باسەكەلەستىكتى ەڭسەرۋ ءوز قولىمىزدا

«ViZaVi» وندىرىستىك-ساۋدا كومپانياسى 10 جىلدان بەرى قازاقستان نارىعىندا جۇمىس ىستەپ كەلەدى. ونىڭ الىس-جاقىن شەتەلدەرمەن تىعىز ساۋدا-ساتتىق قارىم-قاتىناسى ۇلگى ەتۋگە تۇرارلىق. ءبىز سەرىكتەستىكتىڭ باس ديرەكتورى لەيلا سايداشوۆامەن وتاندىق تاۋارلاردىڭ باسەكەلەستىك قارىمىن ارتتىرۋ توڭىرەگىندە اڭگىمەلەسكەن ەدىك. – لەيلا راۆيلەۆنا, ەلباسى قازاقستان حالقىنا ۇندەۋ ارناپ, دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا  مۇشە بولۋىمىزبەن قۇت­­­­تىقتادى. سونىمەن قاتار, بۇگىن­­دە ساۋدا-ساتتىعىمىزدىڭ 90 پايى­­­­زى دسۇ-عا كىرەتىن ەلدەرگە تيە­سى­لى ەكەنىن ەسكە سالدى. مۇنىڭ ءوزى ءبىر­تۇتاس كەدەندىك جانە ەكو­نومي­­كالىق كەڭىستىكتە باسەكە­لەستىك­تىڭ ودان ءارى كۇشەيە تۇسە­تىنىن بىلدىرسە كەرەك. ەلىمىز­دىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرى شەتەل نارىعىنا حالىقارالىق ستان­دارتتارعا جاۋاپ بەرەتىن ساپا­­لى تاۋارلار مەن قىزمەت ءتۇر­­­لەرىن ۇسىنۋعا قانشالىقتى دايىن؟ – ءيا, بۇل جەڭىسىمىزدى پرەزي­دەنتىمىز اسا ماڭىزدى تاريحي وقيعا رەتىندە باعالاپ, قازاقستان شەتەلدىك ينۆەستورلار ءۇشىن بۇرىن­عىدان دا تارتىمدى بولارىنا سەنىم ءبىلدىردى. دسۇ ءوز ارتىق­شىلىقتارىن تەگىن ۇسىنا قويمايتىنى الىمساقتان بەلگىلى. سوندىقتان جەڭىلدىكتەرىن ەمەس, قوياتىن قاتاڭ تالاپتارىن بارىنشا ەسكەرمەي بولمايدى. دەسەك تە, وسى جولدى قالاپ العان ەكەنبىز, شەگىنەرگە جەر جوق. باعىتىمىز ايقىن, باعدارىمىز باياندى بولۋ كەرەك. ول – ەركىن باسەكەلەستىكتى ەڭسەرۋ, شەتەلدىكتەرمەن تەرەزەمىزدى تەڭ ۇستاۋ, ەسەمىزدى جىبەرمەۋ. ەندىگى باستى ماقسات دسۇ بەرەتىن ارتىقشىلىقتاردى ءتيىمدى پايدالانا وتىرىپ, جەرگىلىكتى شيكىزاتتى مولىنان ۇقساتۋ, ءونىمنىڭ ءوزىن­دىك قۇنىن كەمىتۋ, ساپاسىن جوعا­رىلاتۋ, قالدىقسىز وڭدەۋ سالاسىن ىلگەرىلەتۋ, قارجىلىق رەسۋرس­تاردىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتى­رۋ, بيزنەستى جۇرگىزۋگە بيلىك تاراپىنان جاعداي جاساۋ, تەحنيكا­لىق جانە تەحنولوگيالىق جاراق­تانۋدى كۇشەيتۋ سەكىلدى كوكەيكەستى ماسەلەلەردى اۋقىمدى تۇردە جۇرگىزگەندە عانا ەكسپورتتىق الەۋەتىمىزدى دامىتۋعا وراسان مۇمكىندىكتەر بەرىلەدى. كەيبىرەۋلەر بيزنەستى ءالى كۇنگە دەيىن دايىن ءونىمدى ساتۋ دەپ تۇسىنەدى. وسىنداي قاتە كوز­قا­راس سالدارىنان كەي كاسىپ­ورىن­داردا ءوندىرىستى كەڭەيتۋ, قۇرال-جابدىقتاردى جاڭعىر­تۋ سە­كىلدى پروبلەمالار شەشىل­مەي جاتادى. تولىق قۋاتىندا جۇ­مىس ىستە­مە­گەندىكتەن, توقى­راۋ­شى­­­لىققا, جۇمىس ورىندارىن قىسقار­تۋ­شىلىققا ۇشىراۋ فاكتى­لەرى كەزدەسەدى. ونىڭ سوڭى بانكروت­تىققا سوقتىرادى. ەلىمىزدە مۇنداي كورىنىستەر از ەمەس. شەكارامىز اشىلىپ, شەتەلدىك تاۋارلار بەرى قاراي اعىلعاندا ولاردىڭ قينالاتىنى انىق. – الدىمىزدا سان-سالالى اۋقىمدى مىندەتتەر تۇر. بۇل ورايدا, ۇلتتىق مۇددەلەرىمىزدى قالاي قورعاۋعا بولادى؟ – ۇندەۋدە «ساپاسى جوعارى بولسا, باعاسى تومەندەۋ بولسا, ول تاۋارلاردى حالىق تۇتىنىپ, ءبىزدىڭ تاۋار وندىرەتىن كاسىپورىندار جۇمىسىنىڭ توقتاپ قالۋ قاۋپى بار» دەگەن ساقتاندىرۋ شارالارى تەككە ايتىلىپ وتىرعان جوق. وسى ورايدا ساپا, باسەكەلەستىك ماسەلەلەرىنە قاتىستى ءوز ويىمدى بىلدىرە كەتسەم دەيمىن. بىرىنشىدەن, كەز كەلگەن تاۋار ءوندىرۋشىنىڭ باسەكەلەستىكتى ەڭسەرۋگە باعىتتالعان جانە الدىن الا ويلاستىرىلعان, سۇرانىس پەن تيىمدىلىككە نەگىزدەلگەن ءىس-شارالارى مەن بيزنەس جوسپارلارى بولۋى كەرەك. كاسىپكەرلىكتىڭ تىزگىنىن العاش ۇستاعان جىلدارى جالدامالى شاعىن بولمەدە ۇن مەن قانتتى كيلوگرامداپ ساتقانىمدى ەش ۇمىتپايمىن. قازىر ءوندىرىس الاڭىندا 130-عا جۋىق ادام كونديتەرلىك ونىمدەردىڭ 80-گە جۋىق سەرتيفيكاتتالعان تۇرلەرىن شىعارۋمەن اينالىسادى. تاعامداردىڭ ساپاسى مەن قۇرامى ەكى زەرتحانالىق تەكسەرىستەن وتكىزىلىپ, بارلىق سانيتارلىق نورمالار قاتاڭ ساقتالادى. سوسىن بارىپ قانا قازاقستانمەن قاتار رەسەيدىڭ بىرقاتار ايماقتارىنا جونەلتىلەدى. ۇجىمدا كاسىبىنە ىسىلعان, ەڭبەكقور جاندار كوپ. ءىستى جانداندىرۋ ءۇشىن بانكتەردەن تالاي مارتە نەسيە الۋعا تاۋەكەل ەتتىم. تاجىريبەمنەن كاسىپورىن تسەحتارىن ۇدايى جاڭارتىپ وتىرۋدىڭ ءجونى بولەك ەكەنىن ۇقتىم. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى بويىنشا 20 ميلليون تەڭگە نەسيە الىنىپ, وسى زامانعى يتالياندىق جابدىقتار ورناتىلدى. مۇنىڭ ءوزى قوسىمشا 60 جۇمىس ورنىن اشۋدى قامتاماسىز ەتتى. سوندىقتان «كوز – قورقاق, قول – باتىر» دەمەكشى, العا قويعان ماقساتقا جەتكىمىز كەلسە, تارتىنشاقتاۋدىڭ, ىركىلۋدىڭ ەش رەتى جوق. ەكىنشىدەن, تەحنولوگ سەكىلدى ماماندارعا دىلگىرمىز. ءبىز سەكىلدى ارىپتەس كاسىپورىنداردىڭ سۇرا­نىسىن وبلىستاعى ءبىر عانا وقۋ ورنى وتەي الماسى انىق. سول سەبەپتى الداعى ۋاقىتتا رەسپۋبليكالىق مۇددەلى ۆەدومستۆولار جاس كونديتەرلەر دايىنداۋ جايىنا نازار اۋدارعانى دۇرىس بولار ەدى. ۇشىنشىدەن, اۆتورلىق قۇقىق ماسەلەسى دە الاڭداتادى. ءىس ءجۇزىن­دە دۇرىس قورعالمايدى. ءبىز­دىڭ سەرتيفيكاتتالعان زاڭدى ونىمدەرىمىزدىڭ قۇرامىن وزگەرتىپ, نارىقتىق باعاسىن تومەندەتىپ, بەدەلىمىزگە نۇقسان كەلتىرىپ جاتاتىن جايتتار جوق ەمەس. وسىنداي ادىلەتسىزدىك باسەكەلەستىككە توس­قاۋىل قويماي بولمايدى. تۇتى­نۋشىلاردى ءونىمدى كىمنىڭ شى­عارعانى بولماسا تاۋارلىق بەلگىسى ەمەس, الدىمەن قولجەتىمدى باعاسى قىزىقتىرارى انىق. ءتىپتى, كوتەرمە باعامەن ساتىپ الىپ, ءبىزدىڭ اتىمىزدان قۇجاتتاردى پايدالانىپ كەتكەن وقيعالار دا كەزدەسكەن. وسىنداي ءىرىلى-ۇساقتى ىشكى كەمشىلىكتەر ءوز شەشىمىن تاپسا, شەتەلدىكتەر سۇرانىمىنا ساي ونىمدەر مەن تاۋارلار وندىرۋگە تولىق قاۋقارىمىز جەتەدى. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن ءومىر ەسقالي, «ەگەمەن قازاقستان». سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى. سۋرەتتى تۇسىرگەن تالعات تانىباەۆ.