سيمپوزيۋمنىڭ ماقساتى – ورتاعاسىرلىق سارايشىق قالاشىعىنىڭ تاريحي, ساياسي جانە مادەني ماڭىزىن جان-جاقتى زەرتتەۋ. وسى ورايدا ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سارايشىقتى ساقتاۋ, جاڭعىرتۋ جونىندەگى تاپسىرماسى ۇلتتىق مادەنيەت پەن تاريحي مۇراعا جاڭا كوزقاراستى قالىپتاستىردى. عالىمدار مەن مامانداردىڭ تىڭ ىزدەنىسىنە سەرپىن بەردى. عالىمداردىڭ عىلىمي تۇجىرىمى مەن ۇسىنىستارى تاريحي قالاشىقتى زەرتتەۋ جانە ساقتاۋ ستراتەگياسىن جەتىلدىرۋگە ىقپال ەتەدى. قالاشىقتىڭ اۋماعىندا عىلىمي زەرتتەۋ جۇرگىزۋ ماقساتىندا «سارايشىق» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني مۋزەي-قورىعى» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك قازىنالىق كاسىپورنى قۇرىلدى. جايىق وزەنىنىڭ جاعالاۋىنا تاياۋ ورنالاسقان كونە قالاشىقتى قورعاۋ ءۇشىن ينجەنەرلىك بەكىتۋ شارالارى جۇرگىزىلدى.
«سارايشىق قالاسى – شىعىس پەن باتىستى, ءتۇرلى وركەنيەت پەن مادەنيەتتى توعىستىرعان اسا ماڭىزدى تاريحي ورتالىقتاردىڭ ءبىرى. بۇل قاسيەتتى مەكەن عاسىرلار بويى ۇلى دالا تاريحىنىڭ كۋاسى بولىپ, ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى ساياسي-ەكونوميكالىق جانە رۋحاني ءومىردىڭ وزەگىنە اينالدى. جوشى ۇلىسىنىڭ, نوعاي ورداسى مەن قازاق حاندىعىنىڭ استاناسى بولعان سارايشىقتى قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق قاجەت. بۇل رەتتە جۇرگىزىلگەن جۇمىستار سارايشىق تاريحىنىڭ جاھاندىق دەڭگەيدە زەرتتەلىپ, كەڭىنەن تانىلۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ايبەك سىدىقوۆ.
ورتاعاسىرلىق سارايشىق قالاشىعىن دامىتۋ جوباسىنىڭ تۇجىرىمداماسىن جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان 2023–2027 جىلدارعا ارنالعان جوسپار بار. وسىعان وراي نىسانداردا عىلىمي-رەستاۆراتسيالاۋ, كونە قالاشىقتىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ قولعا الىندى. «سارايشىق» ساپار ورتالىعى سالىنىپ, جاڭا ەكسپوزيتسيالىق زالدار جاساقتالدى. جىل سايىن ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىسى جاڭا ادىستەمەلەرمەن, زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن جۇرگىزىلەدى.
اتىراۋ وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى جاسۇلان بيسەمبيەۆتىڭ ايتۋىنشا, سارايشىق قالاشىعىن ساقتاۋ ماقساتىندا جايىق وزەنىنىڭ جاعالاۋىندا ۇزىندىعى 1,5 شاقىرىم, بيىكتىگى 3,6 مەتر بولاتىن قورعانىس بوگەتى سالىندى. قالاشىقتا ارحەولوگيالىق عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە 2017 جىلدان بەرى وبلىستىق بيۋدجەتتەن ۇدايى قارجى ءبولىنىپ كەلەدى. ەكى جىل بۇرىن ساپار ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, ەسكەرتكىشتىڭ تۋريستىك ورتالىققا اينالۋىنا جول اشىلدى.
«اتىراۋ وبلىسىندا باسقا دا ورتاعاسىرلىق ەسكەرتكىشتەر بار. قازىر «اقتوبە-لاەتي» قالاشىعىنىڭ اۋماعى قورشالدى. الداعى جىلى عىلىمي زەرتتەۋ, رەستاۆراتسيالاۋ جانە مۇراجاي اشۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. سارايشىق پەن حيۋا اراسىنداعى ورتاعاسىرلىق كەرۋەن جولى بويىندا ورنالاسقان «تاسكەشۋ» كەرۋەن-سارايىن زەرتتەۋ, رەستاۆراتسيالاۋ ءۇشىن عىلىمي قۇجاتتاما ازىرلەندى. سارايشىق قالاشىعىنىڭ مادەني, تاريحي, ارحەولوگيالىق قۇندىلىقتارىنىڭ جاڭا قىرىن اشۋ باعىتىنداعى سيمپوزيۋم – حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ, ورتاق تاريحىمىزدى زەردەلەۋ ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىك», دەيدى جاسۇلان بيسەمبيەۆ.
«سارايشىق» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني مۋزەي-قورىعى» رمقك ديرەكتورى ابىلسەيىت مۇحتاردىڭ ايتۋىنشا, كونە شاھاردا تەك ساۋلەت ونەرىنىڭ وزىق ۇلگىلەرى, ءوز داۋىرىندەگى دامىعان وركەنيەتتىڭ ايقىن بەلگىلەرى ساقتالىپ قالعان. تابىلعان جادىگەرلەر ارقىلى ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى كونە بايلانىستار مەن مادەني قۇبىلىستاردى تانۋعا مۇمكىندىك بار.
«سارايشىق XIII–XVI عاسىرلاردا باتىس وڭىردە ۇلى جىبەك جولىنىڭ ماڭىزدى قالاسى بولعانى دالەلدەندى. قازبا جۇمىسى كەزىندە قىتاي, جاپونيا, يران جانە ەۋروپا مەملەكەتتەرىمەن بايلانىس جۇرگىزىلگەنىن دالەلدەيتىن تىڭ جادىگەرلەر تابىلدى. عاسىرلار بويى قۇم استىندا تابىلعان بۇيىمدار حالىقارالىق ساۋدا, مادەنيەت جانە ديپلوماتيا ورتالىعى بولعانىن كورسەتەدى. اسىرەسە جاقسى ساقتالعان مادەني قاباتتار – قازاق تاريحىندا ەرەكشە ورىن الاتىن قالاشىقتىڭ بىرەگەي قۇندىلىعى. بۇل جەردەن تابىلعان «حان مولاسى» سەكىلدى ارحەولوگيالىق نىساندار تاريحىمىزدىڭ تەرەڭدە جاتقانىن دالەلدەيدى», دەيدى ءا.مۇحتار.
شىندىعىندا, ورتاعاسىرلىق سارايشىق قالاشىعى – كونە تاريحتىڭ كومبەسى. سول سەبەپتەن, جىل سايىن تاريحي مەكەنگە ساياحاتتايتىن تۋريستەر سانى ارتىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2023 جىلى مۋزەي-قورىققا ەلىمىزدەن 20 412, 253 شەتەلدىك تۋريست كەلىپتى. ال بيىل 25 491 قازاقستاندىق پەن 119 شەتەلدىك ساياحاتشى ورتاعاسىرلىق قالاشىقتىڭ تاريحىمەن تانىستى.
اتىراۋ وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى سايا عازيموۆانىڭ پىكىرىنشە, مۋزەي قىزمەتكەرلەرى عىلىمي ورتا جانە مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, سارايشىقتىڭ باي مۇراسىن جان-جاقتى زەرتتەۋدى جالعاستىرعالى وتىر. قالاشىقتىڭ تاريحى وسىنداي اۋقىمدى عىلىمي الاڭدا تالقىلانۋى زەرتتەۋ جۇمىسىن جاڭا بەلەسكە كوتەرەدى.
سيمپوزۋمدا عالىمدار ءۇش سەكتسياعا ءبولىنىپ, عىلىمي باياندامالار جاسادى. ماسەلەن, «ورتاعاسىرلىق تاريحي-مادەني مۇرالاردى قالىپقا كەلتىرۋ جانە جاڭارتۋ ماسەلەلەرى» باعىتىنداعى سەكتسيادا وزبەكستان, ازەربايجان, رەسەي, قازاقستان جانە ۋكراينا-قازاقستان عالىمدارى ورتاعاسىرلىق قالالار مەن ارحەولوگيالىق نىسانداردى ساقتاۋعا بايلانىستى پىكىرلەرىن ءبىلدىردى. ءار ەلدىڭ ماماندارى تاريحي-مادەني مۇرالاردى قالپىنا كەلتىرۋ, ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەردى جەتىلدىرۋ, ورتاعاسىرلىق قالالاردى تۋريستىك الەۋەتپەن بايلانىستىرۋ جانە ساقتاۋدىڭ يننوۆاتسيالىق جولدارى جونىندە تاجىريبەلەرىن ورتاعا سالدى.
ال «ورتاعاسىرلىق سارايشىق قازاقستان جانە شەتەل تاريحناماسى پريزماسىندا: جەتىستىكتەرى مەن زەرتتەۋ ماسەلەلەرى» تۋرالى قازاقستان, تۇركيا, رەسەي, ازەربايجان, وزبەكستان ەلدەرىنىڭ تاريحشىلارى, ارحەولوگتەرى, تۇركولوگتەر مەن نۋميزماتتار سارايشىق پەن جوشى ۇلىسى تاريحىنىڭ ماڭىزدى اسپەكتىلەرىن تالقىلادى. عالىمدار ورتاعاسىرلىق قالا تاريحىنىڭ زەرتتەلۋى, دەرەككوزدەردىڭ اينالىمى, التىن وردا مەن نوعاي ورداسىنىڭ ساياسي-مادەني كەڭىستىگى, ارحەولوگيالىق كەشەندەر, نۋميزماتيكالىق ماتەريالداردى, حالىقارالىق تاريحناماداعى جاڭا باعىتتار جونىندە وزەكتى ماسەلەلەردى كوتەردى.
عالىمدار باياندامالارىندا سارايشىقتىڭ جوشى ۇلىسى, التىن وردا جانە جالپى تۇركى الەمى تاريحىنداعى ستراتەگيالىق ءارى مادەني ماڭىزىنا ەكپىن ءتۇسىردى. ولار تاريحي-مادەني مۇرانى ساقتاۋ, جاڭا دەرەكتەردى عىلىمي اينالىمعا ەنگىزۋ, ورتاعاسىرلىق قالالاردى زەرتتەۋ ءۇشىن ىنتىماقتاستىقتى جەتىلدىرۋ قاجەت دەپ سانايدى.
«تاريحي-مادەني مۇرا وبەكتىلەرىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ جانە تۋريستىك ايماققا اينالدىرۋ» اتتى ءۇشىنشى سەكتسيادا قازاقستان مەن باۋىرلاس ازەربايجاننىڭ مۋزەي, تۋريزم جانە عىلىمي زەرتتەۋ ۇيىمدارىنىڭ وكىلدەرى مادەني مۇرا ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ, تۋريستىك الەۋەتتى ارتتىرۋ, مۋزەي ءىسىن جاڭعىرتۋ جانە ورتاعاسىرلىق نىسانداردى تۋريستىك باعىتتارعا اينالدىرۋدى ءسوز ەتتى. سارايشىق پەن اتىراۋ ءوڭىرىنىڭ تاريحي-مادەني مۇرالارىن زاماناۋي تۋريزم تالاپتارىنا بەيىمدەۋ, ينفراقۇرىلىمدى جاقسارتۋ, مۋزەي-قورىقتاردىڭ قىزمەتىن جاڭعىرتۋ, ەتنومادەني الەۋەتتى ءتيىمدى پايدالانۋ ماسەلەلەرى جان-جاقتى قاراستىرىلدى.
اتىراۋ وبلىسى
