سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋ – ستراتەگيالىق مىندەت

كەيىنگى 3 جىلدىڭ شاماسىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن سالادا اۋقىمدى رەفورما باستالدى. باستى جاڭالىق, سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگى قۇرىلدى, ال بيىلعى ساۋىردە جاڭا سۋ كودەكسى قابىلداندى. ىزىنشە, سۋ سەكتورىن دامىتۋ باسىمدىقتارىن ايقىندايتىن نەگىزگى ستراتەگيالىق اكتىلەر بەكىتىلدى. ناقتىلاساق, سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جۇيەسىن دامىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسى, سۋ شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ 2028 جىلعا دەيىنگى كەشەندى جوسپارى, سونداي-اق 2026 جىلعا دەيىنگى سۋ ۇنەمدەۋ جونىندەگى جول كارتاسى ىسكە اسا باستادى. 2024 جىلى قابىلدانعان سۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ 2024–2028 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارىندا ناقتى 160 ءىس-شارا قامتىلعان. ونىڭ ىشىندە 42 جاڭا سۋ قويماسىن سالۋ, 37 گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىسجايدى رەكونسترۋكتسيالاۋ, شامامەن 14 مىڭ شاقىرىم يرريگاتسيالىق كانالدار سالۋ, رەكونسترۋكتسيالاۋ كوزدەلگەن.

ناقتى ناتيجەلەرگە توقتالساق, بىلتىر سىيىمدىلىعى 245 ملن تەكشە مەتر بولاتىن اقتوبە سۋ قويماسىن, 120 مىڭ گەكتار اۋماقتى قامتاماسىز ەتەتىن قىزىلوردا سۋ تورابىن, شىمكەنت قالاسىنداعى توعىس سۋ قويماسىن رەكونسترۋكتسيالاۋ جۇمىستارى اياقتالدى. بۇدان باسقا, ەلىمىزدىڭ التى وڭىرىندە, اقمولا, الماتى, قىزىلوردا, سولتۇستىك قازاقستان, ماڭعىستاۋ, ۇلىتاۋ وبلىستارىندا 200 مىڭعا جۋىق تۇرعىنى بار 49 ەلدى مەكەن ساپالى اۋىزسۋمەن قامتىلدى. بۇل ماسەلە اتالعان وڭىرلەردە 8 توپتىق سۋ قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالعان­نان كەيىن شەشىمىن تاپقان. سالاعا قارال­عان قاراجات كولەمى بيىل دا از ەمەس. قارجىلاندىرۋ كولەمى 3,2 ترلن تەڭگە شاماسىندا. ونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قاراجاتىنان 1,4 ترلن تەڭگە, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 367,6 ملرد تەڭگە, حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىنان 1,4 ترلن تەڭگە بولىنگەن.  بيىل سۋ رەسۋرستارى سالاسىندا سوماسى 212 ملرد تەڭگەدەن اساتىن 148 جوبا ىسكە اسىرىلدى. 10 وبلىستا 2,6 مىڭ شاقىرىمنان اساتىن سۋ قۇبىرى جەلىلەرىن سالۋ, رەكونسترۋكتسيالاۋ ءجۇرىپ جاتىر. مۇنىڭ ءوزى حالىق سانى شامامەن 1,3 ملن ادام بولاتىن 468 ەلدى مەكەندى سۋمەن جابدىقتاۋدى جاقسارتا تۇسۋگە مۇمكىندىك بەرمەك. بۇل رەتتە 53 ەلدى مەكەن ورتالىقتان سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەسىنە قوسىلادى.

بيىلدىڭ وزىندە جەتىسۋ وبلىسىن­داعى قىزىلاعاش سۋ قويماسىنىڭ رەكونس­ترۋكتسياسى اياقتالعان. سونىمەن قاتار تۇركىستان وبلىسىنداعى «قارا­­قۋىس» سۋ قويماسى, سولتۇستىك قازاق­ستان وبلىسىنداعى «بيوپرۋد» جيناق­تاعىشى قورشاۋ بوگەتىنىڭ قۇرىلىسى, اقمولا وبلىسىنداعى جاباي وزەنىندەگى جيناقتاعىشتىڭ قۇرىلىسى كوپ كەشىك­پەي بىتۋگە ءتيىس. سول سەكىلدى ىنتالى (جامبىل وبلىسى), كيروۆسك (بقو), قاپشاعاي (تۇركىستان وبلىسى) سۋ قويما­لارىنىڭ رەكونسترۋكتسياسى قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر. وسى رەتتە رەسپۋبليكا­لىق بيۋدجەت جانە حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىنىڭ (دۇنيەجۇزىلىك بانك, يسلام بانكى, ەۋروپالىق بانك) قاراجاتى ەسەبىنەن 6 مىڭ شاقىرىمنان استام كانالداردى (1 485 كانال) رەكونسترۋكتسيالاۋ باستالعانىن, شامامەن 200 مىڭ گەكتار سۋارىلاتىن اۋداندى قامتيتىن 962 شاقىرىمعا جۋىق كانال پايدالانۋعا بەرىلەتىنىن ايتا كەتكەنىمىز ءجون.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندەگى قازاقستان: وزەكتى ماسەلەلەر جانە ونى تۇبەگەيلى تسيفرلىق وزگەرىستەر ارقىلى شەشۋ» اتتى جولداۋىندا «سۋ ماسەلەسىن شەشۋ – الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتى ساقتاپ, ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ كەپىلى. بۇل – ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتەتىن باستى فاكتوردىڭ ءبىرى. ءبىز كەيىنگى ەكى جىلدا وسى سالانىڭ ينستيتۋتسيونال­دىق نەگىزىن قالىپتاستىردىق. اتاپ ايتقان­دا, سۋ كودەكسى قابىلداندى, ارنايى مينيسترلىك قۇرىلدى. بۇل مەكەمەنىڭ الدىندا اۋقىمدى مىندەت تۇر. وعان ءۇستىرتىن قاراماۋ كەرەك. وسى جۇمىسپەن جۇيەلى تۇردە جانە جان-جاقتى اينالىسۋ قاجەت», دەگەن ەدى.

جولداۋدا  پرەزيدەنت كادر دايارلاۋ ماسەلەسىنە دە از-كەم توقتالىپ, سۋ رەسۋرستارىنىڭ بىرىڭعاي تسيفرلىق پلاتفورماسىن جاساۋ كەرەگىن ايتتى. ول پلاتفورمادا جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندە جەرۇستى جانە جەراستى سۋلارى تۋرالى مالىمەت جيناقتالماق. پرەزيدەنت سۋ ۇنەمدەيتىن تەحنولوگيانى ەنگىزۋ جۇمىسى باياۋ ءجۇرىپ جاتقانىن, ناقتى ناتيجە جوعىن مىسال ەتە وترىپ, بۇل جۇمىسقا بەلگىلى شەتەلدىك كومپانيالاردى تارتقان دۇرىس ەكەنىن نازارعا سالدى. سوسىن, ەگىن سۋارۋعا قاجەتتى سۋدى ەش رۇقساتسىز, شارتسىز بۇرىپ الاتىن جايتتارمەن قوسا, «قارا نارىقتاعى» سۋدى زاڭسىز ساتۋ يا ساتىپ الۋ ءىسى بەلەڭ العانىن اشىپ ايتتى. راسىندا, مۇنىڭ بارلىعى كەشە, بۇگىن پايدا بولعان كەمشىلىكتەر ەمەس. بۇرىننان قالىپتاسقان بەرەكەسىزدىك. دامىعان ەلدەر سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيا­لارى ارقىلى تۇرمىستا پايدالانعان سۋدى وڭدەپ, باسقا ماقساتتا پايدالانۋعا كوشىپ جاتىر. ال بىزدەگى كەيبىر كانالدار ارقىلى سۋدىڭ 50%-عا دەيىن كولەمى دالاعا كەتەدى.

كوكتەم شىعا ەلىمىزدىڭ كەيبىر اي­ماقتارىندا سۋ تاسىپ, وزەندەر ارناسىنان اسىپ جاتاتىن جاعدايلار تىركەلىپ تۇرادى. سوندىقتان تاسقىن سۋدى جيناپ, ونى ءتيىمدى پايدالانۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىندە. مىسالى, بيىلعى سۋ تاسىعان كەزدە ەلىمىزدەگى سۋ قويمالارىنا 16,9 ملرد تەكشە مەتر سۋ تۇسكەن دەگەن دەرەك بار. وسى شاقتا 15,7 ملرد تەكشە مەتر ەرىگەن قار سۋىن كول جۇيەلەرى مەن كولتابانداپ سۋارۋ جۇيەلەرىنە ءبولۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپتى. بالقاش كولىنە قاپشاعاي سۋ قويماسىنان 3,8 ملرد تەكشە مەتر سۋ جىبەرىلگەن.

تاعى ءبىر جاڭالىق, بىلتىر ەلدە «Tasqyn» سۋ تاسقىنىن بولجاۋ مەن مودەلدەۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. ول توتەنشە جاعدايدىڭ بولۋ ىقتيمالدىعىن مودەلدەۋگە, ستراتەگيالىق شەشىم قابىلداۋ ءۇشىن ءتيىستى بولجام جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازىر بۇۇدب-نىڭ قازاقستانداعى وكىلدىگىمەن بىرگە سۋدىڭ سۋ قويمالارىنا قۇيىلۋىن بولجاۋعا جانە ولاردىڭ جۇمىس رەجىمىن مودەلدەۋگە ارنالعان «Talsim» گيدرولوگيالىق مودەلىن بەيىمدەۋ مەن ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر.

بيىل ۆەگەتاتسيا كەزەڭىندە 1,2 ملن گا اۋىل شارۋاشىلىعى القاپتارىن سۋا­رۋ ءۇشىن 11,1 تەكشە مەتر سۋ الىنعان. ونىڭ 9,4 تەكشە مەترى «قازسۋشار» رمك فيليالدارى ارقىلى قامتاماسىز ەتىلگەن. كوممۋنالدىق جانە جەكەمەنشىك كاسىپورىنداردىڭ سۋ الۋى 1,7 تەكشە مەتر بولدى. وڭتۇستىك وڭىرلەر 10,8 تەكشە مەتر سۋ پايدالانسا, بۇل جالپى سۋ الۋدىڭ 97%-ىن قۇرايدى ەكەن. بىلتىردان بەرى سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگى «قازسۋشار» رمك مەن ديقاندار اراسىندا تىكەلەي شارت جاساسۋ ءتارتىبىن ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىس باستاعان. ناتيجەسىندە, ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭنىڭ باسىندا 26 753 شارت جاسالعان. بۇل قادام سۋ شارۋاشىلىعى ۇدەرىستەرىن باسقارۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. شىن مانىندە, «قازسۋشار» رمك فيليالدارى مەن فەرمەرلەر تىكەلەي شارت جاساسقان سوڭ سۋ بەرۋ شارتتارىنىڭ اشىقتىعى قامتاماسىز ەتىلىپ, تاراپتاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى كۇشەيگەنىن بايقاۋعا بولادى. بۇل  پرەزيدەنت جولداۋدا باسشىلىققا العان سۋدى رۇقساتسىز پايدالانۋ ماسەلەسىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرۋگە ءتيىس.