جۇلدىزدار شەرۋى

ەلوردادا ەكشن-فيلمدەردىڭ ءى حالىقارالىق فەستيۆالى ءوتتى. رەسەيلىك “Bazelevs” كينوكومپانياسىنىڭ نە­گىزىن قالاۋشى ءارى وعان بۇگىندە جەتەكشىلىك ەتەتىن جەرلە­سى­مىز, تانىمال كينورەجيسسەر تيمۋر بەكمامبەتوۆ پەن امەريكالىق پروديۋسەر مايك سيمپسوننىڭ استاناعا العاش تابان تىرەگەن كەزىندە تۋىنداعان يدەيانى استانا قالاسىنىڭ اكىمى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ جۇزەگە اسىرۋعا كومەكتەستى كينەماتوگرافيا تاريحىندا ءبىرىنشى رەت وتكىزىلىپ وتىرعان­دىق­تان, جۇلدىزدار شەرۋىنە اس­تانا­­لىقتار ايرىقشا دايىندىق جاسا­عانى “قازاقستان” ورتالىق كون­تسەرت زالى­نىڭ اسەم بەزەندىرىلۋى­نەن اڭعارى­لادى. كىرە بەرىستەگى ماساتى كىلەم­مەن بەتتەگەن قادام­دارعا جۇرت نازا­رى تىگۋلى. انە, جالعىز ءبىر ءوزى-اق قا­سارىسقان دۇش­پانىن جايپاپ جىبە­رەر­دەي, قابا­عىنان قار ۇش­قىنداعان گوللي­ۆۋد­تىڭ اتىشۋ­لى اكتەرلەرىنىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى دولف لۋندگرەننىڭ قارا­سى وزگە­لەردەن وق بويى العا وزا ءتۇس­كەن. ونىڭ ومىرلىك تاڭ­داۋىن­داعى اسۋلار مۇنان دا اسقاق كورى­نەر ەدى. ادامنىڭ بويىنا ءۇيىپ-توگىپ وسىن­شاما قابىلەت, قا­سيەتتى بەرە سالادى ەكەن-اۋ. شۆەد توپى­را­عىنا جۇرتتىڭ ەرەكشە سۇيىسپەن­شىلىك سەزىمىن وياتۋعا سە­بەپ­شى لۋندگرەن اتاعى جەتى ءتىل ءبىلۋى­مەن, في­زيك, حيميك, عىلىم ما­گيسترى بولۋى­مەن الەمگە كەڭ تاراعان. كوكۋسينكاي كاراتەسى بويىن­شا قارا بەلدىكتى, اۆستراليا, ەۋروپا چەم­پيونى. بۇ­عان قوسا ول – رە­جيس­سەر, پروديۋ­سەر, ستسەناريست سىن­دى بىرنەشە كاسىپتى جەتە مەڭ­گەرگەن كينوونەرىنىڭ جارىق جۇلدىزدارى اراسىنان جاسىنداي جارقىراپ كورىنگەن ەرەكشە تۇلعا. ەلورداداعى حالىق­ارالىق ەكشن-فيلمدەر فەستيۆالى­نە گولليۆۋد جۇلدىزى ءوزى تۇسىرگەن ءارى باستى رولدە وينايتىن “وپاس­نايا گاست­رول” ءفيلمىن الىپ كەلدى. وقيعا­سىندا دۇنيە ءجۇزىن ءدۇر سىلكىن­دىرگەن تەررو­ريزم زاردابى باياندا­لادى. امەريكا پوپ-جۇلدى­زىنىڭ ءماس­كەۋ­دە كون­تسەرتى ءوتىپ جاتادى. كورەر­مەندەر ارا­سىندا رەسەيدىڭ پرەزي­دەنتى وتى­را­دى. ار جاعى,  ارينە, بەل­­گىلى سارىن. ادام­زات بالا­سىنا ور­تاق قاسىرەت – تەر­رو­ريزم بەيبىت ءومىر ءسۇرىپ جات­قان جۇرتتىڭ ومىرىنە قانشالىق قاۋىپ توندىرە­تىنىن رەجيسسەر كور­كەم بەي­نە­لەر ارقىلى قىزىقتىرا وربىتەدى. مۇنان باسقا الدىن الا كەلىسىلگەن باعدارلاما بارىسىندا بايقاۋدان تىس اقش, ەۋروپا, ازيا, تمد-عا مۇشە ەلدەر­دىڭ جيىر­­ماداي تولىق­مەتراجدى ءفيلمى كورەرمەن­مەن كوزايىم بولماق. فەستيۆالدىك فيلمدەر­دىڭ دەنى بيىل تۇسىرىلگەن تىڭ تۋىن­دىلار بولعاندىقتان, اسىرەسە, امەريكالىق فيلم­دەردىڭ الاتىن ۇلەس سالماعى با­سىم سەزىلۋدە. باس­تى ءرول­دەر­دە دجەكي چان, نيكو­لاس كەيدج, مو­نيكا بەلۋچچي, بريۋس ۋيلليس, سيل­ۆەستر ستاللونە, دجەت لي, دولف لۋندگرەن, ەريك روبەرتس وي­­نايتىن امەري­كا­نىڭ “كاراتە-كيد”, “ۋچە­نيك چا­رو­دەيا”, “پاروچكا پولي­تسەي­­سكيح”, “نەۋدەر­جيمىە” سياق­تى بيىل ءتۇسى­رىلگەن فيلمدەرى العاش رەت قازاق ەكرا­نى­نان كوپشىلىك­كە جول تارتپاق. تيمۋر جەر­­لەسى­مىزدىڭ رەسەي كينو­سىنا قىز­مەت ەتىپ جۇرسە دە الەم­نىڭ ەڭ ۇزدىك تۋىندى­لارىن ەلور­داعا شوعىرلان­دىرىپ, كەلە­شەكتە قازاق كينوسى­نىڭ داڭ­قىن الەمگە پاش ەتۋدەگى وسىنداي قادام­­دارىنا قا­لاي ريزا بولماسسىز. مارتەبەلى قوناقتار­دىڭ ارا­سىنان تەك بەلگىلى رە­جيسسەرلەر مەن اكتەرلەر, پروديۋ­سەرلەر توبە كور­سەتىپ قويماي, بوكس­تان الەم چەم­پيونى مايك تايسون سىندى سپورت شەبەرلەرىنىڭ دە كوزگە وتتاي با­سىلۋى قالا كۇنى قۇرمەتىنە اكىم­دىكتىڭ جۇرتشىلىققا بارىنشا قىزىقتى شارالار ۇيىمداستىرىپ جاتقانىنان حابار بەرگەندەي. قا­زاق­ستان تۋرالى, ونىڭ بۇگىنگى گۇلدەي جايناپ قۇلپىرا تۇسكەن ەلورداسى حاقىندا سىر شەرتەتىن تۋىندى­لاردى ءار جىلى ۇزبەي ناسيحاتتاپ وتىرۋدى باستى مىندەت سانايتىن فەستيۆال وسى جولداعى العاشقى قادامىن جاساپ ۇلگەردى. بۇرىن تەك سىرتتاي اتىنا قانىق گولليۆۋد اكتەرى حيلاري سۋونگتى, بەلگىلى پروديۋسەر حارۆي ۆاينش­تەيندى, تريۋكتەردى قويۋشى يۋەن ۆۋ ءپيندى قۇرمەتپەن قارسى العان قاۋىم كوڭىلى اسا كو­تەرىڭكى. ولار­دان باسقا رەسەي كينو­سىنىڭ اتاق­تى اكتەرلەرى دميتري پەۆتسوۆ, اندرەي پانين, ولەسيا سۋدزيلوۆ­سكايا جۇرت ىقىلا­سىن جۇرەك­پەن سەزىنىپ, اسا تولقۋلى. فەستيۆال العاش رەت قولعا الىنىپ وتىرعان­دىقتان, باسقا بايقاۋلار سياقتى وعان جان-جاقتان سىنشى­لاردى شاقىرۋدى ۇيىمداستىرۋشى­لار كەيىنگە شەگەرگەن ەكەن. ول دا ءبىر جاعىنان دۇرىس شىعار. ويتكەنى, مەرەكەلىك كوڭىل كۇيمەن قاۋىشقان قوناقتاردى از ۋاقىتتا سىناپ-مىنەۋ, بىرەۋدى وزدىرىپ, ال بىرەۋدىڭ دەلە­بەسىن قوزدىرىپ جاتقان جاراس­پاس تا. استانانىڭ ۇلكەن ەكران­دارىنداعى ەكشن جانرىن­داعى جاڭا تۋىندىلار كورسەتىلىمى حارۆي ۆاينشتەيننىڭ “شانحاي” ءفيلمى­نەن باستالدى. ءفيلمنىڭ ستسەنا­ريىن يراندىق جاز­سا, ءتۇسىر­گەن – شۆەدتىڭ رەجيس­سەرى, پروديۋسەرى – امە­­­­ري­كالىق. تا­ري­حي دراما جانرىن­­داعى “شانحاي” ءفيلمى­نىڭ وقيعاسى بويىنشا امەريكالىق (دجون كيۋساك) شان­حايداعى ءاس­كەري وقيعالارعا كۋا بولادى. بوم­­بىلاۋ كەزىندە دوسى قازا تابا­دى. وسى ءولىمنىڭ كىمدەردىڭ قولى­مەن جاسالعانىن تابۋ ءۇشىن ول ءوزدى­گىنەن استىرتىن ىزدەستىرۋ جۇمىس­تارىن جۇرگىزەدى. بارلاۋ قىزمەتى­نىڭ وفيتسەرىمەن (كەن ۆاتانابە), جەر­گىلىكتى گانگستەر­مەن (چوۋ يۋن-فات) جانە ونىڭ جارى اننامەن (گۋن لي) جولىعىپ, وعان عاشىق­تىق سى­رىن اقتارادى. الايدا ءبىر­جولا سەزىم­نىڭ جولىندا كەتپەي, ءوزىن سەرگەلدەڭگە سالىپ قويعان دوسى­نىڭ ءولىمى تۋرا­لى اششى قاسىرەتتى ويىنان شىعار­مايدى. بارلىق وقيعا وسى شان­حاي­دىڭ ىشىندە ءوربيدى. شانحاي­دىڭ ءحىح عاسىر­داعى تىلسىمى كينو وزەگىنە تۇ­شىم­دى تۇستار قوسادى. اسپاناستى ەلىنىڭ ادامدارىنىڭ ءوزى بۇل قالا­نى ءوزى­مىزدىكى دەۋگە اسا قۇش­تارلىق تانى­تا قويمايدى. سەبە­بى, ونىڭ نەگىزىن ءار جاقتان كەل­­گەن شەتەل­دىكتەر قالاعان دەگەن ءسوزدىڭ جانى بار. بىراق تا شاھار كەلبەتىنە مۇن­دا بىردە-ءبىر ادام شەك كەلتىر­مەيدى. ول –  كينەماتوگرافيستەر نازا­رىن وزىنە ۇنەمى اۋدارۋمەن كەلە جات­قان قالا. كينو تاريحىنا ۇڭىلسەك, شانحاي تۋرالى بۇعان دەيىن قان­شاما ۇزدىك تۋىندىلار جارىق كورگەنىنە كوزىمىز جەتە ءتۇ­سە­دى. روبەرت ءفلوريدىڭ 1937 جى­لى تۇسىرگەن “شانحايدىڭ قىزى ” فيلمىنەن باستاپ, پو-شي لوەنگ­تىڭ 1941 جىلعى “قاتىگەز شان­حاي”, رەجيسسەر ورسون ۋەلستىڭ 1947 جىل­عى “شانحايدان شىققان ارۋ”, پو-شي لەونگتىڭ 1992 جىل­عى “شان­حاي. جيىرماسىنشى جىل­دار”, دجون د. لەموندتىڭ “شان­حاي ليلي” سياقتى تاعى دا باسقا تولىپ جاتقان كار­تينالارىن تۇگەل ءتىزۋ ءمۇم­­­­كىن دە ەمەس. وسى اتاۋ­عا 1996 جىلى قازاق­ستان تارا­پىنان رە­جي­س­سەر ءارى ستسە­نا­ريست الەك­ساندر بارانوۆتىڭ “شان­­حاي” ءفيلمى كەلىپ قوسىلعانى بەلگىلى. بىراق بۇل ول شانحاي تۋرالى ەمەس, الماتىنىڭ ما­ڭىن­­داعى اۋىلعا قاتىستى ەدى. فەستيۆال قار­سا­ڭىن­­دا جۋرنا­ليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا تي­مۋر بەك­مامبەتوۆ كي­نو تاريحىن­دا تۇڭعىش رەت ءوتىپ وتىر­عان شارا­نىڭ ماقسات-مۇددەسىن ايقىن ايتىپ بەردى. “قازاق­ستان­عا مۇن­داي فەستي­ۆال اۋاداي قاجەت دەپ وي­لاي­مىن”, – دەدى “نوچ­­نوي دوزور” بلوك­باس­­تەرىنىڭ, “وسوبو وپا­سەن” فان­تاس­­­تي­كالىق شىم-شى­تىرىق ءفيلمى مەن جاقىندا كوگىلدىر ەكراننان كوپ­شىلىككە تاراعان “يرو­نيا سۋد­بى...” ءفيلمى­نىڭ جال­عا­سىنىڭ اۆ­تورى ءباسپاسوز ءماسلي­حاتىندا.  كۇن­نەن كۇنگە قارىشتاپ دامىپ كەلە جاتقان جاڭا استاناعا بۇكىل الەم­نىڭ نازارى تىگىلۋى كەرەك. ءازىر­گە, ارينە, ونى كوپ ادام­دار جەتە بىلە بەر­­مەيدى. سوندىقتان الەمنىڭ ايگى­لى اكتەرلەرى مەن ونەر ادام­دارى استانا تۋرالى جەتكىلىكتى ماع­لۇمات الۋى ءۇشىن وسىنداي اۋ­قىم­­دى شارا­نى قولعا الۋعا تۋرا كەلدى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, مۇنداي وي وسى­دان جارتى جىل بۇرىن مازالا­عان ەكەن. ەندى, مىنە, قالا اكىمدىگى قول­داۋىمەن سول جوبانىڭ جۇزەگە اسقا­نى قالا كۇنى قار­ساڭىندا جۇرت­شىلىققا تاريحي وقيعالار سىيلاپ وتىر. مايك تاي­سون, دولف لۋندگرەن­نىڭ ال­عاش­قىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ەلورداعا ۇشىپ كەلگەنى ەل استاناسىنىڭ مەرەيىن سول وقيعا­لارمەن-اق ەداۋىر ءوسىرىپ تاستاعانى انىق. الەمنىڭ ەڭ ايتۋلى, ازۋلى كينەماتوگرافيستەرى ات باسىن تىرەپ جاتقان جەردى كىم-كىمنىڭ دە جاقىن­نان بىلە تۇسكىسى كەلەتىنى ءسوزسىز. ەندە­شە, كينوفەس­تيۆال مىندەتى ءمىنسىز اتقارىلىپ جاتىر دەۋگە نەگىز بار. بيىل الدا­عى ۋاقىتتا قولعا الىنا­تىن جاڭا فيلمدەردىڭ يدەيالارى مەن ستسە­­ناريلەرى ورتاعا سالىنباق. كەلەسى جىلعى پرەمەرا­لار سارا­لان­باق, جەتى جوبا سۇرىپ­تال­ماق. ءتورت كۇن قاتارىنان ءتورى­مىزدە – كينو, توبە­مىزدە – الەمدىك شىڭدى باعىن­دىرعان جۇلدىزدار. قاراشاش توقسانباي.