ونەر دە بالا سياقتى, سىلاۋمەن وسەدى

بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا استانا قالاسىنىڭ تويىنا ارنالىپ وتكەن الەمدىك وپەرا جۇلدىزدارىنىڭ گالا- كونتسەرتىنە پرەمەر-مينيستر ك.ءماسىموۆ قاتىستى. بۇل كونتسەرتتى كورۋگە كەلگەن­دەردىڭ جۇزدەرى الاۋلاپ, سونشالىق­تى عاجايىپ سەزىم قۇشاعىندا بول­عانىن كورسەڭىز عوي. قازاق مۇنداي­دا كورگەن دە ارماندا, كورمەگەن دە ارماندا دەيدى. انە, كونتسەرتتەن كەيىن الگىندەگى بويدى بيلەگەن مۋ­زى­­كا قۇدىرەتىنەن ارىلا الماعان جۇرت ءبىر-بىرىمەن داۋرىعىسا وي ءبو­لى­­­سىپ بارادى. “وي راحمەت. بىزگە وسىنداي ءان كەشىن تارتۋ ەتكەن” دەيدى ولاردىڭ ءبىرى. دۋ ەتكەن جاس­تار ونى قوشتاي كەتىپ ەدى, ىلە “وسى ءبىز كىمگە راحمەت ايتىپ كەلە­مىز” دەدى ەندىگى ءبىر ءۇن يەسى. بۇل سوزگە ءوز­گەلەرى ابدىراپ قالعان جوق. “تاۋەل­سىزدىككە راحمەت. ەلوردامىز استا­ناعا راحمەت دەپ كەلەمىز” دەپ جا­مىراي ءۇن قاتتى. جاستار دۇ­رىس ايتادى. بۇل, ءاري­­نە, تاۋەل­سىز­دىك­­تىڭ ارقاسى. ار­قا تورىنەن ورىن تەپكەن قا­زاق­تىڭ جاس قا­لاسىنىڭ مەرەيى. بۇ­رىن­دارى مۇن­داي جۇل­دىزدار شوعىرى قازاق ەلىنە كەلىپ پا ەدى؟ ونداي ونەر يەلە­رىن ءوز كوزى­مىز­بەن كورىپ, ءوز قۇ­لا­عى­مىزبەن تىڭداۋعا ءمۇم­­كىندىگىمىز بولىپ پا ەدى دەپ ىشتەي الگى جاس­تاردىڭ اڭگىمەسىن كەز­دەي­سوق قۇلاعى­مىز شالعان ءبىز دە جى­لى جىمي­عان­بىز. اۋ, باستا­لما­عان كون­تسەرتتى اياق­تاپ جاتقانى قالاي دەپ وتىر­عان بولار وقىر­مان. اسىقپاڭىز, اعا­­­يىن. الدى­مەن اڭگى­مەنى وسى ءبىر جايتتان, كەز­دەيسوق ۇشى­راسقان ءبىر توپ جاستاردىڭ ىقىلاس-پەيىلىنەن باستاۋى­مىز­دىڭ سەبەبىن ىزدەگەندە, سوناۋ 80 جىلدارى وداق­تىڭ استاناسى ماسكەۋگە بار­عان ءىسساپار ەرىكسىز ەسكە ءتۇسىپ وتىر. ءيا, ءبىز بۇل ساپارعا ماسكەۋدەگى كوم­سومولدىڭ جوعارى مەك­تەبىندە بىرەر ايلىق كۋرس­تان ءوتىپ, ءبىلىم كو­­تەرۋگە بار­عان­بىز. بەكەر وبالى نە كەرەك, وندا تىڭداعان لەكتسيا­­مىزدىڭ بىرىنەن-ءبىرى قىزىق بول­دى. سوندا ءبىر مۇعا­لىم اۋديتوريادا وتىرعان ءبىزدى ءوز لەكتسيا­سىندا ءۇش توپقا ءبولدى, دە بىلاي دەدى: “قازىر وسى وتىرعان ءۇش توپتاعى ادام­داردىڭ بارلىعى اشىق كوس­موستا­سىزدار. الايدا, كورابلدەرى­ڭىز ىستەن شىق­قان. قولدارىڭىزدا بۋما-بۋما ار­قان مەن شام جانە كومپاس بار. جەرمەن بايلانىس مۇلدەم ۇزىلگەن. بارلىق قۇرال-سايمان دا جۇمىس ىستەمەيدى. بۇل سىرتتان كەلەتىن ەش كومەك جوق دەگەن ءسوز. سىزدەرگە قو­يى­لاتىن تالاپ سول, ءوزارا اقىل­دا­سىپ, جەرگە امان-ەسەن جەتۋدىڭ جو­لىن ىزدەڭىز­دەر” دەدى دە ءوزى سوناۋ جەردەگى ورىندىققا بارىپ وتىردى. – ول مۇمكىن ەمەس قوي. اشىق كوسموستا كورابلىڭ ىستەن شىقسا, ولۋدەن باسقا جول جوق – دەيمىز ءبىز. – ولمەۋدىڭ جولىن ىزدەڭىزدەر – دەيدى الگى كىسى قاسارىسىپ. جولىن ىزدە دەگەن سوڭ بۇل ءسوزدى جايدان-جاي ايتپاعان بولار دەپ ءبارىمىز داۋرىعىسا تىعىرىقتان شى­عۋ­دىڭ امالىن قاراستىرعان بو­لىپ جاتىرمىز. ارينە, ەشكىم ون­داي مۇمكىندىكتى بار دەپ تە ويلا­ما­دى. سويتسەك, بۇل تەستىڭ ماقساتى مۇلدەم باسقا ەكەن. ياعني, ونىڭ ماقس­اتى – وسى ءۇش توپتان قارا ءۇزىپ, وزىندىك جول ىزدەۋگە تالپىنا­تىن ليدەرلەردى انىقتاۋ بولىپ شىقتى. – اپىر-اي, بار بولعانى سول عانا ما؟ – دەيمىز ءبىز الگى مۇعا­لىمگە ابدىراي قاراپ. – ءيا, بار بولعانى سول. جۇرت­تى قانداي ساتتە دە سول ارەكەتشىل ادامدار, ياعني ليدەرلەر تىعىرىق­تان الىپ شىعادى دەپ ول دا بوي بەرمەيدى. ءدال سول ساتتە ونى ءبىز وقۋ ءوتىپ كەتكەن بىرەۋگە جورى­عا­نىمىز دا راس. سويتسەك, ونىڭ ءسوزى­نىڭ جانى بار ەكەن. وعان ءوز الدى­مىزعا تاۋەلسىزدىك الىپ, جەكە مەم­ل­ەكەتىمىزدى قۇرعان كەزدە كوز جەت­كىزە تۇستىك دەسەم دە بولادى. قۇدايعا تاۋبە, قازاقتىڭ باعى­نا تۋعان ەلباسىمىزدىڭ دۇرىس جول سىلتەۋىمەن قازاقستان بۇگىندە الەم تانىعان ايتۋلى ەلگە اينال­دى. شەراعاڭنىڭ سوزىمەن ايتساق, ەلباسى ەلگە تىرەۋ بولدى. ال سانا­لى ەر ازاماتتاردىڭ ارقايسىسى ءوز سالاسىندا سول تىرەۋگە سۇيەۋ بولا ءبىلدى. بۇگىنگى اڭگىمەمىزدىڭ توركىنى ونەر بولعاندىقتان دا ءبىز ءسوزدى وزىمىزگە ەتەنە تانىس وسى سالا جايىندا وربىتسەك دەيمىز. ءيا, قازاق باسى­نان نە كەشپەدى دەسەڭىز­شى. وكتەم­دىكتىڭ دە, وزبىرلىقتىڭ دا سان ءتۇرىن كوردى. سوندا دا جاسىمادى. مۇن­داي رۋح قۇدىرەتىنىڭ ءتۇپ-تامى­رى حالىقتىڭ رۋحاني قازىناسىندا جاتقانىنا كوزدەرى جەتكەندەر ونەر­دى جۇتاتۋعا, ونى وزدەرىنە قىز­مەت ەتكىزۋگە بەلسەنە كىرىستى. ياعني, ساپتىاياققا اس قۇ­يىپ, سابى­نان قاراۋىل قاراپ وتىرعاندار ەلدىڭ رۋحاني ساناسىن دامىتاتىن قادام­داردى تەجەپ وتىردى. ايتسە دە, ۇلت جاناشىرلارى كوزىن تاۋىپ, ءمۇم­كىن­دىگىنشە ەلگە, ونەرگە قىزمەت ەتۋگە تىرىستى. ارىدەن ويلايتىن, كوكجيەكتىڭ ار جاعىنداعىنى كورە بىلەتىن ءىلياس وماروۆ, وزبەكالى ءجانى­بەكوۆ سياقتى ازاماتتار وز­بىر ساياساتقا رۋحانياتتىڭ التىن ارقاۋىن ۇزۋگە جول بەرمەي, ەل ساناسىنا ساۋلە سەبە ءبىلدى. سونىڭ ارقاسىندا قازاق رۋحانياتى تامى­رىنان قيىلمادى. ال ءوز الدىمىز­عا تاۋەلسىزدىك العان تۇستا وسى­لايشا كوركى قاشقان بۇل سالادان مۇلدەم كۇي كەتتى. ونەر ادامدارى قايىرشىعا اينالۋعا شاق قالدى. ال قالىڭ قاۋىم بولسا تەك قارىن­نىڭ قامىن عانا كۇيتتەپ كەتتى. مىنە, وسىنداي تۇستا ىشكى الەمى جاداۋ حالىق ءوز الدىنا ەل بولىپ جارىت­پاسىن تۇسىنگەن, سوعان قايت­سەم سەپ بولامىن دەپ ءتۇن ۇيقىسىن ءتورت بولگەن قاداۋ-قاداۋ ازاماتتار كورىنە باستادى. ەردى ەڭبەگى تانى­تار دەگەن عوي, يمانعالي تاس­ما­عام­بەتوۆ, مۇحتار قۇل-مۇحاممەد سياقتى ۇلتجاندى ازاماتتاردىڭ ىرگەلى ىزدەنىستەرىنە سۇيسىنگەن جۇرت بار ماسەلە وزىمىزدە, ياعني ارقاي­سىمىزدىڭ قام-قارەكەتىمىزگە كوپ نارسە بايلانىستى ەكەنىن ءتۇسىندى. بۇل ازاماتتاردىڭ ءىسى ونەگەلى بو­لىپ, رۋحاني سالانىڭ ورەسىن كو­تەرۋ­گە ات سالىسۋشىلار ەل ىشىندە كوبەيە ءتۇستى. مىنە, وسى ءۇردىس ءبۇ­گىن­دە دە جالعاسىپ جاتىر. سونىڭ ارقاسىندا رۋحانيات الەمىنىڭ تامىرىنا قان جۇگىرە باستادى. وسى ارادا ءبىر قاداپ ايتا كەتەتىن جايت, ۇلتتىق ونەرىمىزدى دامىتۋ­مەن قاتار وزگەنى تانىپ-ءبىلىپ, ءوزى­مىزدە باردى جارقىراتىپ كورسەتۋگە دە بەت بۇرا باستادىق. بۇل ارادا وسىنداي ىرگەلى ىستەردىڭ ءبارىن تىزبەلەپ جاتۋ مۇمكىن ەمەس. ونىڭ ءبارىن ايتۋعا گازەتتىڭ مۇمكىندىگى دە كوتەرمەيدى. ءبىر جاعىنان سول جۇزە­گە اسقان, اسىپ جاتقان ورەلى ىستەر ونسىز دا جۇرتشىلىققا بەل­گىلى دەگەن ويدامىز. ولاي بولسا, ءبىز بۇگىن ءبىر عانا جايتقا توقتالاتىن بولساق, وسىمەن استانادا بەسىنشى رەت ءوتىپ وتىرعان “وپەراليا-2010” فەستيۆالىن ەلدىك تانىم مەن ەلدىك سانانى ءوسىرۋدىڭ تابىلعان ءتاسىلى دەپ بىلەمىز. سەبەبى, بۇگىندە ءداس­تۇر­گە اينالا باستاعان بۇل شارا ونەر ادامدارىنىڭ كاسىبي تانىم-تۇسىنىگىن, شەبەرلىگىن شىڭداساق, وزگەدەن ۇيرەنۋلەرىنە جول اشساق, سونداي-اق قالىڭ كوپشىلىكتىڭ رۋحاني ساناسىنىڭ تۇيىقتالىپ قالماۋىنا, جان سارايىن جەلپىن­تىپ تۇرۋلارىنا مۇمكىندىك تۋدىر­ساق دەگەن قادام ەكەنىن ءاربىر ورەلى ادام ءبىلىپ تە وتىرعان شىعار. ال مۇنداي ءوز ۇلتىڭ ءۇشىن ەتكەن ەڭبەك تۇبىندە ءوز جەمىسىن ەسەلەپ بەرەدى دەسەم, تۇپكى كوزدەگەن مۇددە دە وسى. ۇلتىمىزدىڭ جان-جاقتى رۋحاني دامۋى. ال ەندى نەگىزگى اڭگىمەگە ورال­ساق, “الەمدىك وپەرا جۇل­دىزدارى” فەس­تيۆالى بيىل جۇرت­شىلىققا ءححى عا­سىردىڭ ەڭ ۇزدىك تە­نورى اتانعان حو­سە كۋرا (ارگەن­تينا), كۇمىس كومەي ءانشى باربارا فريت­­­تولي (يتاليا) جانە ءبۇ­گىندە ەڭ تانى­مال ديري­جەر­لەردىڭ قا­تارىنان تابىلا­تىن جەر­لەسى­مىز الان ءبورى­­باەۆ­تىڭ ونەر­لەرىن تاماشالاۋعا ءمۇم­كىندىك بەردى. وسى ارادا اسا تانى­مال جۇل­دىزدار شو­عى­رىمەن وقىرماندى از-كەم تانىستىرا كەتكەن ءجون شىعار. ءيا, حوسە كۋرا­نىڭ بۇل ساپارى ءبىز­دىڭ ەلىمىزگە تۇڭ­عىش رەت كەلۋى. بۇگىندە الەمنىڭ ەڭ تاڭداۋلى ساح­نا­لارىنان ونەر كور­سە­تىپ جۇرگەن ونىڭ ەڭ العاشقى دەبيۋتى ۋمبەرتو دجوردانونىڭ “فە­دورا” وپەرا­سىندا الەمگە ايگى­لى ميرەللا فرە­نيمەن قوسىلىپ دۋەت ورىنداۋى ەدى. ودان ءارى داۋى­سىنا كەلبەتى ساي ءانشى كوپ ۇزاماي دجۋزەپپە ۆەردي­دىڭ “ايدا” وپەرا­سىندا ناۋقاس­تانىپ قالۋىنا وراي قاتىسا الماعان لۋچانو پاۆاروت­تيدىڭ ءوزىن الماستىرۋعا قول جەت­كىزەدى. ءسويتىپ, ول رادامەستىڭ ءرولىن بيىك دەڭگەيدە الىپ شىعادى. مىنە, وسىدان كەيىن-اق حوسەنىڭ جەلى وڭى­نان سو­عا­دى. بۇگىندە وعان مۋ­زى­كا بىلگىر­لەرى “الەمنىڭ ءتورتىنشى تەنورى” دەگەن اتاق بەرىپ وتىر. بۇل لۋچانو پاۆاروتتي, پلاسيدو دامينگو, حو­سە كاررەراس سياقتى جارىق جۇل­دىزداردىڭ قاتارىنا قوسىلۋى, ونى الەمنىڭ مويىنداۋى دەگەن ءسوز. مۋزىكا مامانى بول­ما­عان­دىق­تان, ءبىز بۇل پىكىرگە ءوز تا­را­پى­مىزدان ەشنارسە قوسا ال­ماس­پىز, تەك قاراپايىم كورەرمەن رە­تىندە ايتارىمىز, ءاننىڭ ىشكى تابي­عاتىن اشۋعا بارىنشا ءمان بەرەتىن حوسە­نىڭ داۋىس ىرعاعىنىڭ لەزدە سان قۇبىلىپ, جۇزىندەگى ءار ساتتىك ءوز­­گەرىستەرمەن, قيمىل-قوزعالى­سى­مەن استاسىپ, مەيلىنشە تىڭداۋ­شى­سىن ۇيىتىپ تاستايتىنى ءتانتى ەتكەن. ۆارۆارا ءفريتتوليدىڭ ەسىمىن دە ونەرسۇيەر قاۋىم وتە جاقسى بىلەدى. ونىڭ دا رەپەرتۋارى مەيلىنشە باي. بۇل ارادا ۆارۆارانىڭ “وتەل­لو” وپەراسىندا پلاسيدو دومين­گو­مەن, لەو نۋچچيمەن ءبىر ساحنادا تۇرىپ دەزدەمونانىڭ ءرولىن وي­ناۋى­نىڭ ءوزى دە ءبىراز جايتتى ايتىپ تۇرعان جوق پا. جاي قاتار­داعى ءانشىنىڭ اتاقتى لا-سكالا تەاترىنىڭ تورىنەن ءان سالىپ, تا­لاي ءدۇلدۇل مەن بۇلبۇلداردى كور­گەن مۋزىكا ماماندارىن مو­يىن­داتۋى ءتىپتى دە مۇمكىن ەمەس جاعداي. ال قۇداي بەرگەن تابيعي دارىنىن ساحنا دراماتيزمىنە ۇيلەستىرە بىلەتىن ۆارۆارانىڭ داۋىسىن ءبىر رەت بولسا دا تىڭداۋدى ارمان­دايتىندار الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندە جەتىپ ارتىلادى. مۋزىكاتانۋشىلاردىڭ اي­تۋىن­شا, كوپتەگەن وپەرالاردا باس­تى ءرولدى سومداپ جۇرگەن ۆارۆارا ۆ.موتسارت پەن دج.ۆەرديدىڭ مۋزى­كاسىن وزگەشە ءسۇيىپ ايتاتىن كورى­نەدى. بۇل “وسالدىعى” وسى جولى دا باي­قالماي قالعان جوق. قازاق ساح­ناسىنان ۆارۆارا ورىن­داعان ءان­دەر­­دىڭ قاتارىندا ۆ.مو­تسارت­تىڭ “دون جۋان”, دج.ۆەردي­دىڭ “وتەل­لو”, “ترۋبادۋر” سياقتى جاۋھار تۋىن­دىلارىنان ۇزىندىلەر دە بول­دى. ايتسا ايتقانداي, ونىڭ ءۇنىنىڭ تاۋ سۋىنداي تۇنىقتىعى, ءان ءسوزى­نىڭ ناقتىلىعى مەن ءۇنىنىڭ اۋەزدى­لىگىنە ءمان بەرەتىنى ءبىزدى دە ءتانتى ەتكەن. ال ەندى ونەر باسەكەسىنىڭ الدىن بەرمەي كەلە جاتقان ءوز جەرلەسىمىز الان ءبورى­باەۆتىڭ جاس­تىعىنا قاراماس­تان, الەمنىڭ ەڭ تاڭ­داۋلى ديري­جەرلەرىنىڭ قاتارىنا قوسىل­عانى وزىمىزگە بەلگىلى. ول تۋرالى از ايتىلىپ, از جازىلىپ جۇرگەن جوق. كەزىندە الان­نىڭ تىر­ناقالدى تا­بىستارى جونىندە ءوزى­مىز دە وقىر­­­­مانعا قۋا­نا حا­بارلاعانبىز. ودان بەرگى كەزەڭدە, مىنە, ونىڭ ەل ماق­تانى­شى­نا اينالا باس­تاعانىنا دا كۋا بولىپ كەلەمىز. بۇل جولعى كون­تسەرتتە الان ءبورى­باەۆ ك.باي­سەيىتوۆا, اتىن­داعى وپە­را جانە با­لەت تەات­رىنىڭ ور­كەسترى مەن حورى­نا باستان-اياق باس­شىلىق جاسا­دى. ا.جۇبانوۆ پەن ل.حا­ميديدىڭ “توي­­­­باستارى” مەن “اباي” وپەرا­سىن­دا­عى اباي ارياسىمەن اشىل­­­عان ونەر فەستي­ۆالى الان­نىڭ جە­تەك­شىلىگىمەن ۆ.موتسارت­تىڭ, دج.ۆەر­­ديدىڭ, ر.ۆاگنەردىڭ, ر.لەون­كاۆال­لونىڭ, دج.ءپۋچچينيدىڭ, دج.بيزە­نىڭ, ۆ.بەللينيدىڭ, ە.ەل­گار­دىڭ ەڭ تاڭداۋلى تۋىندى­لارى­نا ۇلاستى. بۇل كەش ادەتتە­گى­سىن­شە الان­نىڭ جان الەمىن, كاسىبي شەبەر­لىگىن جان-جاقتى جارقىراتا اشىپ بەردى دەسە دە بولادى. ەڭ عاجابى, ونەر دارى­عان وتباسىنان شىققان الان­نىڭ ەلىنە ەركەلەۋى دە مەيلىنشە جارا­سىمدى كورىنگەن. انىقتاپ ايت­ساق, ول نۇرعيسا ءتى­لەن­­ديەۆ اتاسى قۇساپ سيم­فونيا­لىق وركەسترمەن كورەر­مەن قاۋىم­دى ءوزارا ءبىرتۇتاس ۇجىم­عا اينال­دىرىپ جىبەرگەندەي بولدى. ءيا, ءيا, ءدۇر­كىرەگەن شاپالاق دىبى­سىن سيم­فونيالىق وركەستر ۇنىمەن استاس­تىرىپ, شىعارما رەڭىن تۇرلەن­دىرە تۇسكەنى ءبىزدى ءارى تاڭعال­دىردى, ءارى ءسۇيسىندىردى. بۇل ارادا ل.ءحاميديدىڭ “بۇل­ب ۇلىن” شىرقاعان سالتانات اح­مەتوۆا مەن دج.ۆەرديدىڭ “ترۋبا­دۋر” وپەراسىنداعى لەونورا جانە گراف دي لۋننىڭ دۋەتىن ۆارۆارا فريتتوليمەن بىرىگىپ ورىنداعان تالعات مۇساباەۆتىڭ كوپ كوڭىلىن جاۋلاپ العانىن ايتۋ ءلازىم. سون­داي-اق, كەشتىڭ بەتاشارىن اشقان سۇندەت بايعوجين, ايگۇل نيازوۆا, ازامات جىلتىركوزوۆتەر قاي مىق­تىمەن بولسا دا ونەر باسە­كەسىنە تۇسە الاتىندىعىن بايقاتتى. بۇل جەردە ءبىز باسەكەگە تۇسە الا­تىن دەگەن ءسوزدى دە جايدان-جاي ايتىپ وتىرعانىمىز جوق. كەشە عانا قيۋى قاشىپ, تالانتتىلارى كۇن­­كورىس قامىمەن شارتاراپقا تاراپ كەتكەن ونەر سالاسى بۇگىندە شىن مانىندە ورەسى وزىق ەلدەرمەن تىزگىن تەڭەستىرە باستاعانىن كوزىمىز كورىپ جۇرگەن سوڭ ايتىپ وتىرمىز. ارينە, بۇل جىل سايىنعى ونەرگە قول­داۋ ءبىلدىرۋدىڭ, تالانتتى جاس­تاردىڭ ءوز مۇمكىندىگىمەن شەكتەل­مەي, وزگەدەن ۇيرەنىپ, تاجىريبە شىڭ­­­داۋىنا, كاسىبي تۇرعىدان ءوسۋى­نە مۇمكىندىك تۋدىرۋدىڭ ارقا­سى دەپ بىلەمىز. ءلايىم, وسى ءۇردىس ۇزىلمەگەي. جۇماگۇل قۋانىشبەكقىزى. ___________________________________ سۋرەتتى تۇسىرگەن يگور بۋرگاندينوۆ.