ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ-دىڭ ساپانى قامتاماسىز ەتۋ جانە ىشكى باقىلاۋ جونىندەگى پرورەكتورى ينديرا رىستينا جاساندى ينتەللەكت كەڭىنەن قولدانىلىپ جاتقان كەزەڭدە فاكتچەكينگتىڭ ماڭىزى ارتا تۇسكەنىن ايتتى. ونىڭ سوزىنشە, اقپاراتتى بۇرمالاۋ قاۋپى ارتقان سايىن دەرەكتى تەكسەرۋ داعدىلارى PR سالاسىندا نەگىزگى تالاپتاردىڭ بىرىنە اينالادى. سونىمەن قاتار ول مامانداردى دايارلاۋدا ءبىلىم باعدارلامالارىن ۋاقتىلى جاڭارتىپ, وزگەرمەلى نارىققا بەيىمدەۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«بۇگىندە وقۋ مازمۇنىنا وتە مۇقيات قاراۋ كەرەك. ون جىل بۇرىنعى ماتەريالدى سول كۇيىندە وقىتا بەرسەك, مامانداردى قازىرگى ەڭبەك نارىعىنا ەمەس, مۇلدەم باسقا جاعدايعا دايىنداپ شىعامىز. قوعام دا, تالاپ تا كۇن سايىن وزگەرىپ جاتىر. ينجەنەرلىك سالانىڭ وزىندە جاڭا باعىتتار پايدا بولۋدا, سوندىقتان وقۋ باعدارلامالارى دا تۇراقتى تۇردە جاڭارتىلۋعا ءتيىس. بىراق بالالاردى تەك جي قۇرالدارىن قولدانۋعا ۇيرەتۋمەن شەكتەلمەۋ كەرەك. ولار ونسىز دا بۇل قۇرالداردى تەز مەڭگەرەدى. ەڭ ماڭىزدىسى – وسى قۇرالداردى باسقارۋدى, ءتيىمدى قولدانۋدى ۇيرەتۋ. ياعني جاساندى ينتەللەكت سىزگە قىزمەت ەتۋى كەرەك. سونىمەن قاتار PR سالاسىندا قوعامدى ءتۇسىنۋ, نارىقتىڭ وزگەرىسىن باقىلاپ وتىرۋ اسا ماڭىزدى. قازىرگى PR مامانى قانداي قيىندىقتارعا تاپ بولاتىنىن, ولاردى الدىن الۋ ءۇشىن ستۋدەنتتەردى قالاي دايىنداۋ كەرەكتىگىن دە ويلاستىرعان ءجون. وقۋ بارىسىندا ناقتى جاعدايلارعا نەگىزدەلگەن تاپسىرمالار بەرىپ, داعدارىس جوسپارلارىن جاساۋ قابىلەتىن قالىپتاستىرۋ قاجەت», دەدى ول.
م.ف.رەشەتنيوۆ اتىنداعى ءسىبىر مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى الەكسەي ميحايلوۆ بايانداماسىندا ءبىلىم سالاسىندا تسيفرلىق مادەنيەت قالىپتاستىرۋ ماسەلەسىنە توقتالىپ, جي-ءدىڭ قولدانۋ نورمالارى مەن جاۋاپكەرشىلىگى انىق كورسەتىلۋى كەرەك دەگەن ماڭىزدى باستاما كوتەردى.
«بۇگىندە ستۋدەنت ءۇشىن جاساندى ينتەللەكتىسىز وقۋدى ەلەستەتۋ قيىن. دەگەنمەن ماڭىزدى ءبىر ماسەلە بار: ستۋدەنت ءوزى ۇسىنعان جۇمىستىڭ ناتيجەسى جاۋاپتى ەكەنىن تۇسىنۋگە ءتيىس. بۇل جي-گە بەرگەن تاپسىرماسىنىڭ ساپاسىنا دا, الىنعان كەڭەستەر مەن قولدانىلعان زياتكەرلىك ماتەريالداردىڭ زاڭدىلىعىنا دا قاتىستى. رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ءبىلىم جانە عىلىم جۇيەسىندە قازىر ءبىر پارادوكس بايقالادى. ۋنيۆەرسيتەتتەر انتيپلاگيات جۇيەلەرىن دەربەس ساتىپ الادى. بىراق جي قولدانۋدىڭ ناقتى شەگى نەمەسە رۇقسات ەتىلگەن قاتىسۋ دەڭگەيى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە بەكىتىلمەگەن. بۇل قولدانۋ ەرەجەلەرى كافەدرا مەڭگەرۋشىلەرىنىڭ نەمەسە باعدارلاما جەتەكشىلەرىنىڭ شەشىمىنە تاۋەلدى دەگەن ءسوز. مەن 23 جىل بويى كافەدرا باسقارعان ادام رەتىندە ستۋدەنتتىڭ جي-ءدى قولدانۋدا قانداي شەككە دەيىن بارا الاتىنىن ناقتى ءتۇسىنۋى كەرەك ەكەنىن بىلەمىن. الايدا بۇل ماسەلەنى جوعارى دەڭگەيدە رەتتەۋ قاجەت. مەملەكەتتىك ساياسات جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋدىڭ شەگىن كورسەتەتىن, سونداي-اق بۇل تالاپتار بۇزىلعان جاعدايدا قولدانىلاتىن سانكتسيالاردى ايقىندايتىن نورماتيۆتىك اكتىلەر ارقىلى كورىنۋگە ءتيىس. بۇل ماسەلە ەلىمىز ءۇشىن دە وزەكتى دەپ ويلايمىن. ەگەر ءبىز زاماناۋي ادامنىڭ, سونىڭ ىشىندە ستۋدەنتتىڭ, ماماننىڭ, باسشىنىڭ تسيفرلىق مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋدى ماقسات ەتسەك, جي قولدانۋ نورمالارى مەن جاۋاپكەرشىلىگى انىق كورسەتىلۋى قاجەت», دەدى ول.
«تاڭبا» PR اگەنتتىگىنىڭ باس ديرەكتورى اقسۇلۋ ساعىنعاليدىڭ ايتۋىنشا, ەۋروپالىق ينستيتۋتتىڭ زەرتتەۋىنە سايكەس, كەيىنگى جىلدارى الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن PR سالاسىنا دەگەن قوعامنىڭ سەنىمى ايتارلىقتاي تومەندەگەنى كورسەتىلگەن. بۇرىن سەنىمى دەڭگەيى 90 پايىزعا جۋىق بولسا, قازىر ەۋروپا مەن اقش-تا بۇل كورسەتكىش شامامەن 60 پايىزعا دەيىن قۇلدىراعان. ساراپشىلار مۇنىڭ باستى سەبەبى رەتىندە جاساندى ينتەللەكتىنىڭ پايدا بولۋى, فەيكتەردىڭ كوبەيۋى جانە اقپارات ساپاسىنىڭ تۇراقسىزدىعىن اتاپ وتىر.
«فەيكتەر تۋرالى ايتقاندا, جي-ءدىڭ قاتەلەرىمەن قاتار ادام فاكتورىن دا ەستەن شىعارماۋ كەرەك. ياعني اقپاراتتى مىندەتتى تۇردە قوسىمشا ادام تاراپىنان تەكسەرۋ قاجەت. جي سىزگە ىڭعايلى كورىنەتىن نۇسقانى ۇسىنادى, بىراق ونىڭ دۇرىستىعىنا جاۋاپكەرشىلىك اقىرىندا ماماننىڭ وزىنە جۇكتەلەدى. سول سەبەپتى فاكتچەكينگ قۇرالدارىن جي-مەن قاتار قولدانۋ – مىندەت. وسىعان بايلانىستى ماماندار جوبانى دايىنداۋ كەزىندە جي ۇسىنعان اقپاراتتى سۇزگىدەن وتكىزىپ, قوسىمشا باقىلاۋ قۇرالدارىن قولدانۋدى ۇيرەنۋى قاجەت. ويتكەنى الداعى ۋاقىتتا بۇل داعدىلار PR سالاسىنداعى جاڭا ستاندارتتاردىڭ بىرىنە اينالاتىنى انىق», دەيدى مامان.
انكاراداعى حادجى بايرام ءۋالي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى مەحمەت توپلۋ سوزىندە جي PR سالاسىنا كوپ مۇمكىندىك اكەلگەنىن اتاپ ءوتتى.
«ەڭ الدىمەن, ۇلكەن دەرەكتەردى تالداۋ ارقىلى ماقساتتى اۋديتوريانىڭ مىنەز-قۇلقى مەن نەگىزگى ۇردىستەرىن ناقتى انىقتاۋعا بولادى. بۇرىن اۋديتوريانى زەرتتەۋ ساۋالناما مەن شەكتەۋلى دەرەكتەرگە سۇيەنسە, قازىر جي الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن اشىق دەرەككوزدەردەن جينالعان اقپاراتتى جىلدام ساراپتايدى. كونتەنت جاساۋدا دا جي ءتيىمدى. نەيرولينگۆيستيكالىق مودەلدەر ءماتىن قۇراستىرىپ, ترەندتەردى انىقتاپ, اۋديتورياعا ءوتىمدى ماتەريال ۇسىنۋعا كومەكتەسەدى».
مەديا جانە PR ماماندارى اسسوتسياتسيياسىنىڭ توراعاسى اقەركە بەرلىباي جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرى دامىعانىمەن, قوعامنىڭ سەنىمىن قالىپتاستىرا المايتىنىن ايتادى.
«ماشينا ءماتىن جازا الادى, بىراق ساياسي كونتەكستى, قوعامنىڭ رەاكتسياسى مەن سەنىمىن قالىپتاستىرا المايدى. سوندىقتان جي ءبىزدىڭ ماماندىقتى الماستىرادى دەۋ – قاتە تۇسىنىك. ءبىلىم ۇدەرىسىن جاڭارتقاندا نەگىزگى باسىمدىق ستراتەگيالىق ويلاۋ مەن تالداۋ داعدىلارىن دامىتۋعا بەرىلۋگە ءتيىس. جي جۇمىستى جىلدامداتادى, بىراق كاسىبي شەشىمدى ادام قابىلدايدى», دەيدى ول.
