2 شىلدە – ديپلوماتيالىق قىزمەت كۇنى
بۇگىن سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قىزمەتكەرلەرى كاسىبي مەرەكەلەرى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ديپلوماتيالىق قىزمەت كۇنىن اتاپ وتەدى. قازاقستاندىق ديپلوماتتار ءتول مەرەكەلەرىن قىزۋ جۇمىس ۇستىندە قارسى الۋدا. ايتالىق, كەشە عانا استانادا جۇمىسىن اياقتاعان “توزىمدىلىك جانە ناسىلدىك كەمسىتۋشىلىككە توزبەۋ” اتتى جوعارى دەڭگەيدەگى حالىقارالىق كونفەرەنتسيا قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنداعى توراعالىعىنىڭ جارتى- جىلدىق جۇمىسىن قورىتىندىلاعانداي بولدى.
وسى ورايدا ءبىز قازاقستان ديپلوماتياسىنىڭ بۇگىنى مەن بولاشاعى جايىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– قانات بەكمىرزا ۇلى, قازاقستاننىڭ قازىرگى الەمدەگى حالىقارالىق بەدەلى مەن ءرولى تۋرالى نە ايتار ەدىڭىز؟ وسى ورايداعى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن ورنىقتىرۋداعى ەڭبەگىن قالاي باعالاۋعا بولادى؟
– ەل مەن ەل, مەملەكەت پەن مەملەكەت اراسىنداعى كورشىلىك, ساياسي, ەكونوميكالىق, حالىقارالىق, ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستار قازىرگى تاڭدا اسا ماڭىزدى. ويتكەنى, قازىرگى جاھاندانۋ جاعدايىندا قانداي مەملەكەت بولسا دا بولەك, وقشاۋ ءومىر سۇرە المايدى.
سانى ەكى جۇزدەن اساتىن مەملەكەتتەر اراسىنداعى جاھاندىق باسەكەلەستىكتە ءوز ەلىنىڭ مۇددەسىن تاباندى ءارى دايەكتى تۇردە تالاپ ەتۋمەن قاتار, ولاردى وركەنيەتتى قوعامداستىقتىڭ مۇددەلەرىمەن ۇتىمدى ۇيلەستىرە الاتىن, قازىرگى حالىقارالىق قاتىناستار اعىمى مەن بولاشاعىن دۇرىس تۇسىنەتىن ساياساتكەر عانا الەمدىك بيىكتىكتەن كورىنە الادى.
قازاقستاننىڭ باعىنا بىتكەن وسىنداي ساياساتكەر – پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ەگەمەن قازاقستاننىڭ ىرگەتاسىن قالاپ, ساياسي باسشىلىعىنا كەلگەن ساتىنەن باستاپ نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ەلىمىز ءۇشىن نارىقتىق ەكونوميكا جانە دەموكراتيالىق قوعام قۇرۋ جولىن دۇرىس تاڭداپ, وركەنيەتتى قاۋىمداستىققا قوسىلۋدىڭ ءورشىل ماقساتىن قويدى.
ىشكى تۇراقتىلىقتى, ۇلتارالىق جانە قوعامدىق تاتۋلىقتى ساقتاي وتىرىپ, حالىقتىڭ بولاشاققا دەگەن ءۇمىتى مەن ۇمتىلىسىن جانداندىرۋى ۇلتتىق جاڭعىرۋىمىزعا قاجەتتى العىشارتتار جاسادى. قوعامنىڭ ءار سالاسىندا جاساعان باتىل دا جەمىستى رەفورمالارى قازاقستاندى ءوڭىردىڭ ەڭ دامىعان مەملەكەتى, دۇنيەجۇزىلىك قاۋىمداستىقتىڭ بەدەلدى مۇشەسى دەڭگەيىنە جەتكىزدى.
پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ نەگىزىن قالاعان سىرتقى ساياسات تەڭگەرمەلىلىك پەن پراگماتيزم قاعيداتتارىنا سۇيەنىپ, ىرگەلەس ەلدەرمەن تاريحي قالىپتاسقان تاتۋ كورشىلەستىك پەن دوستىقتى ودان سايىن بەكىتتى, ىشكى رەفورمالارعا قاجەتتى قولايلى سىرتقى جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتتى. ءارى زامانىمىزدىڭ ەڭ ىقپالدى الىس-جاقىن مەملەكەتتەرىمەن تەرەزە تەڭەستىرە وتىرىپ, ءوزارا تيىمدى قاتىناستار قۇرۋعا مۇمكىندىككە قول جەتكىزدى.
وسى ورايدا 1992-2005 جىلعى قىسقا مەرزىم ىشىندە ەلباسىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن ەلىمىزدىڭ قازىرگى زامانعى قۇرلىقتىق شەكاراسىنىڭ ايقىندالىپ, بەلگىلەنۋىن ەرەكشە اتاپ وتەر ەدىم. وسىلايشا قازاق ۇلتىنىڭ تاريحىندا تۇڭعىش رەت ۇلان-بايتاق جەرىمىز حالىقارالىق قۇجاتتارمەن زاڭداستىرىلىپ, بۇل شارا قازاقستان مەملەكەتىنىڭ ومىرشەڭدىگى مەن مىزعىماستىعىنىڭ شىنايى كەپىلى بولدى.
ن.نازارباەۆتىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقان سىرتقى ساياسي ستراتەگيانىڭ ەلارالىق قاتىناستاردا قازاقستاننىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىن بارىنشا قورعاۋداعى تيىمدىلىگىن ەلىمىزدىڭ قازىرگى حالىقارالىق ارەناداعى الىپ وتىرعان جەتەكشى ءرولى مەن جوعارى بەدەلىنەن كورۋگە بولادى.
ءبىزدىڭ سىرتقى ساياساتىمىزدىڭ ستراتەگيالىق باعىتتارى تۇراقتى سيپاتىن ساقتاپ, ۋاقىت تالابىنا ءۇندەسىپ وتىراتىن مۇددەلەرىمىزگە ءسايكەس كەلىپ, سىرت دۇنيەمەن قارىم-قاتىناستارىمىزدىڭ مازمۇنىمەن تولىقتىرىلىپ, ماقساتى ايقىندالا ءتۇستى.
كەشە ءوزىمىز ءبىر شاڭىراقتىڭ استىندا بولعان تمد مەملەكەتتەرىن الايىق. ولارمەن ءوزارا قاتىناستاردى دامىتۋ, ونىڭ ىشىندە كوپ جاقتى ينتەگراتسيالىق ىقپالداستىق – قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ ماڭىزدى باعىتى. ەلىمىزدىڭ نەگىزگى كۇش-جىگەرى ءتيىمدى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا, ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى بايلانىستاردى نىعايتۋعا, ترانزيتتىك-كولىكتىك الەۋەتتى جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ سۋ رەسۋرستارىن تيىمدى ءارى ۇيلەسىمدى پايدالانۋعا باعىتتالعان.
رەسەي فەدەراتسياسىمەن ستراتەگيالىق قاتىناستارىمىز ەرەكشە ماڭىزعا يە. بۇل ەلمەن بەرىك ءارىپتەستىك رۋحىن ساقتاۋدى تاعدىردىڭ ءوزى بىزگە امانات ەتكەندەي.
قازاقستان-رەسەي بايلانىستارى كەڭ اۋقىمدى, كوپ سالالى جانە تەرەڭ مازمۇنىمەن ەرەكشەلەنەدى. ينتەگراتسيالىق باستامالاردىڭ ويداعىداي ىلگەرىلەۋى, سونداي-اق ەكونوميكادا ىسكەر بايلانىستاردىڭ جوعارى قارقىنمەن جاندانا ءتۇسۋى تاۋار اينالىمىن 20 ملرد. اقش دوللارىنا جەتكىزدى.
قوس مەملەكەت باسشىلارىنىڭ وتكەن جىلى عانا ون ءبىر رەت كەزدەسكەنى ستراتەگيالىق ماڭىزى بار قاتىناستارعا قانشالىقتى كوڭىل ءبولىنىپ وتىرعانىن ايعاقتايدى.
بۇگىندە ءبىز كەدەن وداعىن قۇرۋدامىز. بۇل وراسان زور جوبا قازاقستان ءۇشىن تالاي ەكونوميكالىق تابىستار اكەلمەك.
قازاقستان ازيا مەملەكەتتەرىمەن قاتىناستاردى دا ويداعىداي دامىتۋدا. قىتايمەن قارىم-قاتىناسىمىز ءتيىمدى جانە تەرەزەسى تەڭ ىنتىماقتاستىق جاعدايىندا. قازاقستان مەن قىتاي جاڭا قاۋىپتەر مەن قاتەرلەرگە قارسى تۇرۋ پروبلەمالارىن, سونداي-اق ترانس-شەكارالىق سيپاتتاعى باسقا ماسەلەلەردى ءبىر-ءبىرىنىڭ مۇددەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ, بىرلەسىپ شەشىپ كەلەدى.
قىتاي ءۇشىن قازاقستان ورتالىق ازياداعى باستى ساۋدا ارىپتەسى بولىپ تابىلادى. قازىرگى كەزدە جۇك تاسقىنىنىڭ ۇلعايۋى ەسكەرىلىپ, قورعاس-جەتىگەن تەمىر جول تارماعىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە.
مادەني-گۋمانيتارلىق جانە ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا دا ىنتىماقتاستىق جوعارى دەڭگەيدە.
جاقىندا, 11-12 ماۋسىم كۇندەرى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ءتوراعاسى حۋ تسزينتاونىڭ قازاقستانعا جۇمىس ساپارى بولدى. بۇل ساپار بارىسىندا ەكىجاقتى ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستىڭ تەك ساۋدامەن شەكتەلمەي, سونىمەن قاتار ءوندىرىس جانە ينفراقۇرىلىم سالالارىنداعى ناقتى جوبالاردى ءىسكە اسىرۋ دارەجەسىنە جەتكەنى اتاپ ءوتىلدى. استانا مەن بەيجىڭ اراسىنداعى ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ەكى جاققا دا ءتيىمدى نەگىزدە دامىپ كەلە جاتقانى ايتىلدى.
قازاقستان مەن قىتاي دۇنيەجۇزىلىك ارەنادا ءارتۇرلى حالىقارالىق جانە ايماقتىق قۇرىلىمداردا, اسىرەسە شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىندا بەلسەندى تۇردە بىرلەسىپ ارەكەت جاساۋدا.
جاقىندا تاشكەنتتە وتكەن سامميتتەن كەيىن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋ مىندەتى قازاقستانعا ءوتتى. كەلەسى جىلى ماۋسىمدا استانادا وتەتىن سامميت ۇيىمنىڭ 10 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتەدى. سوندىقتان دا قالعان ءبىر جىل ىشىندە قازاقستاندىق توراعالىق ۇيىم تاريحىندا ەرەكشە جەمىستى كەزەڭ رەتىندە قالۋ ءۇشىن كوپ جۇمىستار اتقارماق.
ەۋروپالىق وداق بۇگىندە قازاقستاننىڭ نەگىزگى ارىپتەستەرىنىڭ ءبىرى. تاۋەلسىزدىك جىلدارى قازاقستان ەۋرووداقتىڭ سەنىمدى جانە جاۋاپتى ەنەرگەتيكالىق ارىپتەسى رەتىندە ورنىقتى. وتكەن جىلى قازاقستان مەن ەۋرووداق اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 24,7 ميلليارد دوللاردى قۇرادى. ەۋرووداق, مىنە, 5 جىلدان بەرى قازاقستاننىڭ نەگىزگى ساۋدا ارىپتەسى بولىپ كەلەدى.
2009-2011 جىلدارعا ارنالعان “ەۋروپاعا جول” مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ەڭ الدىمەن, قازاقستان-2020 ستراتەگيالىق جوسپارىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن ىسكە اسىرۋدى كوزدەيدى.
قازاقستان سونىمەن بىرگە ءبىرقاتار ەۋروپالىق مەملەكەتتەرمەن, اتاپ ايتقاندا, فرانتسيا, يسپانيا جانە يتاليامەن ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم جاساسقان ورتالىق ازياداعى بىردەن-ءبىر مەملەكەت.
امەريكا قۇراما شتاتتارىمەن دە قارىم-قاتىناستارىمىز قارقىندى دامىپ كەلەدى. ءساۋىر ايىندا ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ۆاشينگتوندا جاھاندىق قاۋىپسىزدىك سامميتىنە قاتىستى. اقش پرەزيدەنتى باراك وبامامەن بولعان ەكىجاقتى كەزدەسۋدە اق ءۇيدىڭ باسشىسى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ يادرولىق قارۋسىزدانۋ سالاسىنداعى تەڭدەسسىز ۇلەسىن اتاپ قانا قويماي, ەلىمىزدىڭ ورتالىق ازياداعى جەتەكشى مەملەكەت, ال ەۋروپاداعى بەدەلدى ۇيىمعا توراعالىعىمىزدى تاريحي ماڭىزى بار قۇبىلىس رەتىندە قارايتىندارىن ايتتى.
سوندىقتان, الەمنىڭ ەڭ اۋقاتتى, جان-جاقتى دامىعان, ءارى قۋاتتى مەملەكەتتەرىمەن قارىم-قاتىناسىمىز ويداعىداي دەڭگەيدە دامىپ كەلەدى دەۋگە تولىق نەگىز بار.
مۇسىلمان الەمىمەن قارىم-قاتىناستارعا كەلەتىن بولساق, ەلىمىز يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمى شەڭبەرىندە ءدىنىمىز ورتاق ەلدەرمەن ىقپالداستىقتى جان-جاقتى نىعايتۋدى جاقتايدى. وسى جىلعى 18 مامىردا دۋشانبەدە قازاقستان يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنىڭ جارعىسىنا قول قويىپ, ونىڭ تولىققاندى مۇشەسى بولدى.
كەلەر جىلى وسى ۇيىمعا ءتوراعالىق ەتەمىز. بۇل – ەل ومىرىندەگى ماڭىزدى ساياسي وقيعا جانە مۇسىلماندار دۇنيەسىندەگى ەلدىڭ ساياسي بەدەلىنىڭ ايقىن ايعاعى.
تۇركى تىلدەس اعايىندارىمىزبەن قارىم-قاتىناستارىمىز لايىقتى دەڭگەيدە دامۋدا. بىلتىر باكۋدە تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەردىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ باستاماسىن سالدىق.
قاۋىمداستىعىمىزدىڭ ەڭ ءىرى ەكى مەملەكەتى رەتىندە قازاقستان مەن تۇركيا قارىم-قاتىناسىنىڭ ماڭىزى بولەك دەسەك, ارتىق ايتپاعانىمىز. ەكونوميكالىق جانە ءمادەني بايلانىستارىمىز جىل وتكەن سايىن نىعايۋدا.
ساياسي تۇرعىدان قاراساق, ءبىر جىلدىڭ ىشىندە ەكى ەلدىڭ پرەزيدەنتتەرى – نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن ابدۋللا گۇل رەسمي ساپارمەن انكاراعا جانە استاناعا بارىپ كەلگەن بولاتىن. ەكى ەل اراسىندا ستراتەگيالىق ارىپتەستىك جونىندە كەلىسىم-شارتقا قول قويىلعان.
ەلباسىمىزدىڭ باستاماسىن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى مىنبەرىنەن سوناۋ 1992 جىلى جاريا ەتكەن ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەسكە توراعالىقتى تۇرىك اعايىندارىمىز قابىلداعانى ءبىز ءۇشىن قۋانىشتى ءجايت. ىستامبۇلدا 8 ماۋسىمدا وتكەن كەڭەستىڭ سامميتىنەن باستاپ, تولىققاندى مۇشەلەر قۇرامى 20 مەملەكەتكە دەيىن ۇلعايعان بۇل بىرلەستىك ءوزىنىڭ دامۋىندا جاڭا كەزەڭگە قادام باستى.
وسىنىڭ ءبارى جايدان-جاي, وڭايدان-وڭاي بولا سالعان جوق. قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ بۇل ورايداعى قولتاڭباسى ەرەكشە ەرەن ءارى تاريحي ماڭىزدى. جاڭا تۇرپاتتى مەملەكەت ورنىقتىرۋداعى ەلباسىمىزدىڭ كورەگەن دە كەمەل ساياساتىن ەندى الەم مويىنداپ, لايىقتى باعاسىن بەرىپ وتىر.
قازاقستان باسشىسىنىڭ الەمدىك ساياساتتاعى ءرولى, ەڭ الدىمەن, سەمەي پوليگونىن جاۋىپ, يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ تۋرالى تاريحي شەشىمدەرىن قابىلداۋى سياقتى دانا ىستەرىمەن, دارا قادامدارىمەن ەرەكشەلەنەدى.
كەڭەس وداعىنىڭ بەيبىت تۇردە ىدىراۋىن قامتاماسىز ەتۋى, جاھاندىق قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىققا, وركەنيەتتەر اراسىنداعى ۇنقاتىسۋعا قوسقان ۇلەسى, ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى كەڭەسىن قۇرۋ, عالامدىق قارجى جۇيەسىن رەفورمالاۋ جانە ايماقتىق ينتەگراتسيانى دامىتۋ سياقتى حالىقارالىق باستامالاردىڭ ءبارى دە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ پاراساتتى قايراتكەر, كەمەل ساياساتكەر رەتىندە الەمدىك ساياسات تورىنەن ورىن الۋىنا سەبەپ بولدى.
2007 جىلى مادريدتە وتكەن 56 مەملەكەت قاتىسقان سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ باسقوسۋىندا قازاقستانعا ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ توراعالىعىن بەرۋ تۋرالى ءبىراۋىزدى شەشىم ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدىڭ تاريحي ەڭبەگىن ءادىل دە ورىندى باعالاۋ دەپ بىلەمىز.
تاريحتى تۇلعالار جاسايدى دەگەن وسى. جانە قانداي تۇلعا! كەڭەس وداعىنان “مۇرا بولىپ قالعان” قيراعان قوعام مەن جوعى تاۋسىلماس جولدى جاڭا ارناعا سالعان, جوقتى بارعا, باردى باقىتقا اينالدىرعان ەلباسىمىزدىڭ ەرەكشە ەڭبەگىن ءبىز ارقاشان ماقتانىشپەن ايتامىز. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ءبىزدىڭ جاڭا تاريحىمىزدىڭ ءىزاشارى, اۆتورى ءارى باستى كەيىپكەرى. ءبىر مەزگىلدە ۇلى وقيعالاردىڭ ءارى اۆتورى ءارى كەيىپكەرى بولۋ باقىتى كەز كەلگەن ادامنىڭ ماڭدايىنا جازىلا بەرمەيدى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ 19 جىلىندا قازاقستان قول جەتكىزگەن ۇلى جەتىستىكتەر مەن جارقىن جاڭالىقتاردىڭ بارىندە ەلباسىمىزدىڭ ەرەن قولتاڭباسى بار. ول قولتاڭبا حالىقتىق ماحاببات پەن ەلدىك ىقىلاسقا بولەنگەن. ءبىز ەلباسىمىز – ۇلت كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتى سول ءۇشىن قۇرمەتتەيمىز!
– قازاقستان وسى جىلى مەملەكەت باسشىسى “جالپىۇلتتىق ستراتەگيالىق جوبا” اتاندىرعان ەقىۇ-عا توراعالىق جاساۋدا. قازاقستاننىڭ وسى رەتتەگى تاريحي ءرولى قانداي جانە ۇيىمنىڭ ءوزى ءۇشىن دە نەندەي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزبەك؟
– دۇرىس ايتاسىز, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋىمىزدى مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق جوبا رەتىندە سيپاتتاعان بولاتىن.
قازاقستان بۇل ۇيىمعا جايدان-جاي يە بولعان جوق. بۇل كوپۇلتتى قازاقستان حالقىنىڭ بەرەكە-ءبىرلىگىن, ءوزارا دوستىعى مەن ىنتىماعىن, ساياسي تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتكەن ۇلت كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعى ناتيجەسىندە جۇزەگە استى.
حالىقارالىق ۇيىم قازاقستاننىڭ وسى قاسيەتتەرىنە باسىم باعىت بەردى. بەيبىتشىل, دوسشىل, باۋىرمال مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ جەمىسى بۇل. الەمدەگى يادرولىق قارۋ-جاراق جونىنەن ءتورتىنشى ورىن الاتىن مەملەكەتتىڭ ءوز ەركىمەن يادرولىق قارۋدان باس تارتقان بەيبىتشىل ساياساتىنىڭ جەمىسى. تاريحى مەن مادەنيەتى الەمدىك وركەنيەتكە ولجا سالعان ەلدىڭ رۋحاني-مادەني جەڭىسى. ءوز تاريحىندا تالاي زۇلمات پەن قاسىرەتتى كورگەن ەلدىڭ ادىلەتتى جەڭىسى. ىشكى ساياساتتىڭ سىندارلىلىعىن, سىرتقى ساياساتتاعى كوپجاقتى باعىتتى تەڭ ۇستاعان ساڭلاق ساياساتكەر نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ جەڭىسى! دوستى باۋىر ەتكەن, الىستى جاقىن ەتكەن, كورشىنى تاتۋ ەتكەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ كەمەل ساياساتىنىڭ جەڭىسى!
مەملەكەتتىلىكتىڭ تۇعىرلارىن بەكىتىپ, “قازاقستان-2030” تۇجىرىمداماسىن جانە “ەكونوميكالىق ءورلەۋ ارقىلى دەموكراتيالاندىرۋ” قاعيداتىنىڭ نەگىزىندە رەفورمالاردى ءتيىمدى اتقارىپ, ناعىز جاھاندىق ءمانى بار باستامالاردى ۇسىنعان ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ دانا ءارى سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا وسى ۇيىمنىڭ تاريحىندا تۇڭعىش رەت ازيالىق, مۇسىلماندىق, تۇركى جانە بۇرىنعى كەڭەستىك ەلدەردىڭ ىشىندە ءبىز ءبىرىنشى بولىپ توراعالىق ەتۋ سەنىمىنە يە بولدىق. ءبىز مۇنى ماقتان ەتۋگە ءتيىسپىز.
ۇستىمىزدەگى جىلعى باعدارلامالىق جولداۋىندا مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ ەقىۇ-عا توراعالىعىنىڭ نەگىزگى قاعيدالارى مەن باسىمدىقتارىن مازمۇنداپ بەردى. ۇيىمنىڭ “ساياسي مەنەدجەرى” رەتىندە ەلباسى ءمالىم ەتكەندەي: “سەنىم. ءداستۇر. ترانسپارەنتتىك. توزىمدىلىك” توراعالىقتىڭ نەگىزگى ۇستاناتىن باعدارى بولدى. ۇيىم قىزمەتىنىڭ ءۇش ولشەمىنىڭ شەڭبەرىندە, ياعني اسكەري-ساياسي, ەكونوميكالىق-ەكولوگيالىق, گۋمانيتارلىق ماسەلەلەر بويىنشا قازىر جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.
ۇيىمنىڭ اسكەري-ساياسي جۇمىسىنىڭ شەڭبەرىندە ەۋروپانىڭ بولاشاق قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى “كورفۋ ۇدەرىسىن” العا اپارۋعا مۇددەلىمىز. مۇنى ءوزىنىڭ ۇيىمعا ءتوراعالىق ەتۋ كەزىندە گرەكيا باستاعان بولاتىن. 16-17 شىلدە كۇندەرى الماتىدا ەقىۇ-نىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ بەيرەسمي كەزدەسۋى بولادى. سوندا بۇل ماسەلە مۇقيات قارالادى. قازىردىڭ وزىندە استانادا كۇزدە وتەتىن ۇيىم سامميتىندە قارالاتىن ناقتى ىستەردىڭ جوبالارى دايىن.
بۇرىنعى كەڭەس وداعى كەڭىستىگىندەگى تاۋلى قاراباق, پريدنەستروۆە, وڭتۇستىك وسەتيا مەن ابحازياداعى “سوزىلمالى” جانجالداردى رەتتەۋ ماقساتىندا كەلىسسوزدەر بيىل وتاندىق ديپلوماتتاردىڭ قاتىسۋىمەن جالعاسۋدا. مۇندا قازاقستان داۋلاسۋشى تاراپتاردىڭ ۇنقاتىسۋىنا جاردەمدەسۋدى, كۇش قولدانباۋ ارقىلى ورتاق كەلىسىمدى ىزدەستىرۋدى كوزدەيدى.
قاۋىپسىزدىك تاقىرىبىن ايتقاندا, جاڭا ەۋرازيالىق ولشەمگە يە بولىپ وتىرعان ەۋرواتلانتيكالىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىنىڭ تابيعاتىنا نازار اۋدارعان ءجون. 17 مامىردا بولعان كابۋلعا ساپارىمىزدىڭ بارىسىندا ەقىۇ-نىڭ مۇمكىندىكتەرىن قولدانا وتىرىپ, اۋعانستان مەن ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى اراسىنداعى شەكارانى نىعايتۋ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ الەۋەتىن كۇشەيتۋ جانە ەسىرتكى ترافيگىمەن كۇرەس سالاسىنداعى ارىپتەستىكتى دامىتۋ بويىنشا باستامالاردى رەتتەۋگە قول جەتكىزدىك.
ەقىۇ-عا مۇشە 56 مەملەكەتتىڭ 43-ءى اۋعانستاندى تۇراقتاندىرۋعا جانە قايتا قۇرۋعا قاتىسۋدا. بۇل ماسەلەنى شەشۋگە ۇيىمنىڭ بارلىق مۇشەلەرى مۇددەلىلىك تانىتۋدا. اۋعانستانعا قاتىستى پروبلەمالاردى رەتتەۋدە گۋمانيتارلىق باستامالارعا جانە ەكونوميكالىق دامۋدى ىنتالاندىرۋعا باسا نازار اۋدارىپ وتىرمىز.
ۇيىم شەڭبەرىندە بۇرىن قابىلدانعان بارلىق مىندەتتەمەلەردى باسشىلىققا الا وتىرىپ, قازاقستاندىق توراعالىق ەۋرواتلانتيكالىق جانە ەۋروازيالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ بولاشاعى جايلى, اسكەري سەنىم شارالارى تۋرالى, ورتالىق ازيادا, اتاپ ايتقاندا قىرعىزستان مەن اۋعانستاندا, قالىپتاسقان جاعدايمەن تىكەلەي اينالىسامىز.
ءوزىمىز باسشىلىق ەتىپ جاتقان ۇيىمنىڭ ەۋرازيالىق سيپاتى اياسىندا ورتالىق ازياداعى تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ, ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى شەشۋ, اسىرەسە, ارالدى قالپىنا كەلتىرۋ, ترانسپورتتىق ارەكەتتەستىكتى دامىتۋ بويىنشا ۇيىم قىزمەتىنە قوسىمشا مىندەتتەر ەنگىزۋگە قۇشتارمىز.
ءبىز ۇيىم قىزمەتىندە بارلىق ءۇش ولشەم اراسىندا تەپە-تەڭدىك ساقتاۋدى ءجون سانايمىز. اتاپ ايتقاندا, الەمدىك ەكونوميكاداعى داعدارىس كەزىندە ەقىۇ-نىڭ ەكىنشى, ياعني ەكونوميكالىق-ەكولوگيالىق ولشەمى بويىنشا جۇمىسقا باسا نازار اۋدارۋى زاڭدىلىق بولىپ تابىلادى.
كەزىندە گەرمانيانىڭ بۇرىنعى استاناسى بونندا وتكەن ەقىۇ-نىڭ ۇلكەن جينالىسىندا ەكىنشى پورتفەلدەگى نەگىزگى قۇجاتتاردىڭ ءبىرى – ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق بويىنشا ارنايى قۇجاتقا قول قويىلدى. ءبىز ەقىۇ سامميتىندە بونن قۇجاتىنىڭ ۇستانىمدارىن جالعاستىرا الاتىن, قازىرگى كەزدەگى داعدارىستان كەيىنگى جاعدايدى ايقىن كورسەتەتىن ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆاعا وزىندىك جول كارتاسى بولاتىن جاڭا قۇجاتتى دايىنداۋدى ۇسىنامىز.
تاعى ءبىر ايتا كەتەر جاعداي. ءبۇگىندە قازاقستاننىڭ دىنارالىق جانە ۇلتارالىق كەلىسىمدى ساقتاۋداعى بىرەگەي تاجىريبەسى ناسيحاتتىق ەمەس, شىن مانىندە قولدانبالى سيپاتقا يە بولدى. ونى قىرعىزستاننىڭ وڭتۇستىگىندە ورىن العان قايعىلى وقيعالاردان-اق ايقىن كورۋگە بولادى. ءبىز بۇل جاعدايدى ۇيىمعا توراعالىق ەتۋ شەڭبەرىندە بارىنشا ەسكەرۋدەمىز.
ءححى عاسىردىڭ پروبلەمالىق تالاپتارىنا قاراي ەلباسىنىڭ ءۇستىمىزدەگى جىلى ۇيىمنىڭ ءسامميتىن وتكىزۋ تۋرالى باستاماسىنىڭ ءمانى ەرەكشە. مۇنداي دەڭگەيدەگى باسقوسۋ سوڭعى رەت ىستامبۇلدا ءوتتى. سودان مىنە, اراعا 11 جىل سالىپ قازاقستاندا وتكەلى وتىر.
وسى ۋاقىت اراسىندا الەم ءبىراز وزگەردى, بارلىق مەملەكەتتەر كۇردەلى قاتەرلەردى باستان وتكەردى. ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىندەگى “ۆانكۋۆەردەن ۆلاديۆوستوكقا دەيىنگى” ايماقتاعى گەوساياسي قاتىناستاردى “جاڭارتۋدى” باستاۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ وتىر.
مىنە, سوندىقتان دا, سامميت ءوتكىزۋ تۋرالى ۇسىنىس كوپتەگەن مەملەكەتتەر تاراپىنان قولداۋ تابۋدا.
قازاقستان تاريحي توراعالىق ميسسياسىن ابىرويمەن اتقارىپ شىعادى دەگەن سەنىم زور. ويتكەنى, بۇل ىستە باستى جۇمىستاردى ۇيلەستىرۋشى, باسقارۋشى, جەتەكشى ءارى باستاۋشى ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ءوزى. سوندىقتان بۇل ءمىندەتتى قازاقستان جوعارى دەڭگەيدە اتقارىپ, ءوز تاريحىنىڭ جاڭا ءبىر جارقىن بەتىن كەلەشەككە قالدىرادى.
– سىزدىڭشە ۇلت كوشباسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ قانداي ەرەكشە قاسيەتتەرى ايقىنىراق كورىنەدى؟
– مەن ۇزاق جىلداردان بەرى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ جانىندا ءار جىلداردا ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى قىزمەتتەر اتقارىپ كەلەمىن. ەلىمىزدىڭ تاريحىنداعى نەبىر تاماشا دا سالتاناتتى, كۇردەلى دە كەزەڭدىك ءساتتەردى باستان كەشتىم. وسىنىڭ بارىنە ارالاسىپ, ەلباسىنىڭ سەنىمىنە ساي حالقىما, ەلىمە قولدان كەلگەنشە قىزمەت جاساپ كەلە جاتقانىمدى ءوزىمنىڭ باقىتىم دەپ بىلەمىن.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنان كوپ نارسە ۇيرەندىم, ءالى دە ۇيرەنە ءتۇسەمىن دەپ سەنەمىن. ول كىسىنىڭ ادامي ابزال قاسيەتتەرى كوپ. مۇمكىندىگىنشە تۇجىرىمداپ ايتىپ كورەيىن.
بىرىنشىدەن, پرەزيدەنتتى باسقالاردان ەرەكشەلەندىرەتىن سيپاتى – ونىڭ جاسامپازدىعى. ەلباسىمىزدىڭ بۇل قاسيەتىنىڭ ەڭ جارقىن ءۇلگىسى – بۇگىندە كۇللى الەمدى تاڭ قالدىرىپ وتىرعان سالتاناتى ساۋلەتتى, رۋحاني داۋلەتتى اسقاق قالا استانامىز.
ەكىنشىدەن, ارقاشان وقۋعا دەگەن قۇشتارلىق, جاڭالىق ىزدەنىسى, ەسكىنىڭ وزىنەن جاڭانى ىزدەۋ, جاڭانىڭ جاسامپازدىعىن تابۋ.
ۇشىنشىدەن, ءوز حالقىن شەكسىز قادىرلەۋشىلىك, ونىڭ باقىتى مەن بولاشاعى ءۇشىن جانپيدالىققا باراتىن ەلشىلدىك, مەملەكەتشىلدىك. ءارى ەل مۇددەسى سىنعا تۇسكەندە قاتال قاعيداتشىلدىق, حالقىنىڭ ماقساتى مەن كوكەيكەستى مۇراتىن باعالاۋشىلىق.
تورتىنشىدەن, قاي ىستە بولماسىن ۇنەمى كورىنىپ وتىراتىن كورەگەندىگى مەن ستراتەگيالىق تالداۋ قابىلەتى.
بەسىنشىدەن, قازىرگى ومىردە سيرەك كەزدەسەتىن – پاراساتتىلىق پەن ادامگەرشىلىك.
بۇل قاسيەتتەردىڭ ارقايسىسىن بولەك, تالداپ ايتۋعا دا بولادى.
قىسقاسى, نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇگىن ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى عانا ەمەس, ۇلتىمىزعا ۇلگى, ۇرپاعىمىزعا ماقتانىش تۇلعا! وسىنداي تۇلعاعا دەگەن شىنايى سىي-قۇرمەت بەلگىسى رەتىندە حالقىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىن “ەلباسى” دەپ اتاپ كەتتى. حالىق ىقىلاسى مەن ماحابباتىنان ارتىق نە بار دەسەڭىزشى!
عۇمىر جاسىڭىز ۇزاق بولسىن, ەلباسى!
اڭگىمەلەسكەن سامات مۇسا.
بۇگىن سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قىزمەتكەرلەرى كاسىبي مەرەكەلەرى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ديپلوماتيالىق قىزمەت كۇنىن اتاپ وتەدى. قازاقستاندىق ديپلوماتتار ءتول مەرەكەلەرىن قىزۋ جۇمىس ۇستىندە قارسى الۋدا. ايتالىق, كەشە عانا استانادا جۇمىسىن اياقتاعان “توزىمدىلىك جانە ناسىلدىك كەمسىتۋشىلىككە توزبەۋ” اتتى جوعارى دەڭگەيدەگى حالىقارالىق كونفەرەنتسيا قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنداعى توراعالىعىنىڭ جارتى- جىلدىق جۇمىسىن قورىتىندىلاعانداي بولدى.
وسى ورايدا ءبىز قازاقستان ديپلوماتياسىنىڭ بۇگىنى مەن بولاشاعى جايىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– قانات بەكمىرزا ۇلى, قازاقستاننىڭ قازىرگى الەمدەگى حالىقارالىق بەدەلى مەن ءرولى تۋرالى نە ايتار ەدىڭىز؟ وسى ورايداعى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن ورنىقتىرۋداعى ەڭبەگىن قالاي باعالاۋعا بولادى؟
– ەل مەن ەل, مەملەكەت پەن مەملەكەت اراسىنداعى كورشىلىك, ساياسي, ەكونوميكالىق, حالىقارالىق, ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستار قازىرگى تاڭدا اسا ماڭىزدى. ويتكەنى, قازىرگى جاھاندانۋ جاعدايىندا قانداي مەملەكەت بولسا دا بولەك, وقشاۋ ءومىر سۇرە المايدى.
سانى ەكى جۇزدەن اساتىن مەملەكەتتەر اراسىنداعى جاھاندىق باسەكەلەستىكتە ءوز ەلىنىڭ مۇددەسىن تاباندى ءارى دايەكتى تۇردە تالاپ ەتۋمەن قاتار, ولاردى وركەنيەتتى قوعامداستىقتىڭ مۇددەلەرىمەن ۇتىمدى ۇيلەستىرە الاتىن, قازىرگى حالىقارالىق قاتىناستار اعىمى مەن بولاشاعىن دۇرىس تۇسىنەتىن ساياساتكەر عانا الەمدىك بيىكتىكتەن كورىنە الادى.
قازاقستاننىڭ باعىنا بىتكەن وسىنداي ساياساتكەر – پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ەگەمەن قازاقستاننىڭ ىرگەتاسىن قالاپ, ساياسي باسشىلىعىنا كەلگەن ساتىنەن باستاپ نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ەلىمىز ءۇشىن نارىقتىق ەكونوميكا جانە دەموكراتيالىق قوعام قۇرۋ جولىن دۇرىس تاڭداپ, وركەنيەتتى قاۋىمداستىققا قوسىلۋدىڭ ءورشىل ماقساتىن قويدى.
ىشكى تۇراقتىلىقتى, ۇلتارالىق جانە قوعامدىق تاتۋلىقتى ساقتاي وتىرىپ, حالىقتىڭ بولاشاققا دەگەن ءۇمىتى مەن ۇمتىلىسىن جانداندىرۋى ۇلتتىق جاڭعىرۋىمىزعا قاجەتتى العىشارتتار جاسادى. قوعامنىڭ ءار سالاسىندا جاساعان باتىل دا جەمىستى رەفورمالارى قازاقستاندى ءوڭىردىڭ ەڭ دامىعان مەملەكەتى, دۇنيەجۇزىلىك قاۋىمداستىقتىڭ بەدەلدى مۇشەسى دەڭگەيىنە جەتكىزدى.
پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ نەگىزىن قالاعان سىرتقى ساياسات تەڭگەرمەلىلىك پەن پراگماتيزم قاعيداتتارىنا سۇيەنىپ, ىرگەلەس ەلدەرمەن تاريحي قالىپتاسقان تاتۋ كورشىلەستىك پەن دوستىقتى ودان سايىن بەكىتتى, ىشكى رەفورمالارعا قاجەتتى قولايلى سىرتقى جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتتى. ءارى زامانىمىزدىڭ ەڭ ىقپالدى الىس-جاقىن مەملەكەتتەرىمەن تەرەزە تەڭەستىرە وتىرىپ, ءوزارا تيىمدى قاتىناستار قۇرۋعا مۇمكىندىككە قول جەتكىزدى.
وسى ورايدا 1992-2005 جىلعى قىسقا مەرزىم ىشىندە ەلباسىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن ەلىمىزدىڭ قازىرگى زامانعى قۇرلىقتىق شەكاراسىنىڭ ايقىندالىپ, بەلگىلەنۋىن ەرەكشە اتاپ وتەر ەدىم. وسىلايشا قازاق ۇلتىنىڭ تاريحىندا تۇڭعىش رەت ۇلان-بايتاق جەرىمىز حالىقارالىق قۇجاتتارمەن زاڭداستىرىلىپ, بۇل شارا قازاقستان مەملەكەتىنىڭ ومىرشەڭدىگى مەن مىزعىماستىعىنىڭ شىنايى كەپىلى بولدى.
ن.نازارباەۆتىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقان سىرتقى ساياسي ستراتەگيانىڭ ەلارالىق قاتىناستاردا قازاقستاننىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىن بارىنشا قورعاۋداعى تيىمدىلىگىن ەلىمىزدىڭ قازىرگى حالىقارالىق ارەناداعى الىپ وتىرعان جەتەكشى ءرولى مەن جوعارى بەدەلىنەن كورۋگە بولادى.
ءبىزدىڭ سىرتقى ساياساتىمىزدىڭ ستراتەگيالىق باعىتتارى تۇراقتى سيپاتىن ساقتاپ, ۋاقىت تالابىنا ءۇندەسىپ وتىراتىن مۇددەلەرىمىزگە ءسايكەس كەلىپ, سىرت دۇنيەمەن قارىم-قاتىناستارىمىزدىڭ مازمۇنىمەن تولىقتىرىلىپ, ماقساتى ايقىندالا ءتۇستى.
كەشە ءوزىمىز ءبىر شاڭىراقتىڭ استىندا بولعان تمد مەملەكەتتەرىن الايىق. ولارمەن ءوزارا قاتىناستاردى دامىتۋ, ونىڭ ىشىندە كوپ جاقتى ينتەگراتسيالىق ىقپالداستىق – قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ ماڭىزدى باعىتى. ەلىمىزدىڭ نەگىزگى كۇش-جىگەرى ءتيىمدى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا, ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى بايلانىستاردى نىعايتۋعا, ترانزيتتىك-كولىكتىك الەۋەتتى جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ سۋ رەسۋرستارىن تيىمدى ءارى ۇيلەسىمدى پايدالانۋعا باعىتتالعان.
رەسەي فەدەراتسياسىمەن ستراتەگيالىق قاتىناستارىمىز ەرەكشە ماڭىزعا يە. بۇل ەلمەن بەرىك ءارىپتەستىك رۋحىن ساقتاۋدى تاعدىردىڭ ءوزى بىزگە امانات ەتكەندەي.
قازاقستان-رەسەي بايلانىستارى كەڭ اۋقىمدى, كوپ سالالى جانە تەرەڭ مازمۇنىمەن ەرەكشەلەنەدى. ينتەگراتسيالىق باستامالاردىڭ ويداعىداي ىلگەرىلەۋى, سونداي-اق ەكونوميكادا ىسكەر بايلانىستاردىڭ جوعارى قارقىنمەن جاندانا ءتۇسۋى تاۋار اينالىمىن 20 ملرد. اقش دوللارىنا جەتكىزدى.
قوس مەملەكەت باسشىلارىنىڭ وتكەن جىلى عانا ون ءبىر رەت كەزدەسكەنى ستراتەگيالىق ماڭىزى بار قاتىناستارعا قانشالىقتى كوڭىل ءبولىنىپ وتىرعانىن ايعاقتايدى.
بۇگىندە ءبىز كەدەن وداعىن قۇرۋدامىز. بۇل وراسان زور جوبا قازاقستان ءۇشىن تالاي ەكونوميكالىق تابىستار اكەلمەك.
قازاقستان ازيا مەملەكەتتەرىمەن قاتىناستاردى دا ويداعىداي دامىتۋدا. قىتايمەن قارىم-قاتىناسىمىز ءتيىمدى جانە تەرەزەسى تەڭ ىنتىماقتاستىق جاعدايىندا. قازاقستان مەن قىتاي جاڭا قاۋىپتەر مەن قاتەرلەرگە قارسى تۇرۋ پروبلەمالارىن, سونداي-اق ترانس-شەكارالىق سيپاتتاعى باسقا ماسەلەلەردى ءبىر-ءبىرىنىڭ مۇددەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ, بىرلەسىپ شەشىپ كەلەدى.
قىتاي ءۇشىن قازاقستان ورتالىق ازياداعى باستى ساۋدا ارىپتەسى بولىپ تابىلادى. قازىرگى كەزدە جۇك تاسقىنىنىڭ ۇلعايۋى ەسكەرىلىپ, قورعاس-جەتىگەن تەمىر جول تارماعىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە.
مادەني-گۋمانيتارلىق جانە ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا دا ىنتىماقتاستىق جوعارى دەڭگەيدە.
جاقىندا, 11-12 ماۋسىم كۇندەرى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ءتوراعاسى حۋ تسزينتاونىڭ قازاقستانعا جۇمىس ساپارى بولدى. بۇل ساپار بارىسىندا ەكىجاقتى ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستىڭ تەك ساۋدامەن شەكتەلمەي, سونىمەن قاتار ءوندىرىس جانە ينفراقۇرىلىم سالالارىنداعى ناقتى جوبالاردى ءىسكە اسىرۋ دارەجەسىنە جەتكەنى اتاپ ءوتىلدى. استانا مەن بەيجىڭ اراسىنداعى ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ەكى جاققا دا ءتيىمدى نەگىزدە دامىپ كەلە جاتقانى ايتىلدى.
قازاقستان مەن قىتاي دۇنيەجۇزىلىك ارەنادا ءارتۇرلى حالىقارالىق جانە ايماقتىق قۇرىلىمداردا, اسىرەسە شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىندا بەلسەندى تۇردە بىرلەسىپ ارەكەت جاساۋدا.
جاقىندا تاشكەنتتە وتكەن سامميتتەن كەيىن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋ مىندەتى قازاقستانعا ءوتتى. كەلەسى جىلى ماۋسىمدا استانادا وتەتىن سامميت ۇيىمنىڭ 10 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتەدى. سوندىقتان دا قالعان ءبىر جىل ىشىندە قازاقستاندىق توراعالىق ۇيىم تاريحىندا ەرەكشە جەمىستى كەزەڭ رەتىندە قالۋ ءۇشىن كوپ جۇمىستار اتقارماق.
ەۋروپالىق وداق بۇگىندە قازاقستاننىڭ نەگىزگى ارىپتەستەرىنىڭ ءبىرى. تاۋەلسىزدىك جىلدارى قازاقستان ەۋرووداقتىڭ سەنىمدى جانە جاۋاپتى ەنەرگەتيكالىق ارىپتەسى رەتىندە ورنىقتى. وتكەن جىلى قازاقستان مەن ەۋرووداق اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 24,7 ميلليارد دوللاردى قۇرادى. ەۋرووداق, مىنە, 5 جىلدان بەرى قازاقستاننىڭ نەگىزگى ساۋدا ارىپتەسى بولىپ كەلەدى.
2009-2011 جىلدارعا ارنالعان “ەۋروپاعا جول” مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ەڭ الدىمەن, قازاقستان-2020 ستراتەگيالىق جوسپارىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن ىسكە اسىرۋدى كوزدەيدى.
قازاقستان سونىمەن بىرگە ءبىرقاتار ەۋروپالىق مەملەكەتتەرمەن, اتاپ ايتقاندا, فرانتسيا, يسپانيا جانە يتاليامەن ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم جاساسقان ورتالىق ازياداعى بىردەن-ءبىر مەملەكەت.
امەريكا قۇراما شتاتتارىمەن دە قارىم-قاتىناستارىمىز قارقىندى دامىپ كەلەدى. ءساۋىر ايىندا ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ۆاشينگتوندا جاھاندىق قاۋىپسىزدىك سامميتىنە قاتىستى. اقش پرەزيدەنتى باراك وبامامەن بولعان ەكىجاقتى كەزدەسۋدە اق ءۇيدىڭ باسشىسى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ يادرولىق قارۋسىزدانۋ سالاسىنداعى تەڭدەسسىز ۇلەسىن اتاپ قانا قويماي, ەلىمىزدىڭ ورتالىق ازياداعى جەتەكشى مەملەكەت, ال ەۋروپاداعى بەدەلدى ۇيىمعا توراعالىعىمىزدى تاريحي ماڭىزى بار قۇبىلىس رەتىندە قارايتىندارىن ايتتى.
سوندىقتان, الەمنىڭ ەڭ اۋقاتتى, جان-جاقتى دامىعان, ءارى قۋاتتى مەملەكەتتەرىمەن قارىم-قاتىناسىمىز ويداعىداي دەڭگەيدە دامىپ كەلەدى دەۋگە تولىق نەگىز بار.
مۇسىلمان الەمىمەن قارىم-قاتىناستارعا كەلەتىن بولساق, ەلىمىز يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمى شەڭبەرىندە ءدىنىمىز ورتاق ەلدەرمەن ىقپالداستىقتى جان-جاقتى نىعايتۋدى جاقتايدى. وسى جىلعى 18 مامىردا دۋشانبەدە قازاقستان يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنىڭ جارعىسىنا قول قويىپ, ونىڭ تولىققاندى مۇشەسى بولدى.
كەلەر جىلى وسى ۇيىمعا ءتوراعالىق ەتەمىز. بۇل – ەل ومىرىندەگى ماڭىزدى ساياسي وقيعا جانە مۇسىلماندار دۇنيەسىندەگى ەلدىڭ ساياسي بەدەلىنىڭ ايقىن ايعاعى.
تۇركى تىلدەس اعايىندارىمىزبەن قارىم-قاتىناستارىمىز لايىقتى دەڭگەيدە دامۋدا. بىلتىر باكۋدە تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەردىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ باستاماسىن سالدىق.
قاۋىمداستىعىمىزدىڭ ەڭ ءىرى ەكى مەملەكەتى رەتىندە قازاقستان مەن تۇركيا قارىم-قاتىناسىنىڭ ماڭىزى بولەك دەسەك, ارتىق ايتپاعانىمىز. ەكونوميكالىق جانە ءمادەني بايلانىستارىمىز جىل وتكەن سايىن نىعايۋدا.
ساياسي تۇرعىدان قاراساق, ءبىر جىلدىڭ ىشىندە ەكى ەلدىڭ پرەزيدەنتتەرى – نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن ابدۋللا گۇل رەسمي ساپارمەن انكاراعا جانە استاناعا بارىپ كەلگەن بولاتىن. ەكى ەل اراسىندا ستراتەگيالىق ارىپتەستىك جونىندە كەلىسىم-شارتقا قول قويىلعان.
ەلباسىمىزدىڭ باستاماسىن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى مىنبەرىنەن سوناۋ 1992 جىلى جاريا ەتكەن ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەسكە توراعالىقتى تۇرىك اعايىندارىمىز قابىلداعانى ءبىز ءۇشىن قۋانىشتى ءجايت. ىستامبۇلدا 8 ماۋسىمدا وتكەن كەڭەستىڭ سامميتىنەن باستاپ, تولىققاندى مۇشەلەر قۇرامى 20 مەملەكەتكە دەيىن ۇلعايعان بۇل بىرلەستىك ءوزىنىڭ دامۋىندا جاڭا كەزەڭگە قادام باستى.
وسىنىڭ ءبارى جايدان-جاي, وڭايدان-وڭاي بولا سالعان جوق. قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ بۇل ورايداعى قولتاڭباسى ەرەكشە ەرەن ءارى تاريحي ماڭىزدى. جاڭا تۇرپاتتى مەملەكەت ورنىقتىرۋداعى ەلباسىمىزدىڭ كورەگەن دە كەمەل ساياساتىن ەندى الەم مويىنداپ, لايىقتى باعاسىن بەرىپ وتىر.
قازاقستان باسشىسىنىڭ الەمدىك ساياساتتاعى ءرولى, ەڭ الدىمەن, سەمەي پوليگونىن جاۋىپ, يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ تۋرالى تاريحي شەشىمدەرىن قابىلداۋى سياقتى دانا ىستەرىمەن, دارا قادامدارىمەن ەرەكشەلەنەدى.
كەڭەس وداعىنىڭ بەيبىت تۇردە ىدىراۋىن قامتاماسىز ەتۋى, جاھاندىق قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىققا, وركەنيەتتەر اراسىنداعى ۇنقاتىسۋعا قوسقان ۇلەسى, ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى كەڭەسىن قۇرۋ, عالامدىق قارجى جۇيەسىن رەفورمالاۋ جانە ايماقتىق ينتەگراتسيانى دامىتۋ سياقتى حالىقارالىق باستامالاردىڭ ءبارى دە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ پاراساتتى قايراتكەر, كەمەل ساياساتكەر رەتىندە الەمدىك ساياسات تورىنەن ورىن الۋىنا سەبەپ بولدى.
2007 جىلى مادريدتە وتكەن 56 مەملەكەت قاتىسقان سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ باسقوسۋىندا قازاقستانعا ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ توراعالىعىن بەرۋ تۋرالى ءبىراۋىزدى شەشىم ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدىڭ تاريحي ەڭبەگىن ءادىل دە ورىندى باعالاۋ دەپ بىلەمىز.
تاريحتى تۇلعالار جاسايدى دەگەن وسى. جانە قانداي تۇلعا! كەڭەس وداعىنان “مۇرا بولىپ قالعان” قيراعان قوعام مەن جوعى تاۋسىلماس جولدى جاڭا ارناعا سالعان, جوقتى بارعا, باردى باقىتقا اينالدىرعان ەلباسىمىزدىڭ ەرەكشە ەڭبەگىن ءبىز ارقاشان ماقتانىشپەن ايتامىز. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ءبىزدىڭ جاڭا تاريحىمىزدىڭ ءىزاشارى, اۆتورى ءارى باستى كەيىپكەرى. ءبىر مەزگىلدە ۇلى وقيعالاردىڭ ءارى اۆتورى ءارى كەيىپكەرى بولۋ باقىتى كەز كەلگەن ادامنىڭ ماڭدايىنا جازىلا بەرمەيدى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ 19 جىلىندا قازاقستان قول جەتكىزگەن ۇلى جەتىستىكتەر مەن جارقىن جاڭالىقتاردىڭ بارىندە ەلباسىمىزدىڭ ەرەن قولتاڭباسى بار. ول قولتاڭبا حالىقتىق ماحاببات پەن ەلدىك ىقىلاسقا بولەنگەن. ءبىز ەلباسىمىز – ۇلت كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتى سول ءۇشىن قۇرمەتتەيمىز!
– قازاقستان وسى جىلى مەملەكەت باسشىسى “جالپىۇلتتىق ستراتەگيالىق جوبا” اتاندىرعان ەقىۇ-عا توراعالىق جاساۋدا. قازاقستاننىڭ وسى رەتتەگى تاريحي ءرولى قانداي جانە ۇيىمنىڭ ءوزى ءۇشىن دە نەندەي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزبەك؟
– دۇرىس ايتاسىز, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋىمىزدى مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق جوبا رەتىندە سيپاتتاعان بولاتىن.
قازاقستان بۇل ۇيىمعا جايدان-جاي يە بولعان جوق. بۇل كوپۇلتتى قازاقستان حالقىنىڭ بەرەكە-ءبىرلىگىن, ءوزارا دوستىعى مەن ىنتىماعىن, ساياسي تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتكەن ۇلت كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعى ناتيجەسىندە جۇزەگە استى.
حالىقارالىق ۇيىم قازاقستاننىڭ وسى قاسيەتتەرىنە باسىم باعىت بەردى. بەيبىتشىل, دوسشىل, باۋىرمال مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ جەمىسى بۇل. الەمدەگى يادرولىق قارۋ-جاراق جونىنەن ءتورتىنشى ورىن الاتىن مەملەكەتتىڭ ءوز ەركىمەن يادرولىق قارۋدان باس تارتقان بەيبىتشىل ساياساتىنىڭ جەمىسى. تاريحى مەن مادەنيەتى الەمدىك وركەنيەتكە ولجا سالعان ەلدىڭ رۋحاني-مادەني جەڭىسى. ءوز تاريحىندا تالاي زۇلمات پەن قاسىرەتتى كورگەن ەلدىڭ ادىلەتتى جەڭىسى. ىشكى ساياساتتىڭ سىندارلىلىعىن, سىرتقى ساياساتتاعى كوپجاقتى باعىتتى تەڭ ۇستاعان ساڭلاق ساياساتكەر نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ جەڭىسى! دوستى باۋىر ەتكەن, الىستى جاقىن ەتكەن, كورشىنى تاتۋ ەتكەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ كەمەل ساياساتىنىڭ جەڭىسى!
مەملەكەتتىلىكتىڭ تۇعىرلارىن بەكىتىپ, “قازاقستان-2030” تۇجىرىمداماسىن جانە “ەكونوميكالىق ءورلەۋ ارقىلى دەموكراتيالاندىرۋ” قاعيداتىنىڭ نەگىزىندە رەفورمالاردى ءتيىمدى اتقارىپ, ناعىز جاھاندىق ءمانى بار باستامالاردى ۇسىنعان ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ دانا ءارى سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا وسى ۇيىمنىڭ تاريحىندا تۇڭعىش رەت ازيالىق, مۇسىلماندىق, تۇركى جانە بۇرىنعى كەڭەستىك ەلدەردىڭ ىشىندە ءبىز ءبىرىنشى بولىپ توراعالىق ەتۋ سەنىمىنە يە بولدىق. ءبىز مۇنى ماقتان ەتۋگە ءتيىسپىز.
ۇستىمىزدەگى جىلعى باعدارلامالىق جولداۋىندا مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ ەقىۇ-عا توراعالىعىنىڭ نەگىزگى قاعيدالارى مەن باسىمدىقتارىن مازمۇنداپ بەردى. ۇيىمنىڭ “ساياسي مەنەدجەرى” رەتىندە ەلباسى ءمالىم ەتكەندەي: “سەنىم. ءداستۇر. ترانسپارەنتتىك. توزىمدىلىك” توراعالىقتىڭ نەگىزگى ۇستاناتىن باعدارى بولدى. ۇيىم قىزمەتىنىڭ ءۇش ولشەمىنىڭ شەڭبەرىندە, ياعني اسكەري-ساياسي, ەكونوميكالىق-ەكولوگيالىق, گۋمانيتارلىق ماسەلەلەر بويىنشا قازىر جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.
ۇيىمنىڭ اسكەري-ساياسي جۇمىسىنىڭ شەڭبەرىندە ەۋروپانىڭ بولاشاق قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى “كورفۋ ۇدەرىسىن” العا اپارۋعا مۇددەلىمىز. مۇنى ءوزىنىڭ ۇيىمعا ءتوراعالىق ەتۋ كەزىندە گرەكيا باستاعان بولاتىن. 16-17 شىلدە كۇندەرى الماتىدا ەقىۇ-نىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ بەيرەسمي كەزدەسۋى بولادى. سوندا بۇل ماسەلە مۇقيات قارالادى. قازىردىڭ وزىندە استانادا كۇزدە وتەتىن ۇيىم سامميتىندە قارالاتىن ناقتى ىستەردىڭ جوبالارى دايىن.
بۇرىنعى كەڭەس وداعى كەڭىستىگىندەگى تاۋلى قاراباق, پريدنەستروۆە, وڭتۇستىك وسەتيا مەن ابحازياداعى “سوزىلمالى” جانجالداردى رەتتەۋ ماقساتىندا كەلىسسوزدەر بيىل وتاندىق ديپلوماتتاردىڭ قاتىسۋىمەن جالعاسۋدا. مۇندا قازاقستان داۋلاسۋشى تاراپتاردىڭ ۇنقاتىسۋىنا جاردەمدەسۋدى, كۇش قولدانباۋ ارقىلى ورتاق كەلىسىمدى ىزدەستىرۋدى كوزدەيدى.
قاۋىپسىزدىك تاقىرىبىن ايتقاندا, جاڭا ەۋرازيالىق ولشەمگە يە بولىپ وتىرعان ەۋرواتلانتيكالىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىنىڭ تابيعاتىنا نازار اۋدارعان ءجون. 17 مامىردا بولعان كابۋلعا ساپارىمىزدىڭ بارىسىندا ەقىۇ-نىڭ مۇمكىندىكتەرىن قولدانا وتىرىپ, اۋعانستان مەن ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى اراسىنداعى شەكارانى نىعايتۋ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ الەۋەتىن كۇشەيتۋ جانە ەسىرتكى ترافيگىمەن كۇرەس سالاسىنداعى ارىپتەستىكتى دامىتۋ بويىنشا باستامالاردى رەتتەۋگە قول جەتكىزدىك.
ەقىۇ-عا مۇشە 56 مەملەكەتتىڭ 43-ءى اۋعانستاندى تۇراقتاندىرۋعا جانە قايتا قۇرۋعا قاتىسۋدا. بۇل ماسەلەنى شەشۋگە ۇيىمنىڭ بارلىق مۇشەلەرى مۇددەلىلىك تانىتۋدا. اۋعانستانعا قاتىستى پروبلەمالاردى رەتتەۋدە گۋمانيتارلىق باستامالارعا جانە ەكونوميكالىق دامۋدى ىنتالاندىرۋعا باسا نازار اۋدارىپ وتىرمىز.
ۇيىم شەڭبەرىندە بۇرىن قابىلدانعان بارلىق مىندەتتەمەلەردى باسشىلىققا الا وتىرىپ, قازاقستاندىق توراعالىق ەۋرواتلانتيكالىق جانە ەۋروازيالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ بولاشاعى جايلى, اسكەري سەنىم شارالارى تۋرالى, ورتالىق ازيادا, اتاپ ايتقاندا قىرعىزستان مەن اۋعانستاندا, قالىپتاسقان جاعدايمەن تىكەلەي اينالىسامىز.
ءوزىمىز باسشىلىق ەتىپ جاتقان ۇيىمنىڭ ەۋرازيالىق سيپاتى اياسىندا ورتالىق ازياداعى تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ, ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى شەشۋ, اسىرەسە, ارالدى قالپىنا كەلتىرۋ, ترانسپورتتىق ارەكەتتەستىكتى دامىتۋ بويىنشا ۇيىم قىزمەتىنە قوسىمشا مىندەتتەر ەنگىزۋگە قۇشتارمىز.
ءبىز ۇيىم قىزمەتىندە بارلىق ءۇش ولشەم اراسىندا تەپە-تەڭدىك ساقتاۋدى ءجون سانايمىز. اتاپ ايتقاندا, الەمدىك ەكونوميكاداعى داعدارىس كەزىندە ەقىۇ-نىڭ ەكىنشى, ياعني ەكونوميكالىق-ەكولوگيالىق ولشەمى بويىنشا جۇمىسقا باسا نازار اۋدارۋى زاڭدىلىق بولىپ تابىلادى.
كەزىندە گەرمانيانىڭ بۇرىنعى استاناسى بونندا وتكەن ەقىۇ-نىڭ ۇلكەن جينالىسىندا ەكىنشى پورتفەلدەگى نەگىزگى قۇجاتتاردىڭ ءبىرى – ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق بويىنشا ارنايى قۇجاتقا قول قويىلدى. ءبىز ەقىۇ سامميتىندە بونن قۇجاتىنىڭ ۇستانىمدارىن جالعاستىرا الاتىن, قازىرگى كەزدەگى داعدارىستان كەيىنگى جاعدايدى ايقىن كورسەتەتىن ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆاعا وزىندىك جول كارتاسى بولاتىن جاڭا قۇجاتتى دايىنداۋدى ۇسىنامىز.
تاعى ءبىر ايتا كەتەر جاعداي. ءبۇگىندە قازاقستاننىڭ دىنارالىق جانە ۇلتارالىق كەلىسىمدى ساقتاۋداعى بىرەگەي تاجىريبەسى ناسيحاتتىق ەمەس, شىن مانىندە قولدانبالى سيپاتقا يە بولدى. ونى قىرعىزستاننىڭ وڭتۇستىگىندە ورىن العان قايعىلى وقيعالاردان-اق ايقىن كورۋگە بولادى. ءبىز بۇل جاعدايدى ۇيىمعا توراعالىق ەتۋ شەڭبەرىندە بارىنشا ەسكەرۋدەمىز.
ءححى عاسىردىڭ پروبلەمالىق تالاپتارىنا قاراي ەلباسىنىڭ ءۇستىمىزدەگى جىلى ۇيىمنىڭ ءسامميتىن وتكىزۋ تۋرالى باستاماسىنىڭ ءمانى ەرەكشە. مۇنداي دەڭگەيدەگى باسقوسۋ سوڭعى رەت ىستامبۇلدا ءوتتى. سودان مىنە, اراعا 11 جىل سالىپ قازاقستاندا وتكەلى وتىر.
وسى ۋاقىت اراسىندا الەم ءبىراز وزگەردى, بارلىق مەملەكەتتەر كۇردەلى قاتەرلەردى باستان وتكەردى. ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىندەگى “ۆانكۋۆەردەن ۆلاديۆوستوكقا دەيىنگى” ايماقتاعى گەوساياسي قاتىناستاردى “جاڭارتۋدى” باستاۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ وتىر.
مىنە, سوندىقتان دا, سامميت ءوتكىزۋ تۋرالى ۇسىنىس كوپتەگەن مەملەكەتتەر تاراپىنان قولداۋ تابۋدا.
قازاقستان تاريحي توراعالىق ميسسياسىن ابىرويمەن اتقارىپ شىعادى دەگەن سەنىم زور. ويتكەنى, بۇل ىستە باستى جۇمىستاردى ۇيلەستىرۋشى, باسقارۋشى, جەتەكشى ءارى باستاۋشى ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ءوزى. سوندىقتان بۇل ءمىندەتتى قازاقستان جوعارى دەڭگەيدە اتقارىپ, ءوز تاريحىنىڭ جاڭا ءبىر جارقىن بەتىن كەلەشەككە قالدىرادى.
– سىزدىڭشە ۇلت كوشباسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ قانداي ەرەكشە قاسيەتتەرى ايقىنىراق كورىنەدى؟
– مەن ۇزاق جىلداردان بەرى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ جانىندا ءار جىلداردا ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى قىزمەتتەر اتقارىپ كەلەمىن. ەلىمىزدىڭ تاريحىنداعى نەبىر تاماشا دا سالتاناتتى, كۇردەلى دە كەزەڭدىك ءساتتەردى باستان كەشتىم. وسىنىڭ بارىنە ارالاسىپ, ەلباسىنىڭ سەنىمىنە ساي حالقىما, ەلىمە قولدان كەلگەنشە قىزمەت جاساپ كەلە جاتقانىمدى ءوزىمنىڭ باقىتىم دەپ بىلەمىن.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنان كوپ نارسە ۇيرەندىم, ءالى دە ۇيرەنە ءتۇسەمىن دەپ سەنەمىن. ول كىسىنىڭ ادامي ابزال قاسيەتتەرى كوپ. مۇمكىندىگىنشە تۇجىرىمداپ ايتىپ كورەيىن.
بىرىنشىدەن, پرەزيدەنتتى باسقالاردان ەرەكشەلەندىرەتىن سيپاتى – ونىڭ جاسامپازدىعى. ەلباسىمىزدىڭ بۇل قاسيەتىنىڭ ەڭ جارقىن ءۇلگىسى – بۇگىندە كۇللى الەمدى تاڭ قالدىرىپ وتىرعان سالتاناتى ساۋلەتتى, رۋحاني داۋلەتتى اسقاق قالا استانامىز.
ەكىنشىدەن, ارقاشان وقۋعا دەگەن قۇشتارلىق, جاڭالىق ىزدەنىسى, ەسكىنىڭ وزىنەن جاڭانى ىزدەۋ, جاڭانىڭ جاسامپازدىعىن تابۋ.
ۇشىنشىدەن, ءوز حالقىن شەكسىز قادىرلەۋشىلىك, ونىڭ باقىتى مەن بولاشاعى ءۇشىن جانپيدالىققا باراتىن ەلشىلدىك, مەملەكەتشىلدىك. ءارى ەل مۇددەسى سىنعا تۇسكەندە قاتال قاعيداتشىلدىق, حالقىنىڭ ماقساتى مەن كوكەيكەستى مۇراتىن باعالاۋشىلىق.
تورتىنشىدەن, قاي ىستە بولماسىن ۇنەمى كورىنىپ وتىراتىن كورەگەندىگى مەن ستراتەگيالىق تالداۋ قابىلەتى.
بەسىنشىدەن, قازىرگى ومىردە سيرەك كەزدەسەتىن – پاراساتتىلىق پەن ادامگەرشىلىك.
بۇل قاسيەتتەردىڭ ارقايسىسىن بولەك, تالداپ ايتۋعا دا بولادى.
قىسقاسى, نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇگىن ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى عانا ەمەس, ۇلتىمىزعا ۇلگى, ۇرپاعىمىزعا ماقتانىش تۇلعا! وسىنداي تۇلعاعا دەگەن شىنايى سىي-قۇرمەت بەلگىسى رەتىندە حالقىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىن “ەلباسى” دەپ اتاپ كەتتى. حالىق ىقىلاسى مەن ماحابباتىنان ارتىق نە بار دەسەڭىزشى!
عۇمىر جاسىڭىز ۇزاق بولسىن, ەلباسى!
اڭگىمەلەسكەن سامات مۇسا.
