*باسقا باسىلىمداردان
«Deutsche Allgemeine Zeitung» گازەتىنىڭ ۇجىمى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 20 جىلدىق تاريحى ونىڭ قازاقستان مەملەكەتتىلىگىن قالىپتاستىرۋ كەزەڭىندە قانشالىقتى ماڭىزدى ءرول اتقارعانىن ايعاقتايتىنىن ايتا وتىرىپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتاڭسارى شاعىنداعى ەكونوميكالىق كوللاپستى, نارىقتىق ەكونوميكا قۇرۋ ۇستىندەگى كۇردەلىلىكتەردى ەسكە تۇسىرەدى. بارلىق كۇردەلى كەزەڭدەردە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى دەر كەزىندە باستامالار كوتەرسە, بارلىعى تەرەڭنەن ويلاستىرىلعان شارالار بولاتىن. جانە دە باستامالاردىڭ بارلىعى تەك ءبىر عانا ماقساتتى كوزدەدى – ول وتپەلى كەزەڭنىڭ تار جول, تايعاق كەشۋلەرىنەن تابىستى ءوتىپ, جاڭا پەرسپەكتيۆالار قالىپتاستىرۋ جاعىنا قاراي نىق قادام باسۋ.
بۇگىنگى تاڭدا جوعارىدا ايتىلعاندارعا بەلگىلى ءبىر ۇقساستىقتار تابۋعا دا بولادى: قازىرگى كەزدە الەمدىك قوعامداستىق تاعى دا گەوساياسي احۋالدىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى قيىندىقتاردى باسىنان كەشىپ وتىر. ال بۇل قيىندىقتاردى الدىن الا ەشكىم بولجاپ, بىلە العان جوق. ونىڭ ءبىر ۇشىعى شىعىس پەن باتىس اراسىنداعى ءوزارا قارىم-قاتىناستىڭ كۇردەلەنە تۇسۋىمەن دە ايشىقتالادى. بۇل – قازىرگى زاماننىڭ شىندىعى, دەيدى گازەت ۇجىمى.
ءدال قازىر بىرقاتار ماڭىزدى شارالار الۋدىڭ كەزى كەلگەنى انىق بولسا, سولاردىڭ ەڭ باستىسى – مەرزىمىنەن بۇرىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ.
ءومىر شىندىعىنىڭ وزگەرۋىمەن بايلانىستى حالىققا قايىرىلىپ, ونىڭ سەنىمىنە يە بولۋدىڭ ماڭىزى جوعارى. ال ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ – بۇعان دەيىن دە تالاي مارتە حالىقتىڭ سەنىمىنە يە بولعان تۇلعا. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قوعامىمىز بەن مەملەكەتىمىزدىڭ مۇددەسىن قاشاندا بارىنەن جوعارى قويىپ كەلەدى. ال مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋ وتكىزۋ, ءىس جۇزىندە, ەلىمىزدى ءارى قاراي دايەكتى دە ىرعاقتى دامىتۋدىڭ العىشارتى بولىپ تابىلادى.
وسىلاي دەي كەلىپ, باسىلىم قىزمەتكەرلەرى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ىلگەرىلەتكەن مەرزىمىنەن بۇرىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى باستامانى حالىقتىڭ قولداپ وتىرعانىن جانە ونىڭ كەڭ كولەمدە تالقىلانىپ جاتقانىن اتاپ كورسەتەدى.
ءبىز بۇگىندە مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋ وتكىزۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن جاقسى تۇسىنەمىز. ويتكەنى, سەنىم مانداتىن الۋ, ءسويتىپ, قازاقستاندى الەمدەگى اسا دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسۋ قازىرگى كەزەڭنىڭ الدىندا تۇرعان باستى مىندەت بولسا كەرەك, دەيدى «Deutsche Allgemeine Zeitung» گازەتىنىڭ ۇجىمى.
حالىقارالىق قوعامدىق ساياسي گازەت پەن ونىڭ سايتى – «Turan Times» ءوزىنىڭ كوپۇلتتى اۋديتورياسىنىڭ اتىنان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مەرزىمىنەن بۇرىن قازاقستان پرەزيدەنتىن سايلاۋدى وتكىزۋ تۋرالى باستاماسىنا وراي پىكىرىن بىلدىرەدى.
ءبىز كۇن سايىن جاھانعا كەڭ تارالىپ وتىرعان الەمدىك قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىس جاعدايىندا جانە كۇردەلى حالىقارالىق كۇن ءتارتىبى بوي كورسەتىپ وتىرعان تۇستا سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى جالپىحالىقتىق باستاما ۋاقىت تالابى بولىپ تابىلاتىنىمەن تولىقتاي كەلىسەمىز, دەلىنگەن باسىلىم ۇجىمى تاراتقان اقپاراتتا.
گازەت پەن سايت قىزمەتكەرلەرى مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋ وتكىزۋ وتە وڭتايلى ۇدەرىس بولىپ تابىلادى دەپ ەسەپتەيدى. ويتكەنى, الداعى جىلى كۇش-جىگەردى دامۋدىڭ جاڭا پەرسپەكتيۆالارىنا باعىتتاۋ ۇتىمدىلىق اكەلمەك. سەبەبى, كۇن وتكەن سايىن بەلەڭ الا ءتۇسىپ وتىرعان الەمدىك قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ۇلكەن كۇش-جىگەر تالاپ ەتىلەتىن بولادى. سونداي-اق, ءبىز الداعى 2016 جىلى پرەزيدەنتتىك جانە پارلامەنتتىك سايلاۋلار وتكىزۋ مەرزىمى قاتار كەلەتىنىن جاقسى بىلەمىز. كونستيتۋتسيا تالاپتارىن ساقتاۋ ماقساتىندا سايلاۋلاردى ءتۇرلى ۋاقىتتاردا وتكىزگەن ءجون, دەيدى باسىلىم ۇجىمى.
«Turan Times» ۇجىمى وزدەرىنىڭ ەرتەڭگى كۇنگە سەنىمدى ەكەندىكتەرىن كولدەنەڭ تارتادى. ءبارىمىز, ياعني بارلىق قازاقستاندىقتار جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ, بارلىق رەسۋرستارىمىزدى «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» باعدارلاماسىن جانە «قازاقستان-2050» ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋ جولىندا بىرىكتىرۋىمىز قاجەت. ءبىز قۋاتتى, ءبىرتۇتاس قازاقستاندى قالايمىز! – دەيدى گازەت ۇجىمى.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەڭەسى ۇستىمىزدەگى جىلعى 14 اقپاندا مەرزىمىنەن بۇرىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى باستاما كوتەردى. ءبىز قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىن مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋ وتانىمىزدىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەتەتىندىگىمەن, بەلەڭ الىپ كەلە جاتقان الەمدىك قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىسقا قارسى تۇرۋعا كومەكتەسەتىنىمەن ءبىراۋىزدان كەلىسەمىز, دەيدى قازاقستان تۇرىكتەرى باسىلىمىنىڭ قىزمەتكەرلەرى.
بۇدان بولەك, احىسكالىقتار ەلىمىز حالقىنىڭ كۇش-جىگەرىن جۇمىلدىرۋ «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» باعدارلاماسى مەن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن ودان ءارى قاراي جۇزەگە اسىرۋعا جاردەمدەسەتىنىن اتاپ كورسەتەدى. بۇگىنگىدەي كۇردەلى كەزەڭدە كوپتەگەن ەلدەر قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىستى باستارىنان كەشىرۋدە. بۇل ازداي, ناسىلارالىق جانە دىنارالىق نەگىزدەگى جانجالدار ۋشىعىپ تۇر. سوندىقتان ءبىز, قازاقستان حالقىنىڭ ءبىر بولشەگى بولا وتىرىپ, بولاشاعىمىز ءۇشىن الاڭدايمىز, ءوزىمىزدىڭ تاراپىمىزدان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەڭەسى كوتەرگەن باستامانى قولداۋدى ازاماتتىق پارىزىمىز دەپ سانايمىز, دەيدى گازەت ۇجىمى.
ءتۇرلى ەلدەر دۋشار بولىپ وتىرعان جاھاندىق سىناقتار كەزەڭىندە ءبىز قازاقستان پرەزيدەنتىن مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋ ەلىمىزدە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ەتنوستار اراسىنداعى تاتۋلىق پەن كەلىسىمدى ساقتاۋعا وڭ ىقپال ەتەتىندىگىنە سەنىمدىمىز. قازاقستان پرەزيدەنتىن مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋ ءبىزدى باستى ماقساتىمىز – الەمدەگى اسا دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسۋعا جاقىنداتا تۇسەتىندىگى كۇمانسىز جانە ۇستانعان ستراتەگيالىق باعىتىمىزدان اۋىتقىمايتىنىمىزدى, كەڭ اۋقىمدى جاڭعىرتۋ جولىن جالعاستىراتىنىمىزدى بىلدىرەدى, دەيدى احىسكالىقتار.
رەداكتسيا ۇجىمى «احىسكا» گازەتى تۇرىك-احىسكالاردىڭ ەتنوستىق گازەتى بولا وتىرىپ, حالىقتى الدا كەلە جاتقان جاھاندىق قيىندىقتاردان قۇتىلۋ ءۇشىن جانە «نۇرلى جول» باعدارلاماسىندا العا قويىلعان ماقساتتارعا جاقىنداي ءتۇسۋ ءۇشىن قحا كەڭەسى ىلگەرىلەتكەن قازاقستان پرەزيدەنتىن مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋ تۋرالى يدەيانى قولداۋعا شاقىراتىنىن اتاپ كورسەتەدى.
ءبىز وتانىمىزعا ءوسىپ-وركەندەۋ, ماڭگىلىك بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم تىلەيمىز! – دەيدى باسىلىم ۇجىمى.
ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 14 اقپانىندا استانادا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ وتىرىسى وتكەنى بەلگىلى. وندا قحا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اناتولي باشماكوۆ وسى جىلى مەرزىمىنەن بۇرىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋدى ۇسىندى. ول ءوز ۇسىنىسىنىڭ سەبەبىن 2016 جىلى پرەزيدەنتتىك جانە پارلامەنتتىك سايلاۋلاردى قاتار وتكىزۋ قيىن بولاتىندىعىمەن ءتۇسىندىردى. سونداي-اق, ول بۇل ۇدەرىستىڭ زاڭ تۇرعىسىنان دا قايشى ەكەنىن كولدەنەڭ تارتتى.
«جيانا كۋرد» گازەتىنىڭ القاسى جوعارىداعى ماسەلەنى تۇيىندەي كەلىپ, ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, 2016 جىلى الەمدىك قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىس ءوزىنىڭ اپوگەيىنە جەتەتىنىن اتاپ كورسەتەدى. سوندىقتان, دەيدى باسىلىم ۇجىمى, ەل باسشىلىعىنىڭ بارلىق نازارى قازاقستان ەكونوميكاسى مەن قوعامىندا داعدارىستى قۇبىلىستاردىڭ ورىن الۋىنا جول بەرمەۋگە اۋدارىلاتىن بولادى.
گازەت ۇجىمى كەلەسى كەزەكتە كۇردتەردىڭ «باربانگ» قاۋىمداستىعى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ قازاقستان پرەزيدەنتىن سايلاۋدى مەرزىمىنەن بۇرىن وتكىزۋ تۋرالى باستامانى ۇلكەن سەرپىلىس ۇستىندە قارسى العانىن اتاپ كورسەتەدى. ءبىز بۇل باستاما بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ مۇددەسىنە ساي كەلەدى جانە دەر كەزىندە كوتەرىلىپ وتىر دەپ سانايمىز. ەلىمىزدە ءبىر جىلدا ەكى ماڭىزدى وقيعانى – پرەزيدەنتتىك جانە پارلامەنتتىك سايلاۋلار وتكىزۋ ەكونوميكالىق تۇرعىدان قيىندىق كەلتىرەدى. بۇعان قوسا, الەمدىك قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىس جانە ساياسي كاتاكليزمدەر كەزەڭىندە مەملەكەت باسشىسىنا توسىن شەشىمدەر قابىلداپ قانا قويماي, ءوزىنىڭ كۇش-جىگەرىن وتكىر ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋگە باعىتتاۋى ءتيىس بولادى, دەيدى «جيانا كۋرد» ۇجىمى.
گازەت ۇجىمىنىڭ تەرەڭ سەنىمىنشە, كۇشەيىپ كەلە جاتقان الەمدىك قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىس جاعدايىندا كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ ەلىمىزگە «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن ءتيىمدى جۇزەگە اسىرىپ, وتانىمىزدى دامىتۋدىڭ ۇزاق مەرزىمدى باسىم باعىتتارىن ورىنداۋدى جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىز قحا كەڭەسىنىڭ ەلىمىزدە مەرزىمىنەن بۇرىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ باستاماسىن قولدايمىز, دەيدى «جيانا كۋرد» گازەتىنىڭ القاسى.
ۋكراينداردىڭ رەسپۋبليكالىق «ۋكراïنسكى نوۆيني» گازەتى رەداكتسياسىنىڭ ۇجىمى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ ۇستىمىزدەگى جىلى مەرزىمىنەن بۇرىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىن سايلاۋ تۋرالى باستاماسىن قولدايتىنىن بىلدىرەدى. بۇل باستاما دەر كەزىندە كوتەرىلىپ وتىر, ويتكەنى, 2016 جىلى ەل پارلامەنتىنە دە سايلاۋ وتكىزۋگە تۋرا كەلگەن بولار ەدى. قوس سايلاۋدى قاتار وتكىزۋ ەل بيۋدجەتىنە سالماق تۇسىرەتىنى دە اقيقات, دەيدى گازەت ۇجىمى.
باسىلىم قىزمەتكەرلەرى, سونىمەن قاتار, زاماناۋي سىن-قاتەرلەر مەن جاھاندىق سىناقتار كەزەڭىن تابىستى ەڭسەرۋ ءۇشىن دە پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋدىڭ ورىندى ەكەندىگىنە وزدەرىنىڭ سەنىمدەرىن بىلدىرەدى. ەكىنشى جاعىنان, مۇنىڭ قازاقستاندى الەمدەگى اسا دامىعان مەملەكەتتەر قاتارىنا ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن دە قاجەت ەكەندىگىمەن كەلىسەدى. بۇعان قوسا, ەلدى كەڭ اۋقىمدى جاڭعىرتۋدىڭ ستراتەگيالىق باعىتىن جالعاستىرۋعا كومەكتەسەتىنىن كولدەنەڭ تارتادى.
ونىڭ ۇستىنە, دەيدى گازەت ۇجىمى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ باستاماسى ەل حالقىن الەمدىك دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىندە جۇمىلدىرا تۇسەدى. سونىمەن ءبىر مەزگىلدە, بارلىق كۇش-جىگەردى مەملەكەتتى دامىتۋدىڭ اسا ماڭىزدى ماسەلەلەرىنە شوعىرلاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
قازاقستاندىقتاردى ءارى قاراي جۇدىرىقتاي جۇمىلدىرۋ ەلدى بۇگىنگىدەن دە جوعارى قارقىنمەن دامىتىپ, ەل ازاماتتارىنىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرا تۇسۋگە كەپىلدىك بەرەتىندىگىنە سەنىمدىمىز, دەيدى «ۋكراïنسكى نوۆيني» گازەتىنىڭ ۇجىمى.
«كورە يلبو» گازەتى قازاقستاندىق كورەيلەر ءۇشىن جاي عانا ەتنوستىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالى ەمەس, رەسپۋبليكا مەدياكەڭىستىگىنىڭ تولىققۇقىقتى مۇشەسى بولىپ تابىلادى. ويتكەنى, باسىلىم قوعامداعى بەيبىتشىلىكتى, بىرلىكتى, كەلىسىمدى ناسيحاتتايتىن, جالپىمەملەكەتتىك ماسەلەلەردى كوتەرەتىن باستى قوعامدىق-ساياسي اقپارات كوزدەرىنىڭ ءبىرى سانالادى. باسىلىم ءۇشىن جۋىردا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەڭەسى ەلىمىزدە مەرزىمىنەن بۇرىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى باستاما كوتەرگەنى ۇلكەن جاڭالىق بولدى.
قىسقاسى, اتالعان باستاما قوعامدا ۇلكەن رەزونانس تۋعىزسا, بۇدان قازاقستاندىق قوعامنىڭ ءبىر بولشەگى رەتىندە اتالعان باسىلىم وقىرماندارى دا شەت قالعان جوق.
رەداكتسيامىزعا وقىرماندارىمىزدىڭ مەرزىمىنەن بۇرىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ يدەياسىن قولداعان كوپتەگەن ۇندەۋلەرى ءتۇسىپ جاتىر. كورەي ەتنوسىنىڭ وكىلدەرى كوپۇلتتى قازاقستان حالقىنىڭ اجىراماس ءبىر بولشەگى بولا وتىرىپ, اتالعان ماسەلەنىڭ كوكەيكەستىلىگىن جاقسى سەزىنەدى. ءدال قازىر, بارلىق الەمدىك قوعامداستىق جاھاندىق قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ تابالدىرىعىندا تۇرعان ساتتە, بىزگە مۇنداي سىناقتارعا الدىن الا دايىندالۋ قاجەت, دەيدى «كورەي يلبو» گازەتىنىڭ ۇجىمى.
باسىلىم قىزمەتكەرلەرىنىڭ پايىمىنشا, مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋ وتكىزۋ قازاقستاندىقتارعا ءارى قاراي دا بولاشاققا سەنىممەن قاراۋعا, ەلدى تۇراقتى دامىتۋدىڭ گارانتى بولۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن بولادى. قازاقستان حالقىنىڭ بارلىق قول جەتكىزگەن تابىستارى ۇلكەن قۇندىلىق رەتىندە ساقتالۋى ءتيىس جانە ءبىز جۇدىرىقتاي جۇمىلا وتىرىپ, العا قاراي جىلجي بەرۋىمىز كەرەك, دەيدى باسىلىم قىزمەتكەرلەرى.
«Deutsche Allgemeine Zeitung» گازەتىنىڭ ۇجىمى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 20 جىلدىق تاريحى ونىڭ قازاقستان مەملەكەتتىلىگىن قالىپتاستىرۋ كەزەڭىندە قانشالىقتى ماڭىزدى ءرول اتقارعانىن ايعاقتايتىنىن ايتا وتىرىپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتاڭسارى شاعىنداعى ەكونوميكالىق كوللاپستى, نارىقتىق ەكونوميكا قۇرۋ ۇستىندەگى كۇردەلىلىكتەردى ەسكە تۇسىرەدى. بارلىق كۇردەلى كەزەڭدەردە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى دەر كەزىندە باستامالار كوتەرسە, بارلىعى تەرەڭنەن ويلاستىرىلعان شارالار بولاتىن. جانە دە باستامالاردىڭ بارلىعى تەك ءبىر عانا ماقساتتى كوزدەدى – ول وتپەلى كەزەڭنىڭ تار جول, تايعاق كەشۋلەرىنەن تابىستى ءوتىپ, جاڭا پەرسپەكتيۆالار قالىپتاستىرۋ جاعىنا قاراي نىق قادام باسۋ.
بۇگىنگى تاڭدا جوعارىدا ايتىلعاندارعا بەلگىلى ءبىر ۇقساستىقتار تابۋعا دا بولادى: قازىرگى كەزدە الەمدىك قوعامداستىق تاعى دا گەوساياسي احۋالدىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى قيىندىقتاردى باسىنان كەشىپ وتىر. ال بۇل قيىندىقتاردى الدىن الا ەشكىم بولجاپ, بىلە العان جوق. ونىڭ ءبىر ۇشىعى شىعىس پەن باتىس اراسىنداعى ءوزارا قارىم-قاتىناستىڭ كۇردەلەنە تۇسۋىمەن دە ايشىقتالادى. بۇل – قازىرگى زاماننىڭ شىندىعى, دەيدى گازەت ۇجىمى.
ءدال قازىر بىرقاتار ماڭىزدى شارالار الۋدىڭ كەزى كەلگەنى انىق بولسا, سولاردىڭ ەڭ باستىسى – مەرزىمىنەن بۇرىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ.
ءومىر شىندىعىنىڭ وزگەرۋىمەن بايلانىستى حالىققا قايىرىلىپ, ونىڭ سەنىمىنە يە بولۋدىڭ ماڭىزى جوعارى. ال ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ – بۇعان دەيىن دە تالاي مارتە حالىقتىڭ سەنىمىنە يە بولعان تۇلعا. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قوعامىمىز بەن مەملەكەتىمىزدىڭ مۇددەسىن قاشاندا بارىنەن جوعارى قويىپ كەلەدى. ال مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋ وتكىزۋ, ءىس جۇزىندە, ەلىمىزدى ءارى قاراي دايەكتى دە ىرعاقتى دامىتۋدىڭ العىشارتى بولىپ تابىلادى.
وسىلاي دەي كەلىپ, باسىلىم قىزمەتكەرلەرى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ىلگەرىلەتكەن مەرزىمىنەن بۇرىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى باستامانى حالىقتىڭ قولداپ وتىرعانىن جانە ونىڭ كەڭ كولەمدە تالقىلانىپ جاتقانىن اتاپ كورسەتەدى.
ءبىز بۇگىندە مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋ وتكىزۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن جاقسى تۇسىنەمىز. ويتكەنى, سەنىم مانداتىن الۋ, ءسويتىپ, قازاقستاندى الەمدەگى اسا دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسۋ قازىرگى كەزەڭنىڭ الدىندا تۇرعان باستى مىندەت بولسا كەرەك, دەيدى «Deutsche Allgemeine Zeitung» گازەتىنىڭ ۇجىمى.
حالىقارالىق قوعامدىق ساياسي گازەت پەن ونىڭ سايتى – «Turan Times» ءوزىنىڭ كوپۇلتتى اۋديتورياسىنىڭ اتىنان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مەرزىمىنەن بۇرىن قازاقستان پرەزيدەنتىن سايلاۋدى وتكىزۋ تۋرالى باستاماسىنا وراي پىكىرىن بىلدىرەدى.
ءبىز كۇن سايىن جاھانعا كەڭ تارالىپ وتىرعان الەمدىك قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىس جاعدايىندا جانە كۇردەلى حالىقارالىق كۇن ءتارتىبى بوي كورسەتىپ وتىرعان تۇستا سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى جالپىحالىقتىق باستاما ۋاقىت تالابى بولىپ تابىلاتىنىمەن تولىقتاي كەلىسەمىز, دەلىنگەن باسىلىم ۇجىمى تاراتقان اقپاراتتا.
گازەت پەن سايت قىزمەتكەرلەرى مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋ وتكىزۋ وتە وڭتايلى ۇدەرىس بولىپ تابىلادى دەپ ەسەپتەيدى. ويتكەنى, الداعى جىلى كۇش-جىگەردى دامۋدىڭ جاڭا پەرسپەكتيۆالارىنا باعىتتاۋ ۇتىمدىلىق اكەلمەك. سەبەبى, كۇن وتكەن سايىن بەلەڭ الا ءتۇسىپ وتىرعان الەمدىك قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ۇلكەن كۇش-جىگەر تالاپ ەتىلەتىن بولادى. سونداي-اق, ءبىز الداعى 2016 جىلى پرەزيدەنتتىك جانە پارلامەنتتىك سايلاۋلار وتكىزۋ مەرزىمى قاتار كەلەتىنىن جاقسى بىلەمىز. كونستيتۋتسيا تالاپتارىن ساقتاۋ ماقساتىندا سايلاۋلاردى ءتۇرلى ۋاقىتتاردا وتكىزگەن ءجون, دەيدى باسىلىم ۇجىمى.
«Turan Times» ۇجىمى وزدەرىنىڭ ەرتەڭگى كۇنگە سەنىمدى ەكەندىكتەرىن كولدەنەڭ تارتادى. ءبارىمىز, ياعني بارلىق قازاقستاندىقتار جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ, بارلىق رەسۋرستارىمىزدى «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» باعدارلاماسىن جانە «قازاقستان-2050» ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋ جولىندا بىرىكتىرۋىمىز قاجەت. ءبىز قۋاتتى, ءبىرتۇتاس قازاقستاندى قالايمىز! – دەيدى گازەت ۇجىمى.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەڭەسى ۇستىمىزدەگى جىلعى 14 اقپاندا مەرزىمىنەن بۇرىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى باستاما كوتەردى. ءبىز قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىن مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋ وتانىمىزدىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەتەتىندىگىمەن, بەلەڭ الىپ كەلە جاتقان الەمدىك قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىسقا قارسى تۇرۋعا كومەكتەسەتىنىمەن ءبىراۋىزدان كەلىسەمىز, دەيدى قازاقستان تۇرىكتەرى باسىلىمىنىڭ قىزمەتكەرلەرى.
بۇدان بولەك, احىسكالىقتار ەلىمىز حالقىنىڭ كۇش-جىگەرىن جۇمىلدىرۋ «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» باعدارلاماسى مەن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن ودان ءارى قاراي جۇزەگە اسىرۋعا جاردەمدەسەتىنىن اتاپ كورسەتەدى. بۇگىنگىدەي كۇردەلى كەزەڭدە كوپتەگەن ەلدەر قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىستى باستارىنان كەشىرۋدە. بۇل ازداي, ناسىلارالىق جانە دىنارالىق نەگىزدەگى جانجالدار ۋشىعىپ تۇر. سوندىقتان ءبىز, قازاقستان حالقىنىڭ ءبىر بولشەگى بولا وتىرىپ, بولاشاعىمىز ءۇشىن الاڭدايمىز, ءوزىمىزدىڭ تاراپىمىزدان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەڭەسى كوتەرگەن باستامانى قولداۋدى ازاماتتىق پارىزىمىز دەپ سانايمىز, دەيدى گازەت ۇجىمى.
ءتۇرلى ەلدەر دۋشار بولىپ وتىرعان جاھاندىق سىناقتار كەزەڭىندە ءبىز قازاقستان پرەزيدەنتىن مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋ ەلىمىزدە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ەتنوستار اراسىنداعى تاتۋلىق پەن كەلىسىمدى ساقتاۋعا وڭ ىقپال ەتەتىندىگىنە سەنىمدىمىز. قازاقستان پرەزيدەنتىن مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋ ءبىزدى باستى ماقساتىمىز – الەمدەگى اسا دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسۋعا جاقىنداتا تۇسەتىندىگى كۇمانسىز جانە ۇستانعان ستراتەگيالىق باعىتىمىزدان اۋىتقىمايتىنىمىزدى, كەڭ اۋقىمدى جاڭعىرتۋ جولىن جالعاستىراتىنىمىزدى بىلدىرەدى, دەيدى احىسكالىقتار.
رەداكتسيا ۇجىمى «احىسكا» گازەتى تۇرىك-احىسكالاردىڭ ەتنوستىق گازەتى بولا وتىرىپ, حالىقتى الدا كەلە جاتقان جاھاندىق قيىندىقتاردان قۇتىلۋ ءۇشىن جانە «نۇرلى جول» باعدارلاماسىندا العا قويىلعان ماقساتتارعا جاقىنداي ءتۇسۋ ءۇشىن قحا كەڭەسى ىلگەرىلەتكەن قازاقستان پرەزيدەنتىن مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋ تۋرالى يدەيانى قولداۋعا شاقىراتىنىن اتاپ كورسەتەدى.
ءبىز وتانىمىزعا ءوسىپ-وركەندەۋ, ماڭگىلىك بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم تىلەيمىز! – دەيدى باسىلىم ۇجىمى.
ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 14 اقپانىندا استانادا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ وتىرىسى وتكەنى بەلگىلى. وندا قحا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اناتولي باشماكوۆ وسى جىلى مەرزىمىنەن بۇرىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋدى ۇسىندى. ول ءوز ۇسىنىسىنىڭ سەبەبىن 2016 جىلى پرەزيدەنتتىك جانە پارلامەنتتىك سايلاۋلاردى قاتار وتكىزۋ قيىن بولاتىندىعىمەن ءتۇسىندىردى. سونداي-اق, ول بۇل ۇدەرىستىڭ زاڭ تۇرعىسىنان دا قايشى ەكەنىن كولدەنەڭ تارتتى.
«جيانا كۋرد» گازەتىنىڭ القاسى جوعارىداعى ماسەلەنى تۇيىندەي كەلىپ, ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, 2016 جىلى الەمدىك قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىس ءوزىنىڭ اپوگەيىنە جەتەتىنىن اتاپ كورسەتەدى. سوندىقتان, دەيدى باسىلىم ۇجىمى, ەل باسشىلىعىنىڭ بارلىق نازارى قازاقستان ەكونوميكاسى مەن قوعامىندا داعدارىستى قۇبىلىستاردىڭ ورىن الۋىنا جول بەرمەۋگە اۋدارىلاتىن بولادى.
گازەت ۇجىمى كەلەسى كەزەكتە كۇردتەردىڭ «باربانگ» قاۋىمداستىعى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ قازاقستان پرەزيدەنتىن سايلاۋدى مەرزىمىنەن بۇرىن وتكىزۋ تۋرالى باستامانى ۇلكەن سەرپىلىس ۇستىندە قارسى العانىن اتاپ كورسەتەدى. ءبىز بۇل باستاما بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ مۇددەسىنە ساي كەلەدى جانە دەر كەزىندە كوتەرىلىپ وتىر دەپ سانايمىز. ەلىمىزدە ءبىر جىلدا ەكى ماڭىزدى وقيعانى – پرەزيدەنتتىك جانە پارلامەنتتىك سايلاۋلار وتكىزۋ ەكونوميكالىق تۇرعىدان قيىندىق كەلتىرەدى. بۇعان قوسا, الەمدىك قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىس جانە ساياسي كاتاكليزمدەر كەزەڭىندە مەملەكەت باسشىسىنا توسىن شەشىمدەر قابىلداپ قانا قويماي, ءوزىنىڭ كۇش-جىگەرىن وتكىر ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋگە باعىتتاۋى ءتيىس بولادى, دەيدى «جيانا كۋرد» ۇجىمى.
گازەت ۇجىمىنىڭ تەرەڭ سەنىمىنشە, كۇشەيىپ كەلە جاتقان الەمدىك قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىس جاعدايىندا كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ ەلىمىزگە «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن ءتيىمدى جۇزەگە اسىرىپ, وتانىمىزدى دامىتۋدىڭ ۇزاق مەرزىمدى باسىم باعىتتارىن ورىنداۋدى جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىز قحا كەڭەسىنىڭ ەلىمىزدە مەرزىمىنەن بۇرىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ باستاماسىن قولدايمىز, دەيدى «جيانا كۋرد» گازەتىنىڭ القاسى.
ۋكراينداردىڭ رەسپۋبليكالىق «ۋكراïنسكى نوۆيني» گازەتى رەداكتسياسىنىڭ ۇجىمى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ ۇستىمىزدەگى جىلى مەرزىمىنەن بۇرىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىن سايلاۋ تۋرالى باستاماسىن قولدايتىنىن بىلدىرەدى. بۇل باستاما دەر كەزىندە كوتەرىلىپ وتىر, ويتكەنى, 2016 جىلى ەل پارلامەنتىنە دە سايلاۋ وتكىزۋگە تۋرا كەلگەن بولار ەدى. قوس سايلاۋدى قاتار وتكىزۋ ەل بيۋدجەتىنە سالماق تۇسىرەتىنى دە اقيقات, دەيدى گازەت ۇجىمى.
باسىلىم قىزمەتكەرلەرى, سونىمەن قاتار, زاماناۋي سىن-قاتەرلەر مەن جاھاندىق سىناقتار كەزەڭىن تابىستى ەڭسەرۋ ءۇشىن دە پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋدىڭ ورىندى ەكەندىگىنە وزدەرىنىڭ سەنىمدەرىن بىلدىرەدى. ەكىنشى جاعىنان, مۇنىڭ قازاقستاندى الەمدەگى اسا دامىعان مەملەكەتتەر قاتارىنا ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن دە قاجەت ەكەندىگىمەن كەلىسەدى. بۇعان قوسا, ەلدى كەڭ اۋقىمدى جاڭعىرتۋدىڭ ستراتەگيالىق باعىتىن جالعاستىرۋعا كومەكتەسەتىنىن كولدەنەڭ تارتادى.
ونىڭ ۇستىنە, دەيدى گازەت ۇجىمى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ باستاماسى ەل حالقىن الەمدىك دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىندە جۇمىلدىرا تۇسەدى. سونىمەن ءبىر مەزگىلدە, بارلىق كۇش-جىگەردى مەملەكەتتى دامىتۋدىڭ اسا ماڭىزدى ماسەلەلەرىنە شوعىرلاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
قازاقستاندىقتاردى ءارى قاراي جۇدىرىقتاي جۇمىلدىرۋ ەلدى بۇگىنگىدەن دە جوعارى قارقىنمەن دامىتىپ, ەل ازاماتتارىنىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرا تۇسۋگە كەپىلدىك بەرەتىندىگىنە سەنىمدىمىز, دەيدى «ۋكراïنسكى نوۆيني» گازەتىنىڭ ۇجىمى.
«كورە يلبو» گازەتى قازاقستاندىق كورەيلەر ءۇشىن جاي عانا ەتنوستىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالى ەمەس, رەسپۋبليكا مەدياكەڭىستىگىنىڭ تولىققۇقىقتى مۇشەسى بولىپ تابىلادى. ويتكەنى, باسىلىم قوعامداعى بەيبىتشىلىكتى, بىرلىكتى, كەلىسىمدى ناسيحاتتايتىن, جالپىمەملەكەتتىك ماسەلەلەردى كوتەرەتىن باستى قوعامدىق-ساياسي اقپارات كوزدەرىنىڭ ءبىرى سانالادى. باسىلىم ءۇشىن جۋىردا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەڭەسى ەلىمىزدە مەرزىمىنەن بۇرىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى باستاما كوتەرگەنى ۇلكەن جاڭالىق بولدى.
قىسقاسى, اتالعان باستاما قوعامدا ۇلكەن رەزونانس تۋعىزسا, بۇدان قازاقستاندىق قوعامنىڭ ءبىر بولشەگى رەتىندە اتالعان باسىلىم وقىرماندارى دا شەت قالعان جوق.
رەداكتسيامىزعا وقىرماندارىمىزدىڭ مەرزىمىنەن بۇرىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ يدەياسىن قولداعان كوپتەگەن ۇندەۋلەرى ءتۇسىپ جاتىر. كورەي ەتنوسىنىڭ وكىلدەرى كوپۇلتتى قازاقستان حالقىنىڭ اجىراماس ءبىر بولشەگى بولا وتىرىپ, اتالعان ماسەلەنىڭ كوكەيكەستىلىگىن جاقسى سەزىنەدى. ءدال قازىر, بارلىق الەمدىك قوعامداستىق جاھاندىق قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ تابالدىرىعىندا تۇرعان ساتتە, بىزگە مۇنداي سىناقتارعا الدىن الا دايىندالۋ قاجەت, دەيدى «كورەي يلبو» گازەتىنىڭ ۇجىمى.
باسىلىم قىزمەتكەرلەرىنىڭ پايىمىنشا, مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋ وتكىزۋ قازاقستاندىقتارعا ءارى قاراي دا بولاشاققا سەنىممەن قاراۋعا, ەلدى تۇراقتى دامىتۋدىڭ گارانتى بولۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن بولادى. قازاقستان حالقىنىڭ بارلىق قول جەتكىزگەن تابىستارى ۇلكەن قۇندىلىق رەتىندە ساقتالۋى ءتيىس جانە ءبىز جۇدىرىقتاي جۇمىلا وتىرىپ, العا قاراي جىلجي بەرۋىمىز كەرەك, دەيدى باسىلىم قىزمەتكەرلەرى.
