تۇسكەن وقۋىمىز – قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتى. جۋرفاكتىڭ دەكانى – قوجاكەەۆ. ول تۇستا «پارتيا دەسەڭ – لەنين ەسكە تۇسەتىنى» سياقتى بۇلار دا بىرىنە-ءبىرى كىندىگىنەن بايلانعان ەگىز ۇعىم ەدى.
تەمىربەك قوجاكەەۆ جايىندا بىرنەشە كىتاپ شىقتى. «مىقشەگە» دەگەن كىتاپتى ءوزىمىز قۇراستىرىپ, قوجاكەەۆتىڭ جانە ءبىر العىر شاكىرتى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد باسىپ بەرگەن. سول كىتاپتاردىڭ وزەگى جۋرفاك دەكانىنىڭ جىل سايىن ءورىستىلدى, قازاقتىلدىسى بار ەكى ءبولىم, ءتورت توپقا بولىنەتىن ءجۇز بالانى قالاي ادام ەتەمىن, قايتكەندە جۋرناليست قىلامىن دەپ ءجۇز ءتۇرلى تاسىلگە بارعانى جايىندا. قاتالدىق پەن ادىلدىك تە, تەزدىك پەن ءسوز تۇرىندەگى كەزدىك تە دەكاننىڭ بويىنان تابىلاتىن. جازىقتى ستۋدەنتتەردىڭ جاتاقحانادان شىعىپ, ستيپەنديادان قاعىلۋى – جازانىڭ وڭاي تۇرىنە جاتادى. وسىنداي تاعدىر قىل ۇشىنا ىلىنگەن كەزدە شىرىلدايتىن بىرەۋ بار – توپتىڭ ستاروستاسى.
بۇل ستاروستانىڭ مىندەتىن جيىرما بەس قىز-جىگىت وقۋ ءبىتىرىپ, تەمەكەڭنىڭ تەمىر شەڭگەلىنەن شىققانشا مەيرامبەك ادال اتقاردى. ءتىپتى جانىن سالا جۇگىردى دەسە دە بولادى.
ايتپاقشى, ستاروستا سول كەزدەن قولىنا پورتفەل ۇستادى. كەيىن وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارىنىڭ پورتفەلىن ۇستاعاندا تاڭىرقاماعانىمىز سوندىقتان. بىراق, ول ستۋدەنتتەر ستاروستاسىنان وبلىستىڭ ەكى-ءۇش باسشىسىنىڭ بىرىنە, بىرنەشە ونداعان ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ بىرىنە دەيىنگى جولدى وڭايلىقپەن ءجۇرىپ وتپەگەنى حاق. سول ۋنيۆەرسيتەتتەگى جىلدارى مەيرامبەكتىڭ بويىنان بىرنەشە قاسيەتتى كورگەنبىز.
ءبىرىنشىسى – بىلىمدىلىك. ءيا, ءبىلىم جارىستىرا الاتىن از عانا ۇزدىكتىڭ ءبىرى بولدى. جۇمابەك كەنجالين, شارحان قازىعۇل, ءامىر ورالباي, كەيىن قوسىلعان كارىباي مۇسىرمان… پرەزيدەنت اكىمشىلىگىندە, ۇكىمەت كەڭسەسىندە, «قازمۇنايگاز» سىندى مىعىم مەكەمەدە قىزمەت ىستەۋ, اقپارات سالاسىندا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى اكتسيونەرلىك قوعامدى باسقارۋ, پارلامەنت دەپۋتاتى بولۋ – ءبىزدىڭ كۋرستاستاردىڭ قينالماي العان بيىگى. بيىككە جەتكەننىڭ ءبىرى – مەيرامبەك تە بىلىمدىلىگىمەن, بىلىمگە قۇمارلىعىمەن ءتانتى ەتتى.
ونىڭ بويىنداعى كەلەسى قاسيەت – جاۋاپكەرشىلىك. وتان الدىنداعى, وتباسى الدىنداعى, جەكە ءوز باسى الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىككە ادال بولۋ – ابىروي باسپالداعى ەكەن. مەيرامبەك ۇلكەن اتاقتارعا جەتتى. 2013 جىلى پرەزيدەنت جارلىعىمەن «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى» اتاعى بەرىلدى. باسقا دا مەملەكەتتىك ماراپاتى بولۋى كەرەك. بىراق كەۋدەسىنە تاعىپ, سىڭعىرلاتىپ جۇرگەنىن كورمەپپىز. پرەزيدەنتتىڭ باق سالاسىنداعى سىيلىعىنان باستاپ, تالاي قۇرمەتكە بولەندى. ءبارىبىر اتاققا ەمەس, يىقتاعى جاۋاپكەرشىلىككە جۇمىس ىستەيتىنى سوناۋ ديپلوم الىپ الماتى وبلىستىق «جەتىسۋ» گازەتىنە قىزمەتكە بارعان كۇنىنەن بەلگىلى ەدى. ءيا, قىزمەتكە تۇراردىڭ و جاق-بۇ جاعىندا سۇلۋ سۆەتانى قولىنان جەتەكتەي كەتكەن, سودان بەرى وتباسى الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى دە ءبىر ءسات ۇمىتپاعان.
قىزمەتكە تۇراردان بۇرىن ديپلوم الدىق. ديپلوم الار, ءبىر-بىرىمىزبەن قوشتاسار كۇندەردە ءبىز ەلۋ كۋرستاستىڭ اربىرىنە اتتارىن اتاپ, ءبىر-ءبىر شۋماق ولەڭ شىعاردىق. قادىر مىرزا ءاليدىڭ اتاقتى «ستۋدەنتتەر» ولەڭىندەگى ء«بىرىنشى جىل اۋىلى ەستەن كەتپەي, بەسىنشى جىل قيمايدى استانانى» دەگەنى اينا-قاتەسىز ءبىزدىڭ دە باسىمىزعا كەلگەن. ء«بىرىن-ءبىرى قولىنان ۇزاتىپ سالعان» قىزدار, ء«بىرىن-ءبىرى قولىنان ۇيلەندىرگەن» جىگىتتەر شىنىندا قالاي قيىسسىن؟!
سول قيماستىق اسەرىمەن بارىنە ءبىر-ءبىر شۋماق ارنالعاندا مەيرامبەككە بىلاي جازىپپىز:
بولعان جوق رەنجۋىڭ, كەكتەسۋىڭ,
بولعان جوق ماقتانۋىڭ, كوپ ءبوسۋىڭ.
مەيرامبەك ستاروستا ىلعي ءوستىپ,
امان ءوت ورتاسىنان وت پەن سۋدىڭ.
«وت» – ازۋىن ايعا بىلەگەن دەكان تەمىربەك قوجاكەەۆ تە, «سۋ» – ستاروستا جاۋاپ بەرەتىن توپتاعى قاپەرلەرىنە تۇك كىرمەي جايىلىپ جاتقان جيىرما بەس جۇگىرمەك. وسى ارادا مەيرامبەكتىڭ جانە ءبىر قاسيەتى جاتتى – ءتىل تابىسۋ. ارقايسىسى ءار قيىرعا اۋا جايىلاتىن جيىرما بەس بولاشاق «كلاسسيك» پەن ديىرمەنى دۇرىلدەپ تۇرعان دەكاننىڭ ارالىعىنا دانەكەر بولعانى سوندىقتان.
ول كىممەن دە بولسىن ءتىل تابىسا الاتىن. ويتكەنى تۇسىنىك پەن تانىم الەمى كەڭ. ەل مەن جەر جايىندا سۇراساڭ دا, تاريح پەن تىلگە تەرەڭدەسەڭ دە, عارىش پەن تەحنيكا تاقىرىبىنا سالساڭ دا, ىشكى ساياسات پەن سىرتقى ساياساتتى تالقىلاتساڭ دا سۋىرىلىپ شىعادى. كەشەگى وزىندەي ءوندىر ستۋدەنت پەن كەڭەس اۋحاديەۆ سىندى ابىز اقساقالدى ەكى جاعىنا الىپ, توننىڭ ىشكى باۋىنداي بولىپ ورتاسىندا وتىرۋ – وعان تۇك تە قيىن ەمەس.
جانە ءبىر قاسيەتى, شاماسى قوعامعا پايدالى, بىراق وزىنە پايداسى ازى – اقيقاتتى ايتاتىنى. ستۋدەنت كەزىمىزدە 45 مينۋتتان قوسارلانعان ءبىر جارىم ساعاتتىق, الايدا سىلدىر سۋ سياقتى ءدارىسى جالىقتىراتىن دوتسەنتكە «اعا, مىنا لەكتسياڭىز تۇك قىزىق ەمەس» دەگەندى ايتا السا, مەيرامبەك ايتاتىن. باسىن كەسىپ السا دا شىندىقتان جالتارمايتىن. ساباقتى دۇرىس وتكىزە الماعان ۇستازعا ول ءمىنىن بەتكە ايتۋ – ستۋدەنت ءۇشىن وڭاي ما؟ جوق. بالكىم, دەكانىمىز مەيرامبەكتى ستاروستا قويعاندا وسى تايسالمايتىن, جالتارمايتىن مىنەزىن باعالاسا كەرەك.
«قوعامعا پايدالى, بىراق وزىنە پايداسى از» دەۋىمىز تەگىن ەمەس. بەرىدە ۇلكەن مەكەمەنىڭ ەلەۋلى بۋىنىن باسقارىپ تۇرعاندا جوعارىداعى ءمينيستردىڭ قيسىنسىز تالابىن ورىنداۋدان باس تارتادى. جاي باس تارتپايدى, «مىناۋىڭىزدى ورىندايتىن بولساق, وندا تۋرا كەرىسىنشە جۇزەگە اسادى» دەپ حابارلايدى. ناتيجەسى… ءبىزدىڭ تۋراشىل دوسىمىزدىڭ بۇل قىزمەتتى وتكىزىپ بەرۋىمەن اياقتالعان.
جىلدار جىلجىعان سايىن ول مىنەزدەن قايتپادى, قايتقان نە, وتكىرلەي ءتۇستى. وسى مىنەزى ونى دەپۋتات ەتتى. الدىمەن جامبىل وبلىستىق ءماسليحاتىنا. ودان پارلامەنت ماجىلىسىنە! مەيرامبەك تولەپبەرگەنگە دەيىن رەسپۋبليكانىڭ پارلامەنتىنە ءبىزدىڭ كۋرستان كارىباي مۇسىرمان دەپۋتات بولعان. ەكى بىردەي ءماجىلىس دەپۋتاتى شىققان كۋرس قازاقستاندا تابىلا قويار ما؟
ستۋدەنت كەزىندە ءبارىمىز ونى مەيرامبەك دەپ ايتقاندا, جالعىز قىز وعان «ساقا» دەپ سويلەيتىن. ول قىز – وڭلاگۇل ارزىقۇلوۆا ستاروستامىزبەن ءبىر اۋىلدا ءوسىپ, بىرگە وقىسا كەرەك. مەكتەپتە, سوسىن فاكۋلتەتتە بىرگە وقۋ – ەرەكشە قۇبىلىس. ەكەۋى تۋعان توپىراقتىڭ قاسيەتىنەن بولسا كەرەك دەپ سانايمىز.
وڭلاگۇلدەن بىلسەك, ونى بالا كەزىندە بۇكىل اۋىل ساقا دەگەن ەكەن. كەيىن ءبىر كىتابىنا العىسوز جازعاندا رۋحاني اعاسى شەرحان مۇرتازا دا ونى «ساقا» اتاعان.
ساقا. ول دا, ءبىز دە – اسىق اتقان اۋىل بالاسىمىز. ساقا باسقا اسىقتان اناعۇرلىم ءىرى, سوندىقتان سالماقتى, قولعا ۇستاعانعا قولايلى كەلەدى. بوياپ قويسا, ءتىپتى كورىكتى. ءيىرىپ, تاستاپ جىبەرگەندە الشى تۇسسە, ءوزىڭدى ايقۇلاقتاندىرىپ جىبەرەدى. كوزىڭ تۇسكەن اسىقتى شەرتىپ اتىپ قالعاندا قالاي مەرەيىڭدى ۇستەم ەتەدى.
ساقا – كەزىندە ءبىز اۋدارىلماس دەپ جۇرگەن ستاروستا ءسوزىنىڭ بالاماسى. ونىڭ قىزمەتىن قۇيىپ قويعانداي ءدال بەينەلەيدى. ءسويتىپ, دەكان قوجاكەەۆ جيىرما بەس ستۋدەنتتىڭ ىشىندە ساقا تاعايىنداعان مەيرامبەككە ءومىر كەيىن دە وسى مىندەتتى ۇدايى جۇكتەپ وتىردى.
مەيرامبەك تولەپبەرگەننىڭ ساقالىعى قىزمەت ساتىسىنىڭ ءتۇرلى باسقىشتارىندا بايقالىپ تۇردى. ايتالىق, «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسىندا دەپارتامەنت ديرەكتورى بولعان جىلدارى. قاراماعىنداعى بىرنەشە قىزمەتكەرىمەن بىرگە ءبىزدىڭ دوسىمىز اناۋ-مىناۋ ەلەكتروۆوز تارتا الماس جۇكتى دىتتەگەن جەرگە جەتكىزىپ ءجۇردى. وندا قورعاستاعى التىنكول ستانساسىن جانە باسقا كوممۋنيكاتسيالىق نىسانداردى سالۋ ەندى باستالعان. مەيرامبەك توپتى ءجۋرناليستى ەرتىپ بولاشاقتا مۇندا قانداي ساۋلەتتى قالا, ەكونوميكالىق ايماق, لوگيستيكالىق ورتالىق بولاتىنىن تۇسىندىرەتىن. ءتىلشى قاۋىمىن ول جەردە تەمىرجول تۇرماق, كەدەن, ەكونوميكا, سىرتقى ساۋدا, قۇرىلىس جانە باسقا سالالاردىڭ جىلىكتى ماماندارى كۇتىپ تۇراتىن, كەز كەلگەن سۇراقتارعا جاۋاپ بەرىلەتىن.
مەيرامبەك توپتى ءجۋرناليستى جيناپ الىپ, «اقتوبە قوستانايمەن, ارقالىق جەزقازعانمەن, جەزقازعان قىزىلوردامەن, شالقار بەينەۋمەن بايلانىسادى ءالى» دەپ سايراپ تۇراتىن. تۋرا گەوگرافيادان ساباق بەرىپ جاتقانداي. وندا شار مەن وسكەمەندى قوسقان جول ءبىتىپ, اقسۋ مەن كۋرچاتوۆ اراسىنداعى جول ەندى-ەندى سالىنىپ جاتقان شىعار. مەيرامبەك ەرتەك ايتىپ تۇرعانداي كورىنەتىن.
بىلەدى ەكەن, بىلگەن سوڭ ايتادى ەكەن. ەندى ءبىر كەزدەگى كۋرستاستار كارتاسىمەن ايتساق, مىلتىقبايدىڭ (تورعاي دالاسى) اۋىلىنان ءامىردىڭ (سىر بويى), ودان مۇراتتىڭ (ماڭعىستاۋ تۇبەگى) اۋىلىنا ءبىر پويىزبەن جەتۋگە بولادى. سونىڭ ءبارىن اتتەڭ, ساقامىزدىڭ وسى ءۇش كۋرستاسى دا كورمەي كەتكەنى وكىنىشتى.
جوعارىداعى سوزىمىزدە ونىڭ وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى بولعانىن تىلگە تيەك ەتسەك كەرەك. مۇنداي قىزمەتكە جۋرناليستەر سيرەك جەتەدى. ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا وبلىس باسقارعان جۋرناليست مۇحتار قۇل-مۇحاممەد پەن بەرىك ءۋالي عانا. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە قالام ۇستاعان قاۋىمنان جەتكەندەر دە ساۋساقپەن سانارلىق. سونىڭ ءبىرى – مەيرامبەك.
مۇندا دا ساقالىعىن كورسەتتى. دەنساۋلىق, ءبىلىم, مادەنيەت, سپورت سالالارىن دامىتۋعا ۇلەس قوستى. تارازدىڭ مەرەيىن اسىرعان سپورت سارايلارى سالىندى. قانشاما الەۋمەتتىك جانە ونەر ورىندارى جاڭادان ىسكە قوسىلدى, ەسكىلەرى جوندەلدى. راس, قارجىنى بيۋدجەتتەن دەپۋتاتتار بولگىزەتىن شىعار, بىراق مەيرامبەكتىڭ تالاپ قويعىشتىعى بايقالماي قالمادى.
كەيبىرىنە وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى رەتىندە تىكەلەي جاۋاپتى بولىپ, كەيبىرىنە ونىڭ الدىندا نەمەسە كەيىنىرەك ەل-جۇرتقا جانى اشيتىن, ءجون بىلەتىن اعالاردىڭ قاتارىندا ءجۇرىپ تارازداعى تالاي ىرگەلى مادەني-رۋحاني شارالاردىڭ جوعارى دەڭگەيدە وتۋىنە اتسالىستى. ءيىسى قازاققا ورتاق كەنەننىڭ, باۋكەڭنىڭ مەرەيتويلارى تۇسىندا, وندا كوزى ءتىرى شەرحان مۇرتازانى, ءاسانالى ءاشىموۆتى, كۇلاش احمەتوۆا مەن قايىربەك اسانوۆتى ەلگە شاقىرىپ قۇرمەتتەۋدە بىرقاتار شارۋاعا ساقامىز باس-كوز بولعانىن بىلەمىز.
قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىن تويلاۋعا تاراز قالاسى تاڭدالعاندا, بۇل – ايماقتاعى اتقامىنەرلەرگە دە, مەنمىن دەگەن ازاماتتارعا دا ۇلكەن سىن ەدى. ساقانىڭ سول سىننان سۇرىنبەي وتۋگە كەڭەس بەرىپ قويماي, بىلەك تۇرە كىرىسكەنىنە كۋامىز. ەلدىك تويىن تەلەديدار ارقىلى قازاق دالاسى تۇرماق, تۇركى الەمىنە كورسەتۋ ماقساتىمەن بارعانىمىزدا مەيرامبەگىمىزدى ايماقتاعى قولىنان ناقتى ءىس كەلگەن باسشىلار توبىنان كورىپ, مارقايعانبىز.
ساقا بولماسا, دەپۋتات سايلانار ما؟
مەيرامبەك مىلتىقباي ۇلى ودان كەيىن قازاقستان تەلەراديو كورپوراتسياسىنىڭ جامبىل وبلىستىق فيليالىن باسقاردى. توڭىرەگىندە: جاس جۋرناليست, رەجيسسەر, وپەراتور, ديزاينەر, تاعى باسقالارى. ولارعا جۋرناليستيكادا نە ىستەۋدى ءوزى ۇيرەتەدى. ستۋدەنت كەزىمىزدە «ويىنشى-جاتتىقتىرۋشى» دەگەن ۇعىم بولدى. اسىرەسە كوماندالىق ويىنداردا: فۋتبول, باسكەتبول, رەگبيدە كەزدەسىپ جاتاتىن. ءبىزدىڭ دوسىمىز – سونىڭ ءدال ءوزى.
كۇنىنە ونداعان باعدارلاما شىعاتىن «قازاقستان – تاراز» تەلەارناسىنداعى «سىر-پەرنەنىڭ» اۆتور-ايتاشىسى. ەفيردى جۇرگىزگەننىڭ قالاي ەكەنىن «حاباردان» – «Abai-عا» دەيىن باستان وتكىزگەن تۇلعانىڭ تەلەارنانى باسقارعانداعى جەتىستىگى ەرەكشە بولدى. «جامبىل وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى مەيرامبەك تولەپبەرگەن 180-گە جۋىق حاباردى ءوز اۆتورلىعىمەن ەفيرگە شىعاردى». بۇل 2016 جىلدىڭ باسىنداعى ەسەپ بولسا, كەيىنگى ۋاقىتتا فۋتبولدا كريشتيانۋ رونالدۋدىڭ سوققان دوپتارى سياقتى بۇل ساننىڭ وسە تۇسكەنى كۇمانسىز.
ءومىردىڭ عاجاپتىعىنا تاڭعالماسقا بولمايدى. ستۋدەنتتىك جىلداردى ءبىر اۋديتوريادا وتكىزگەن ستاروستا دوسىمىزبەن وسىلايشا الپىستىڭ اسقارىنا ىلىككەندە تاعى دا ءبىر مەكەمەدە قىزمەت ەتتىك. ول ساقا قاسيەتىن تاعى بايقاتقان. سانى سەكسەننەن اساتىن قىزمەتكەرى بار ۇجىمعا بۇرا تارتپايتىن باسشى بولدى. باياعى 25 بالانىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنە قاراعاندا, مۇندا تالاپ ۇلكەن. مەملەكەتتىك اقپاراتتىق ساياسات. كۇندەلىكتى جانە سۋىت جاڭالىقتار. قوعامدى جاڭعىرتۋداعى جوعارى جاق قويعان مىندەتتەر. ايماقتىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك دامۋى. ءتىپتى «تاراز» كومانداسىنىڭ قالاي دوپ تەپكەنىنە دەيىن بارىنە ەفيردەن ورىن بەرىلۋى كەرەك.
دوپ تەپكەن دەمەكشى, بۇل دوسىمىزدىڭ تاعى ءبىر قابىلەتى – سپورت كوممەنتاتورلىعى. مەيرامبەك – كەزىندەگى قىناباي ارالباەۆ مارقۇم, كەيىنگى «جەتىسۋ» ارناسىنداعى باسشىلاردىڭ ءبىرى مەيرام ءجاندىلدين سياقتى 80-جىلدار باسىنداعى كوگىلدىر تولقىندا تىكەلەي رەپورتاج جۇرگىزىپ شىنىققاننىڭ ءبىرى. سودان شىعار, ارا-تۇرا قازىرگى «قازاقستان» مەن «كازسپورت» تەلەارنالارىنداعى كوممەنتاتورلاردىڭ وراشالاق ءتىلى مەن قارادۇرسىن ويلارىن سىناپ, كوش-قۇلاش شولۋ جولدايتىنى بار ەدى. ەرىككەننەن ەمەس, جانى اشىعاننان...
وبلىستىق فيليال ديرەكتورى قىزمەتىن ابىرويمەن اتقارىپ, ودان جامبىل وبلىستىق كاسىپوداقتار ۇيىمىن باسقاردى. بۇل دا – ستۋدەنتتەردىڭ ستاروستاسى بولعانداعى سياقتى ناعىز وت پەن سۋدىڭ ورتاسى. ەلدى ەرەۋىلگە كوتەرمەي-اق, قالىڭ قاۋىمنىڭ قابىرعاسىنا باتقان ماسەلەنى بيلىككە شەشكىزۋدىڭ جولدارىن تاپتى. ءتۇرلى سالانىڭ كاسىپوداقتارىن التىباقان الاۋىز قىلماي, ءبىر مۇددەگە توعىستىردى. مۇندا فەرمەرى دە, فوسفور ءوندىرۋشىسى دە بار.
كەشىكپەي قازاقستان رەسۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتى ماجىلىسىنە سايلاۋ ناۋقانى باستالعاندا «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ جامبىل وبلىسىنداعى ساناۋلى كانديداتىنىڭ ءبىرى بولدى. سول باياعى تۋرا سويلەپ, تىكەسىن ايتۋدان, تىنباس تىرلىك, بەكەم بىرلىكتەن اينىعان جوق. وبلىستاعى بۇكىل كاسىپورىن, شارۋاشىلىقتاردى ارالادى. وتكىر ساۋالداردان جالتارعان جوق. باردى بار, جوقتى جوق دەدى. ءارى سول جوقتى پارلامەنتكە بارا قالسا, ىزدەرىن, مۇمكىندىك جەتكەنشە تاۋىپ بەرەرىن ايتتى. حالىق سەندى. وسىلايشا م.تولەپبەرگەن ءماجىلىس دەپۋتاتى دەگەن مارتەبەگە جەتىپ, مانداتتى قولىنا الدى. ءبىزدىڭ كۋرستىڭ ساقاسى بۇكىل حالىقتىڭ ساقاسىنا اينالدى.
ساڭلاق. بۇل ءسوزدى ستاروستا-ساقامىزعا ءۇشىنشى سيپاتتاما رەتىندە تاڭداپ ەدىك. ساڭلاق جۋرناليست ەكەنى داۋسىز بولدى. ونى وقۋ بىتىرە سالىپ ورنالاسقان الماتى وبلىستىق «جەتىسۋ» گازەتىندە دالەلدەگەن. بۇل – وتە ەرەكشە گازەت. وبلىستىق باسىلىم بولسا دا رەداكتسياسى ول جىلدارى رەسپۋبليكا استاناسى الماتىدا ورنالاسىپ, كومپارتيا وك باسپاحاناسىندا باسىلىپ شىعاتىن. رەداكتسيانىڭ ءوزى «سوتسياليستىك قازاقستان», «لەنينشىل جاس» گازەتتەرىمەن, «قازاقستان كوممۋنيسى», «ارا» جانە باسقا ءمۇيىزى قاراعايداي باسىلىمدارمەن ءبىر عيماراتتا ەدى.
جۇمابەك كەنجالين «سوتسياليستىك قازاقستاندا», قالي سارسەنباەۆ, ءدۇرالى دۇيسەباەۆ ۇشەۋىمىز «لەنينشىل جاستا», كوممۋنار تابەەۆ, بولاتبەك ورمانوۆ «قازاقستان پيونەرىندە» دەگەندەي, بىرنەشە كۋرستاس ەرتەڭگىلىك-كەشكىلىك سول ستاروستامىزبەن ءبىر ەسىكتەن كىرىپ-شىعاتىنبىز.
الماتىدا باسىلاتىندىقتان «جەتىسۋ» گازەتى اپتاسىنا بەس كۇن ەرتەمەن سياسى كەپپەگەن قالپى الدىمىزدا جاتادى. باسقا دوستار: كارىباي مۇسىرمان, ءامىر ورالباەۆ, ءۋاليحان توقپاتاەۆ, وتەگەن ناۋكيەۆ, مىلتىقباي يسماعۇلوۆ, يسا تاسقۇلوۆ, مۇرات ءابۋوۆ جانە باسقالارى نە جازعانىن وقۋ ءۇشىن الماتىداعى باس پوچتامپ جانىنداعى اللەياعا باراتىنبىز. اللەيانىڭ ەكى شەتىندە اينەكتەلگەن تاقتايشالار تۇراتىن. وعان وبلىستىق گازەتتەردىڭ الماتىعا كەلگەن جاڭا نومىرلەرىن (انىعىندا ءۇش-ءتورت كۇن بۇرىنعى) ايقارا بەتتەرىن ءىلىپ تاستايتىن. سودان كۋرستاستاردىڭ فاميلياسىن ىزدەيتىن ەدىك. ەندى مىنا ينتەرنەت, ەلەكتروندى-ساندىق زاماندا ەرتەك ايتىپ وتىرعان سياقتىسىڭ.
«جەتىسۋدان» جۋرناليست ارىپتەسىمىزدىڭ تالاي ماقالاسىن قىزىعا, قۇنىعا وقىپ ەدىك. كەيبىرى ءالى ەستە.
ودان وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارىنىڭ باسىندا ەگەمەندىككە يەك ارتتىق. جاڭعىرتۋ جەلىمەن «حالىق كەڭەسى» گازەتى شىعاتىن بولدى. جاڭا رەسپۋبليكالىق كۇندەلىكتى باسىلىمعا سايدىڭ تاسىنداي ىرىكتەلگەن جۋرناليستەر جينالدى. جۇمابەك كەنجالين, جانبولات اۋپباەۆ, مارات توقاشباەۆ, سامات يبرايموۆ, نۇرداۋلەت اقىشەۆ, باقىتجان توباياقوۆتارمەن قاتار مەيرامبەك وسىندا شاقىرىلىپ, بەلسەنە قىزمەت اتقاردى. انا تىلىنە مەملەكەتتىك مارتەبە اپەرۋ, رەسپۋبليكانىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن تۇتاستىعىنا كوز الارتقاندارعا تويتارىس بەرۋ, قازاقستاننىڭ عارىش دەرجاۆاسى بولۋىن نەگىزدەۋ, ۇلتارالىق الاۋىزدىقتى قوزدىرماق بولعانداردى ساباسىنا ءتۇسىرۋ – ول جىلداردىڭ باستى ءارى وزەكتى تاقىرىپتارى ەدى. مىلتىعى, انىعىندا قالامى قولىنان تۇسپەگەن مەيرامبەك مىلتىقباي ۇلى وسى جاۋاپتى شەپتەردە ەلدىكتى قورعاعان تىلشىلىك كۇزەتتە تۇردى.
سوسىن ەلدىڭ ەڭ باستى گازەتى «ەگەمەن قازاقستانعا» قىزمەتكە كەلدى. بۇل – رەسپۋبليكادا جاڭا كونستيتۋتسيا ارقىلى ەكونوميكالىق, قۇقىقتىق, الەۋمەتتىك رەفورمالار باستالعان تۇس. ءبىزدىڭ ساقامىز ەندى ساڭلاققا اينالىپ, ەڭ قاجەتتى تاقىرىپتاردى تولعادى.
جالپى, «جەتىسۋ», «حالىق كەڭەسى», «ەگەمەن قازاقستان» گازەتتەرىندە قىزمەت ەتكەن جىلدارى جازعاندارى بىرنەشە كىتاپتىڭ وزەگىنە اينالدى. «ساعاسىندا تالاستىڭ ءبىر اۋىل بار», «اقيقات الدىندا», «ساڭىراق باتىر», «قاھارمان باقتىوراز», «قوس جۇرەك – ءبىر تاعدىر», «زامان ءسوزى» تۋىندىلارىن باسپادان شىعا سالا وقىعانبىز. قاراپ وتىرساق, ءبارى ءالى وزەكتى.
«لاتىن ءالىپبيى – كەلەشەكتىڭ كىلتى» اتتى فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ءالىمحان جۇنىسبەكوۆپەن سۇحباتى وسىدان ون جىل بۇرىن «اتامۇرا» باسپاسىنان شىققان «زامان ءسوزى» كىتابىنا باسىلعان. وقىڭىز: ء«الىپبي اۋىستىرۋدىڭ ءۇش دەڭگەيى بار: ءبىرىنشىسى – ءالىپبي, ەكىنشىسى – تاڭبا, ءۇشىنشىسى – ەملە-ەرەجە دەڭگەيى». مىنە, قازىرگى كۇننىڭ باعدارلاماسى.
مەيرامبەك تولەپبەرگەن جاس كەزىندە شىعارعان «ساعاسىندا تالاستىڭ ءبىر اۋىل بار» كىتابىنان باستاپ تۋعان جەر جايىنداعى تولعانىستان ارىلعان ەمەس. جازبالارى ارقىلى اۋىلىنىڭ ءاربىر ادامى, ءاربىر سايى مەن تاسى بىزگە تانىس بولىپ كەتكەن.
ەلەكتروندى اقپارات سالاسىنداعى ەڭبەگى تاعى ءبىر توبە. «قازاقستان – تاراز» ارناسىنداعى حابارلارى, «حابار» مەن «جەتىسۋ» جانە «قازاقستاندا» كوپتەگەن باعدارلاماسى ەفيردەن ءوتتى. جەتىسۋ ءوڭىرىنىڭ ەلگە ەلەۋلىلەرى, حالىققا قالاۋلىلارى ونىڭ «امانات» حابارىنا قاتىسىپ, ىرگەلى وي, جارقىن ەستەلىك ايتتى.
شەرحان مۇرتازا تۋرالى دەرەكتى ءفيلمىنىڭ اتىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى – «شىندىقتىڭ جەبەسى». تولە بي تۋرالى ءفيلمىن قالاي ۇكىلەگەن – «قازاقتىڭ كەمەڭگەرى». مۇنداي جۋرناليستىك ىزدەنىستەر ءىزسىز كەتۋى مۇمكىن ەمەس, ول ءۇشىن مەيرامبەك تولەپبەرگەن رەسپۋبليكالىق بايقاۋلاردا تالاي جۇلدە العان. ءبىر سوزبەن, جۋرناليستيكا ساڭلاعى اتانعان.
شەرحان مۇرتازا مەن كامال سمايىلوۆ اعالاردىڭ 90-جىلدار باسىندا ءبىر-بىرىنە حات جازۋ ارقىلى قوعامنىڭ كۇردەلى ماسەلەلەرىن كەزەكپەن تالقىلاعان ەرەكشە جانرى بولعان. وسى ءداستۇردى جالعاستىرعان دا – مەيرامبەك. بىزدەن بىرەر جىل بۇرىن وقىپ, ۇلكەن قىزمەتتەرگە جەتكەن, قوردالانعان ويلاردى قوزعايتىن جولتاي المەش ۇلىن سەرىك ەتتى. ەندى زامان وزگەرگەن. تەحنولوگيا جەتىلگەن. بۇل جولعى حاتتار الەۋمەتتىك جەلىگە جاريالانىپ جاتتى. ونى دا وقىپ تۇردىق.
كۇندەردىڭ كۇنىندە مەيرامبەك قولقا سالدى. ەكەۋارا حاتتاردى كىتاپ ەتىپ شىعارماق ەكەن, سوعان العىسوز جازۋمىزدى سۇرادى. ءوتىنىشىن جەرگە تاستاماي جازدىق. قولجازباسى دايىن كىتاپتى شىعارىپ بەرەتىن باسپانى ەكەۋى بىرگە ەمەس, تەك مەيرامبەك ىزدەدى. جولتاي اسىقپاسا دا, مەيرامبەك دوسىمىز اسىققان ەكەن. سەبەبى 2024 جىلدىڭ ەڭ سوڭعى كۇنى ايقىن بولدى عوي.
ساگا. ساگا – ادەبي جانر. ول تۋرالى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندەگى «الەم ادەبيەتى» ءپانىنىڭ العاشقى بولىگىندە وقىتقان. 1976 جىلى جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە وقۋعا تۇسكەن 50 ۇل مەن قىزدىڭ قۇلاعىنا «ساگا» ءسوزى جەتىپ, سانالارىنا قازاقتىڭ باتىرلار جىرى سىندى ادەبي مۇراسىن كونە يرلاند جۇرتى «ساگا» دەپ اتايتىنى سىڭىرىلگەن. ودان ارعى كۋرستا – «الەم ادەبيەتىنىڭ» كەزەكتى بولىگىندە ءبارىمىز دجون گولسۋورسيدىڭ «فورسايتتار تۋرالى ساگاسىن» وقىدىق. 50 كۋرستاستىڭ ءبىرى مەيرامبەك تولەپبەرگەن دە وسىلايشا جاھانداعى جازعىشتار قولداناتىن جانردىڭ بىرىنە قۇلاعىن قانىقتىرعانى داۋسىز.
بىراق كەيىن ءوزى تۋرالى ساگا, ءبىر ەمەس بىرنەشە ونداعان ساگالار جازىلارىن ءبىلدى مە؟ بىلمەدى عوي. ءبىز دە بىلمەدىك.
2024 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنىڭ ورتاسىندا ەكەۋىمىز اقتوبە قالاسىندا بىرگە جۇردىك. وبلىستىق «اقتوبە» گازەتىنىڭ 100 جىلدىعىنا وراي مەيرامبەك ەكەۋمىزدىڭ كۇنى كەشەگى ارىپتەسىمىز, سونداعى مەدياحولدينگتىڭ باس ديرەكتورى راۋكەن وتىنشين شاقىرعان. بۇل گازەتتى بىرنەشە جىل بويى كۋرستاسىمىز ءامىر ورالباي باسقارعان. شاقىرۋدى شاماسى, سونىڭ قۇرمەتى شىعار دەپ سانادىق...
اقتوبەدە وسى زامانعى اقپارات قۇرالدارىنىڭ باعىت-باعدارى تۋرالى عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيادا تەرەڭنەن تولعادى. وبلىس اكىمى قابىلداعاندا ويلى سويلەدى. ءوڭىر گازەتىنىڭ سالتاناتتى جيىنىندا قاتار وتىردىق. بىرگە فوتوعا تۇستىك.
كەشتەتىپ الماتىعا ۇشۋىمىز كەرەك ەدى. راۋكەن ءوزى شىعارىپ سالدى. اۋەجايدىڭ قۇرمەتتى قوناقتارعا ارنالعان بولمەسىنە داستارقان جايىپتى. ءبىزدىڭ الماتىدا بوران ەكەن. ۇشاقتى قوندىرمايتىن بولدى. ۇشۋى ءار ەكى ساعات سايىن شەگەرىلە بەردى.
تالاي اڭگىمە ايتىلدى. ايتاتىن – مەيرامبەك ەكەۋمىز. ۇشاقتا ۇيىقتاماي تاعى ەكى ساعات سويلەستىك. اقىرى الماتى مەن تالعاردىڭ اراسىنداعى ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ الدىندا قوشتاسقانبىز.
ماڭگىلىككە قوشتاسىپ تۇرعانىمىزدى قايدان بىلەيىك. جارتى ايدان سوڭ توبەمىزدەن جاي تۇسكەندەي بولدى.
اقتىق ساپارعا اتتاندىرعان سوڭ اسىندا ەستەلىك ايتتىق. تارازدا قىرقىن بەرگەن قالىڭ جۇرتىنىڭ الدىندا تاعى ەستەلىك تولعادىق.
سودان سوڭ ءوزى تاراۋ-تاراۋ ەتىپ تاقىرىپتارىن عانا جازىپ, جوبالاعان قويىن داپتەرىن الىپ, سول بويىنشا ماقالالارىن جيىستىردىق. كىتاپتىڭ اتىن ءوزى قويىپتى. «ساعىنىشتى جىلدار مەن جولدار». باسپادان شىعۋىنا اتسالىستىق.
سودان سوڭ جان-جاقتان ساگا جيناستىردىق. مەيرامبەك تولەپبەرگەن تۋرالى ساگا...
قاينار ولجاي
