06 شىلدە, 2010

تورقالى تويعا – تاماشا تارتۋ

781 رەت
كورسەتىلدى
8 مين
وقۋ ءۇشىن
“حان شاتىر” اشىلدى استانا كۇنى مەرەكەسىنىڭ ءىس-شارالارى اياسىندا “حان شاتىر” ساۋدا-ويىن-ساۋىق ورتالىعى سالتاناتتى جاعدايدا اشىلدى. اشىلۋ راسىمىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆ, تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ابدۋللا گۇل, ۋكراينا پرەزيدەنتى ۆيكتور يانۋكوۆيچ, تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ەمومالي راحمون, ارمەنيا پرەزيدەنتى سەرج سارگسيان قاتىسىپ, قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك ونەر شەبەرلەرىنىڭ كونتسەرتىن تاماشالادى. سالتاناتتى ءراسىم شالقىعان “سارىارقا” كۇيىنىڭ ورىندالۋى­مەن اشىلدى. ودان سوڭ مارتەبەلى مەي­ماندار مەن كوپشىلىك كورەر­مەن­دەرگە تەاترلاندىرىلعان “كوش­پەلىلەر” قويىلىمى ۇسىنىل­دى. قازاق ۇيلەر جىلجىپ بارادى, تۇيە جەتەكتەگەن, سايگ ۇلىكتەر ءمىن­گەن ارۋلار كەلەدى. قازاق ۇيلەردى ەكى جاقتان باتىرلار كۇزەتىپ با­را­دى. ەندى ات ءمىنىپ, ساۋىق قۇرعان قىز-جىگىتتەر كورىندى. ولار “مول­دا­باي” ءانىن شىرقاپ جاتسا, باس­قالارى انگە قوسىلىپ, بي بيلەۋدە. سالدەن كەيىن ات قۇلاعىندا ويناعان تسيرك ونەرپازدارى بىرىنەن سوڭ ءبىرى ونەرلەرىن كورسەتىپ ءوتتى. “كوشپەلىلەر” – وتكەن كۇننىڭ ەلەسىن كوز الدىڭا اكەلىپ, اتا-با­بالارىمىزدىڭ تۇرمىس-سالتىنان حاباردار ەتەدى. جاز جايلاۋعا, قىس قىستاۋعا كوشۋ كوشپەلىلەردىڭ تى­نىس-تىرشىلىگى مەن ءداستۇرى عانا ەمەس, مەزگىل مەرەكەسى ءارى ءسان-سال­تا­ناتى جاراسقان تابيعي ءۇردىسى ەكە­نى تاريحتان بەلگىلى. سالتاناتتى ءرا­سىم بارىسىندا, سونداي-اق كوش­پە­لىلەردىڭ جىلدار بويى قالىپ­تاس­قان ماقسات-مۇراتتارىن جەتكىزەتىن, تاريحي مۇرالار مەن اۋىز ادەبيە­تىندە ساقتالعان جازبا دەرەكتەردەن الىنعان قويىلىم دا كورسەتىلدى. كورسەتىلىمدە ۇلتتىق ويىنداردىڭ كەيبىر ەلەمەنتتەرى كىرىكتىرىلگەن, ول وتكەن كۇنگە ءبىر ءسات ساياحات جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ارتىنشا ماحامبەت باتىردىڭ اتاقتى “ەگەۋلى نايزا قولعا الماي” ولەڭىنەن ءۇزىندى وقىلىپ, قۇرمان­عازى اتىنداعى وركەستر ماحام­بەت­تىڭ “جورىق” كۇيىن ناقىشىنا كەل­تىرە ورىنداپ, جينالعان قاۋ­ىم­دى ءتانتى ەتتى. سالتاناتتى ءراسىم ءارى قاراي قازاقستان ونەر شە­بەر­لە­رىنىڭ ءان شاشۋىمەن جالعاستى. پرەزيدەنت سارايى – اقور­دا­دان باستاۋ العان باس قالانىڭ عا­جايىپ عيماراتى استانا قالاسى جاڭا ور­تالىعىنىڭ ءدال كىندىگىندە ورنالاس­قان. ورتالىق قالاداعى ەرەكشە ماڭىزدى نىسانداردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. بىرەگەي كە­شەن جوباسىنىڭ اۆتورى – الەمگە تانىمال اعىلشىن ساۋلەتشىسى لورد نورمان فوستەر. اتاۋىنىڭ ءوزى اي­تىپ تۇرعانداي, بيىك­تىگى 150 مەترلىك اسەم عيمارات كوشپەلى حالىقتىڭ قو­لىمەن تۇرعىزىلعان حان شاتىر­لا­رىنىڭ جيىنتىعى ىسپەتتەس. كوز الدىڭا ەسىكتەرىن ايقارا اشىپ تۇرعان حان شاتىرلارىن ەلەستەتىپ, تاڭ-تاماشا قالدىرادى. ورتالىقتىڭ بىرەگەي ساۋلەت-قۇرىلىسى ەجەلگى سارىارقانىڭ قاتال كليماتىنا ءبىر ءوزى توتەپ بەرەتىندەي كەلىستى ويلاستىرىلعان. ونىڭ ىشكى جاعى كوزدىڭ جاۋىن الا­تىن بىرنەشە تابيعي لاندشافت­پەن ورنەكتەلىپ, بەزەندىرىلگەن. مىسالى جارىق, ىلعالدىلىق پەن تەمپەراتۋرا جىل بويى باپتالىپ, باقىلانادى. ماساتىداي قۇلپى­رىپ, جاسىل جەلەكپەن كومكەرىلگەن باسپالداقتى ءدالىزدى كورگەندە, ەسى­ڭىزگە جىل ون ەكى اي جاپ-جاسىل بو­لىپ تۇراتىن كليماتتىق بەلدەۋلەر تۇسەدى. ال سوڭعى ۇلگىدەگى ساپالى ما­تەريالدارمەن قاپتالعان عيما­رات­تىڭ قۇرىلعىلارى ارقىلى ءتۇس­كەن تابيعي جارىق اينالانى ەرەك­شە ءبىر نۇرعا بولەيدى. عيماراتتىڭ ءاربىر قاباتىندا مەي­رامحانالار مەن ءدامحانالار جۇ­مىس ىستەيدى. ولاردا دۇنيە ءجۇزى اس­حانالارىنىڭ تاجىريبەلى اسپاز­دارى استانالىقتار مەن ەلوردا قونا­ق­تارىنا ءتىل ۇيىرەتىن ءدامدى اس دايىندايتىن بولادى. ال التىن­شى قاباتتا ءجۇزۋ باسسەينى, اكۆا­پارك جانە امبەباپ جابىق جاعا­جاي ور­نا­لاسقان. سونداي-اق ورتا­لىق­قا كەلىپ دەمالۋشىلار قۇس جو­لى بي­ىك­تىگىنەن استانانىڭ كورىكتى جەر­لە­رىن تاماشالاي الادى. كو­رىك­تى كەل­بە­تىمەن كوز تارتاتىن باس قا­لامىز­دىڭ ساۋلەتىنە ءسان قوساتىن بۇل تاماشا ارحيتەكتۋرالىق نى­سان­دا قالا تۇرعىندارى مەن قوناق­تارى بوس ۋاقىتىن بارىنشا جاي­لى دا كوڭىلدى وتكىزەتىن باسقا دا ويىن-ساۋ­ىق ورىندارى مولىنان قامتىلعان. گولف كىشى الاڭى, شاعىن كول, بوتانيكالىق ساياباق, جابىق جاعا­جاي, ءسان ورتالىقتارى مەن كوس­مە­تيكالىق سالوندار, كونتسەرت زال­دا­رى, ساۋدا ورتالىقتارى, بەس جۇل­دىز­دى وتەلى بار شىنى شاتىرلى الىپ ورتالىق شىن مانىندە استا­نا­لىقتار مەن قالا قوناقتارىنىڭ تاماشا دەمالىس جانە ساۋدا ورىندارىنىڭ بىرەگەيى بولىپ تا­بىلادى. سونداي-اق “حان شاتىر” الەمدەگى ەڭ ۇلكەن نىسانداردىڭ ءبى­رى دەسەك, قاتەلەس­پەي­مىز. ال جو­بانىڭ ەرەكشەلىگى, ونىڭ ىشكى كلي­ماتى عيماراتتاعى قازىرگى زامانعى اۆتوماتتى قۇرالدار ارقىلى قاداعالاتىندىعىندا جاتىر. “حان شاتىردىڭ” استىڭعى قاباتىندا 700 ورىندى اۆتوتۇراق, بۇدان بولەك ورتالىقتىڭ ءىشى مەن سىرتىندا 1400 اۆتوكولىككە ەسەپ­تەل­گەن اۆتوتۇراق تاعى بار. سونى­مەن قاتار, كورمەلەر مەن مادەني-كوپشىلىك ءىس-شارالار وتكىزەتىن الاڭدار, زالدار دا جەتەرلىك. ال ور­تالىقتىڭ 40 مىڭ شارشى مەت­رىن مەيرامحانالار مەن ءدامحا­نالار, دۇكەندەر مەن كينوتەاترلار الىپ جاتىر. كەلۋشىلەر مۇندا ءبى­لىكتى اسپازدار دايىنداعان ءدامدى تا­عامداردان ءدام تاتىپ, الەمنىڭ ۇزدىك كينورەجيسسەرلەرىنىڭ تۋىن­­دى­لارىن تاماشالاي الادى. مى­سالى, ء“Multىplex” كينوتەاترىنىڭ ءبىر ءوزى 450 كورەرمەنگە ەسەپتەلگەن. ورتالىق ءبىر مەزەتتە 10 مىڭ ادام­دى قابىلداي الادى. بۇدان كەيىن قوناقتارعا ەلىمىز­دەگى ەتنو-مادەني بىرلەستىكتەردىڭ ونەر ۇجىمدارى مەن بالەت ءارتىس­تەرى دايىنداعان “كۇن ادامدارى” اتتى بي قويىلىمى ۇسىنىلدى. ال باعدارلامانىڭ كەلەسى بولىگى قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك ونەر شەبەرلەرىنىڭ شىرقاعان اندەرىمەن ءارى قاراي جالعاستى. بۇل مەرەكەلىك شارادا مارتەبەلى مەيماندار مەن كورەرمەن قاۋىم, سونداي-اق مەم­لە­كەتتىك كاپەللانىڭ جيىنتىق حورى مەن “حان شاتىر” ويىن-ساۋ­ىق ورتالىعىنىڭ سالتاناتتى اشى­لۋ راسىمىنە ارنايى شاق­ى­رىل­عان الەمگە تانىمال ءانشى اندرەا بو­­چەل­­ليدىڭ كونتسەرتىن تاماشا­لادى. اندرەا بوچەللي – كوپ­شى­لىك­تىڭ كوكەيىنەن شىققان تانىمال اندەر مەن كلاسسيكالىق مۋزىكا­نى تاماشا ۇيلەستىرگەن دارىندى ءانشى. وپەرالىق تۋىندىلاردى جەڭىل ءارى ناقىشىنا كەلتىرە ور­ىنداۋ بوچەل­­ليدى الەمگە ءماشھۇر ەتتى. “مەن ءوزىمنىڭ وتكەنىمە كوز جۇگىرتسەم, اركەز مۋزىكاعا عاشىق بولعاندى­عىم ەسىمە تۇسەدى”, دەپ ءانشى جاس­تايى­نان ونەرگە ەسسىز عاشىق بول­عان­دىعىن ايتادى. ول التى ج­ا­سىندا فورتەپيانودا وي­نا­سا, كەيىن فلەيتا مەن ساكسو­فون­دى مەڭگەرەدى. بالا كەزىنەن اۋرۋشاڭ بولعان اندرەا بىرتىندەپ كوز جانارىنىڭ ءسونىپ بارا جاتقانىن سەزىندى. ال 12 جاسىندا مۇلدە كورمەي قالادى. اتا-اناسى بالاسىنىڭ تاعدىرعا توتەپ بەرۋى ءۇشىن بارىنشا كومەك­تەسەدى. ان­درەا مەكتەپ قابىرعا­سىندا ءجۇر­گەندە حورعا قاتىسىپ, بىرنەشە ءمار­تە كونكۋرستاردان جۇلدەلى ورا­لادى. 1980 جىلى پيزا ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇسىپ, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى دارەجەسىن الادى. الايدا, ونىڭ نازىك جانى ءوز­گەنى قالايتىن. ول دەل موناكو, دجيلي جانە فرانكو كورەللي سىن­دى تانىمال يتاليالىق ورىن­­داۋشىلاردىڭ اريالارىن ۇي­ىپ تىڭدايتىن. بوس ۋاقىتىندا مەي­رامحانادا فورتەپيانودا وي­ناپ, فرەنك سيناتر, ەديت پياف جانە شارل ازناۆۋردىڭ ايگىلى ءان­دەرىن شىرقادى. سونداي-اق ان­درەا بوچەللي لۋچانو پاۆا­روت­تيمەن دە بىرگە ءان جازعان. اشىلۋ سالتاناتىنىڭ اپوگەيى “حان شاتىر” كۇمبەزىنەن قۇل­دي­لاعان “التىن ادامنىڭ” كۇم­بەزدىڭ الاۋىن تۇتاتۋى بولدى. تاماشا ءراسىم سانداعان اسەم ءتۇر­گە بويالعان عالامات وتشا­شۋ­مەن ءتامامدالدى. استانا اجارىن ايشىقتاي ءتۇس­كەن “حان شاتىر” بۇگىن, ەل­ور­دا مەن ەلباسى كۇنىندە اشىل­دى. ءيا, “بۇگىن” دەگەنىمىزگە تاڭ­دانباڭىز. پرەزيدەنت ن.ءا.نا­زار­­باەۆ كەشەن­نىڭ اشىلۋ سال­تا­ناتى اياقتالىپ, قۇر­مەتتى قونا­ق­تارىن “حان شا­تىر­عا” باستاپ جۇرگەندە ساعات ءتىلى 00 ساعات 07 ءمينوتتى سوققان بولاتىن... قوس مەرەكەگە تاماشا تارتۋ جاسالدى. ءاليسۇلتان قۇلانباي. --------------------------------- سۋرەتتەردى تۇسىرگەن شۇكىر شاحاي.
سوڭعى جاڭالىقتار

باكۋدە ءان سالعان امىرە

تاريح • بۇگىن, 08:00