڭ مۇعالىمى بولىپ جۇمىسقا ورنالاستىم. ارينە ول كەزەڭدە, جوعارىدا ايتقانىمداي, بۇل پاندەرگە دەگەن مەكتەپ اكىمشىلىگىنىڭ, جالپى جۇرتشىلىقتىڭ كوزقاراستارى باسقا پاندەرگە قاراعاندا مۇلدە وزگەشە بولاتىن, ياعني قوسىمشا ساباق, جەڭىل-جەلپى پاندەر ەسەبىندە قارايتىن, ياعني ايتەۋىر ساباق كەستەسىنە ەنگىزىلىپ وتسە عانا بولعانى. سوندىقتان, بۇل ساباقتاردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى, قۇرال-جابدىقتار, كورنەكى قۇرالدار تۋرالى ايتۋدىڭ ءوزى ۇيات, ءتىپتى قاراپايىم وقۋ باعدارلامالارى دا جوق بولىپ شىقتى. جىل سايىن مۇعالىم, ءتىپتى مۇعالىم ەمەس كەز كەلگەن جاس جىگىتتەر جۇمىس ىستەپ اۋىسىپ وتىرعان, ياعني تۇراقتى كادر بولماعان. سوندىقتان دا ماعان بۇل جۇمىستى, تىكەلەي ايتقاندا, «تاقىر» جەردەن باستاۋعا تۋرا كەلدى. مەن اۋەلى ءوز ءبىلىمىمدى جەتىلدىرۋگە كىرىستىم. ول ءۇشىن پوشتا بايلانىسى ارقىلى تاپسىرىس بەرىپ سپورتتىق كىتاپحانا جاساقتاۋعا تۋرا كەلدى. اۋداندىق وقۋ بولىمىنەن ءتۇرلى باعدارلاما, وقۋلىقتاردى ىزدەستىرىپ, تابۋعا تۋرا كەلدى. سودان مەكتەپتىڭ اتالعان پاندەر بويىنشا ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاساقتاپ, سپورتتىق جانە ەڭبەك ساباعىنا قاجەتتى قۇرال-جابدىقتاردى تاۋىپ, جيناقتاۋ جۇمىستارىمەن اينالىسۋعا ءبىراز ۋاقىت ءوتتى. سپورتتىق قۇرال-جابدىقتاردى كوبىنە ءوز قالتامنان جانە وقۋشىلاردىڭ اتا-انالارى ەسەبىنەن الۋعا تۋرا كەلدى. مىسالى, فۋتبول, باسكەتبول, ۆولەيبول دوپتارىن, سەكۋندومەر, رۋلەتكا, تەننيس دوپتارىن, ت.ب. وسى جولمەن تاپتىم. مەكتەپ اۋلاسىنان سپورت الاڭدارىن جاساقتاپ, ولاردى الابوتا, ت.ب. ارام شوپتەردەن تازارتىپ, اينالا شەكتەۋ سىزىقتارى بەلگىلەندى. جۇگىرۋ, سەكىرۋ سەكتورلارى جاساقتالدى. سودان كەيىن پەداگوگيكالىق ۇجىممەن, اكىمشىلىكپەن تۇسىنىك جۇمىستارىن جۇرگىزە وتىرىپ, وقۋشىلارمەن دە ءتۇرلى اڭگىمە, نۇسقاۋلار وتكىزىپ, سپورتتىڭ دەنساۋلىققا تيگىزەر پايداسىن, ەڭبەكتىڭ ادام ومىرىندەگى ماڭىزى تۋرالى تەوريالىق مالىمەتتەر بەرۋ ارقىلى جۇرگىزىلدى. ارينە مۇنداي جۇمىستار ءوز ناتيجەسىن بەردى. وقۋشىلاردىڭ سپورتقا دەگەن قىزىعۋشىلىقتارى ارتىپ, ونىمەن جۇيەلى تۇردە اينالىسا باستادى. ءتۇرلى ۇيىرمەلەر: بوكس, فۋتبول, باسكەتبول, ۇستەل تەننيسى, «شەبەر قولدار» سياقتى ۇيىمداستىرىلىپ وعان وقۋشىلار كوپتەپ قاتىستىرىلدى. ءتىپتى, بۇل ۇيىرمەلەرگە اۋىل تۇرعىندارى دا ءوز ەرىكتەرىمەن كەلىپ قاتىستى. مۇنداي جۇمىستار جالپى اۋىل سپورتىنىڭ جاندانۋىنا ءوز ىقپالىن تيگىزبەي قويعان جوق. ويتكەنى, ءبىزدىڭ اۋىل سپورتشىلارى, وقۋشىلارىمىز ءتۇرلى اۋداندىق دەڭگەيدەگى جارىستاردا جۇلدەلى ورىنداردى يەلەنە باستادى. ايتپاقشى, ۇستەل تەننيسىنىڭ ۇستەلىن قاراپايىم دسپ ماتەريالىنان ءوزىم قولدان ىستەۋىمە تۋرا كەلدى. وسىنداي قاراپايىم قۇرالدان ۇيرەنگەن بالالار مەن قىزدار وبلىس ورتالىعىنا بارعان كەزدە ءتۇرلى جارىستاردا جۇلدەلى ورىنداردان كورىنىپ, ءوز العىستارىن تالاي ايتىپ ءجۇردى. ساباق وتكىزەتىن ورىننىڭ جوقتىعى دا ءبىراز قيىنشىلىقتار تۋعىزدى. ويتكەنى, دەنە تاربيەسى مەن ەڭبەك ساباعىنا ءبىر عانا بولمە بەرىلگەن. ول بولمەنىڭ جارتىسىن ۆەرستاكتار, ۇستەلدەر الىپ تۇرعاسىن, قالعان بولىگىنە نە ىستەۋگە بولادى؟ اقىرى كەيىن دەنە تاربيەسى ساباعىنا بولەك, كىشكەنە بولمە بەرىلگەندە قۋانىشىمىزدا شەك بولعان جوق. باسكەتبول الاڭىنداعى قالقاننىڭ تىرەۋلەرىن (ستويكا) تراكتور كوتەرگىشىنىڭ (ستوگمەنت) تەمىرىنەن جاساپ, ورمەلەۋگە ارنالعان تىرەۋلەر, فۋتبول قاقپالارى, ۆولەيبول الاڭىنداعى تىرەۋلەر, تورەشى وتىرعىشتارى تەمىردەن بالقىتىلىپ جاسالدى. كەيىن مەكتەپتىڭ سپورتتىق بازاسى بۇرىن-سوڭدى بولماعان, ءتىپتى بولۋى مۇمكىن ەمەس سپورتتىق قۇرال-جابدىقتارعا يە بولدى. مۇنى نەگە سونشا اسىرەلەپ وتىرعانىمدى تۇسىندىرە كەتەيىن. وسى جىلى اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمى ارقىلى 585 سومنىڭ سپورتتىق قۇرال-جابدىقتارىن الۋعا قول جەتكىزدىم. بۇل اقشا «استرونوميالىق» سوما بولىپ ەسەپتەلەتىن, ارينە سول كەزدەگى باعام بويىنشا. ول كەزدە مەكتەپتىڭ جىل سايىن الىپ بەرەتىنى باعاسى 3,50 تەڭگە نەمەسە ءارى كەتكەندە 5 تەڭگە تۇراتىن ءبىر دوپ قانا بولاتىن. ەندى مۇنى 585 تەڭگەمەن سالىستىرىپ كورىڭىز! اقشانى بوزوبا سەلولىق كەڭەسى اۋدارادى. اتالعان سومانى (585) ەستىگەندە كەڭەس توراعاسىنىڭ كوزى تاس توبەسىنە شىقتى. سوندىقتان ول كىسىنى, بۇل جوعارى جاقتىڭ نۇسقاۋى, ونى قالايدا ورىنداۋ كەرەك دەپ «قورقىتۋعا» تۋرا كەلدى. قايتسىن, امال جوق كونۋىنە تۋرا كەلدى. ەندى وسى 585 سومنىڭ سەنىمحاتىنا, ول كەزدە قولما-قول اقشا بەرىلمەيتىن, العاي ساۋدا كەڭسەسىنەن 1 ۇستەل تەننيسى, 2 اعاش ات (كوزەل), بوكس قابى, تۋرنيك, 200 دانا تەننيس دوبى, لاقتىرۋ ديسكىلەرى, ت.ب. العان بولاتىنمىن. مىنە, وسى سپورت جابدىقتارى ءوزىنىڭ «قايىرىمدى» قىزمەتتەرىن ءالى كۇنگە دەيىن كورسەتىپ كەلەدى. وعان قوسا مەكتەپكە 2 دانا پنەۆماتيكالىق ۆينتوۆكانى ءوزىمنىڭ باستامام ارقىلى الىپ, اتۋ ءتيرىن اشىپ, مەكتەپ وقۋشىلارىن, ءتىپتى اۋىل تۇرعىندارىن مەرگەندىككە ماشىقتاندىردىم. ءسويتىپ, زەينەتكەرلىككە شىققانشا وسى مەكتەپتە 38 جىل ۇستازدىق قىزمەت اتقاردىم. سوڭعى كەزدەرى مەكتەپ 11 جىلدىققا اينالىپ, 13 جىلداي اسكەري جەتەكشى بولىپ جۇمىس اتقاردىم. وسى كەزدە مەكتەپكە قوسىمشا قۇرىلىستار, ياعني شەبەرحانا, سپورتزالدارى سالىنىپ, ۇلكەن مۇمكىندىكتەر پايدا بولدى. وكىنىشكە قاراي, بۇل مۇمكىندىكتەردى قازىرگى جاس ماماندار دۇرىس پايدالانىپ ءجۇر دەۋگە كەلمەيدى. ايتادى عوي, بارلىق ءىس سالىستىرۋ ارقىلى انىقتالادى دەپ. ياعني, ءوزىم جۇمىس ىستەگەن كەزەڭ مەن قازىرگى جۇمىستاردى سالىستىرسام, ايىرماسى جەر مەن كوكتەي سياقتى. ول كەزدە مەن وزىمە-ءوزىم ەشقاشان ريزا بولعان ەمەسپىن, كوپ نارسەنى اتقارا الماي جۇرگەن سياقتى كۇي كەشەتىنمىن. ال قازىر سالىستىرىپ قاراسام, وتە كوپ جۇمىس اتقارا وتىرىپ, كىشىگىرىم «توڭكەرىس» جاساعان سياقتىمىن. ارينە, مەن جۇمىستا ابىرويسىز بولعان جوقپىن. وبلىستىق, اۋداندىق, مەكتەپ اكىمشىلىگى تاراپىنان ءتۇرلى ماداقتاۋلار, العىس حاتتار, اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمى قۇرمەت تاقتاسىنا ءىلىنىپ, ت.ب. يە بولدىم. مەنىڭ ايتقىم كەلگەنى ءوزىمدى ماقتاۋ ەمەس, قازىرگى كەزدە مۇمكىندىكتەر بولا تۇرىپ, سونى قازىرگى مامانداردىڭ دۇرىس پايدالانا وتىرىپ جۇمىس ىستەمەۋى, قۇلشىنىستىڭ جوقتىعى, جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ازدىعى, ت.ب. ويتكەنى, سول كەزدە جاساقتالعان ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا, سول كەزدە جاساقتالعان سپورت الاڭدارى ءالى تۇر, قوسىمشا جاساقتالىپ جاتقان ەشتەڭە جوق. ءتۇرلى سىلتاۋلارمەن جۇمىس ءوز دارەجەسىندە جۇرگىزىلمەيدى. قورىتا ايتقاندا مەنىڭ ۇزاق جىلدار ۇستازدىق قىزمەت اتقارىپ, بەلگىلى ءبىر دارەجەدە تابىستارعا جەتۋىم, بيىلعى جىلى ءوزىنىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتكەلى وتىرعان ەل كونستيتۋتسياسى – اتا زاڭىمىزدىڭ ارقاسى دەپ بىلەمىن. سوندىقتان دا اتا زاڭىمىزدىڭ مەرەيى ۇستەم بولىپ, داڭقى اسقاقتاي بەرسىن.
يسماعۇل مۋسين,
زەينەتكەر.
باتىس قازاقستان وبلىسى, قازتالوۆ اۋدانى, ميرون اۋىلى.
