اقتوبە حالقىنىڭ ەلباسىنا سىيى

وتكەن كۇننەن سىر شەرتىپ, شەجىرەلى تاريحتى جىرلاپ جاتار مەكەننىڭ ءبىرى – مۇراجاي. زەردەڭمەن ۇعىپ, كوزىڭمەن كورىپ تۇرعاندا تۇلا بويىڭ شىمىركەنىپ, سانعاسىرلىق تاريحپەن بىرگە جاساسىپ كەلگەندەي كۇي كەشەسىز. “التاۋ الا بولسا اۋىزداعى كەتەدى, تورتەۋ تۇگەل بولسا توبەدەگى كەلەدى” دەپ مايقى بي ءسوزى كۇمبىرلەپ تۇرار, ء“بىرىڭدى قازاق, ءبىرىڭ دوس, كورمەسەڭ ءىستىڭ ءبارى بوس”, دەپ ابايدىڭ ءسوزى اقتارىلىپ, ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ: “قازاقتىڭ بۇكىل تاريحى – بىرىگۋ تاريحى, تۇتاستانۋ تاريحى” دەگەن سياقتى سوزدەرى ءسىزدى وزىنە باۋراپ, قاتپارلى تاريحتىڭ قويناۋىنا تارتىپ كەتەر ورىننىڭ ءبىرى. اتالعان ورتالىق بۇگىندە قازاقستاندىق وتانسۇيگىشتىك پەن ازاماتشىلدىقتى قالىپ­تاس­تىرۋ, دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىققا دەمو­كرا­تيالىق مەملەكەتىمىزدىڭ كونە شەجىرەسىن كورسەتۋ, باسەكەگە قابىلەتتى, جاڭا زامان تالاپتارىنا ساي كاسىپقوي جاستاردى تاربيەلەۋ سىندى ماڭىزدى مىندەتتەردى اتقارىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار, كوپ­ۇلت­تى قوعامنىڭ ءبىرتۇتاس مۇراسىن جيناقتاۋ, ءتۇر­كىتىلدەس جانە كورشىلەس ەلدەردىڭ ىنتى­ماق­تاس­تىعىن ارتتىرۋ ىسىندە دە پرەزيدەنتتىك مادەنيەت ورتالىعى قارقىندى قىزمەت اتقارىپ كەلەدى. ماسەلەن, فرانتسۋزدىڭ “La ءTrىbune” گازەتىنىڭ ءما­لىمەتىنە سايكەس, وتكەن جىلى اتاقتى فران­تسيا­نىڭ ارعى-بەرگى تاريحىن تۇتاس قامتيتىن 400 مىڭ ەكسپوناتى مەن 800 جىلدىق تاريحى بار الىپ تا تاڭعاجايىپ پاريجدىك لۋۆر مۋزەيىن 8,5 ملن. ادام ارالاپ, ءوز رەيتينگىن جاڭالاپ ءبىرىنشى ورىن­نان تۇسپەگەندىگىن حاباردار ەتتى. ال قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتتىك مادەنيەت ورتالىعىنىڭ مۇراجايىندا نەبارى 10 جىلدىڭ ىشىندە ەكسپونات اۋقىمى 106 مىڭعا جەتىپ, كەلۋشىلەر سانى وتكەن 2009 جىلدىڭ ىشىندە 31 مىڭعا جەتىپ ۇلگەردى. مىنە, وسىنداي قارقىنمەن شارىقتاي بەرسە, ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ 2030 ستراتەگيالىق دامۋ باعدارلاماسىنا دەيىن الەمدىك مۇراجايلارمەن سالىستىرعاندا تەرەزەمىز تەڭ بولاتىنىنا سەنىمىم كامىل. بۇل ورتالىقتىڭ مۇ­راجايىنان اسىل قازىنامىز – ءتول مادەنيە­تى­مىزدىڭ جادىگەرلەرى مەن تاريحي قۇندىلىقتارىن تابا الامىز. بۇگىنگى سوزىمىزگە ارقاۋ ەتكەن, اقتوبە وبلى­سىندا ۆيزانتيالىق ۇلگىدە سالىنعان “نۇر-عاسىر” مەشىتى اق مارمارمەن اپتالىپ, التىنمەن اي­شىق­تالسا, ال ەسىكتەرى حيۋانىڭ عاسىر جاساعان قارا اعاشىنان جانە تۇتقالارى تايۆاننان ال­ىندى. بۇل – قوقاندىق شەبەر ءشامىل اسات­باەۆ­تىڭ قولىنان شىققان ونەر تۋىندىسى. “نۇر-عاسىر” مەشىتىنە بارىپ قايتقان پرەزيدەنتتىك ءما­دەنيەت ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى م.جول­داس­بەكوۆ ونى “ولمەس ماحاببات” سيمۆولى بولىپ سانالاتىن, الەمدەگى جەتى كەرەمەتتىڭ ءبىرى – ءتاج ماحالعا تەڭەدى. اسەم دە كوركەم ەتىپ بوي كوتەرگەن “نۇر-عاسىر” مەشىتىنە ءبىر مەزەتتە 3,5 مىڭ ادامنىڭ عيبادات ەتۋ مۇمكىندىگى بار. دەگەنمەن, اقتوبەگە اياق باسپاعان ادام كوركەم ەتىپ بەزەن­دىرىلگەن ۇلگىسىن وسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتتىك مادەنيەت ورتالىعىنان كورە الادى. 2008 جىلى اقتوبە قالاسىنان بوي كوتەرگەن “نۇر-عاسىر” مەشىتىنىڭ ماكەتىن وبلىس اكىمى ە.ساعىندىقوۆ ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆقا سىيعا تارتقان بولاتىن. بۇگىندە پالەستينا پرەزيدەنتى يا.ارافاتىڭ سىيلىعى ء“ال-اقسا” مەشىتىنىڭ ماكەتى, ساۋد ارابياسىنىڭ كورولى فاحد ءابدى ءال-ءازيز سىيلىعى ء“ال حارام” مەشىتىنىڭ ماكەتىمەن قاتار بوي تۇزەگەن “نۇر-عاسىر” مەشىتىنىڭ ماكەتى پرەزيدەنتتىك مادەنيەت ورتالىعى مۇراجايىنىڭ تورىنەن ورىن الدى. سونداي-اق, “نۇر-عاسىر” مەشىت سۇلباسىنىڭ بارلىق كورسەتىلىمدەرىن ساقتاي وتىرىپ, كىشكەنە ماكەتكە سىيدىرۋ قاجىرلى ەڭبەكتى قاجەت ەتكەنى ءسوزسىز. وعان دالەل: بەرىكتىگىن ساقتاۋ ءۇشىن – تەمىردى, باعالىعىن ارتتىرىپ, كوركىنە ءار بەرۋ ءۇشىن – التىندى قولدانعان. بار-جوعى ۇزىندىعى – 140 سم بولسا, ەنى – 99 سم, ال بيىكتىگى 125 سم شاماسىن قۇرايدى. وسى ءبىر عاجاپ مەشىتتىڭ سىزبالىق نۇسقاسى “تاۋەلسىز قازاقستان جانە ونىڭ نەگىزىن قالاۋشى ن.ءا.نازارباەۆ زالىنا” نۇرىن شاشىپ, كوركىنە ءار بەرىپ تۇرعانداي. مىنە, وسىنداي ەجەلگى زاماننان باستاپ بۇگىنگى كۇنگە دەيىنگى تاريحىمىزدان سىر شەرتەتىن قۇن جەتپەس قىمبات جادىگەرلەر پرەزيدەنتتىك مادەنيەت ورتالىعىنىڭ مۇراجايىندا ساقتالۋدا. دەگەنمەن, ءبىزدىڭ باستى بايلىعىمىز – بەيبىتشىلىگىمىزدە. بال قايماعى بۇزىلماي, ۇلتارالىق تاتۋلىقتى ۇران ەتكەن, ساياسي تۇراقتىلىقتى ساقتاي بىلگەن بەيبىت ەلدىڭ ءبىرىمىز. ىرگەمىزدىڭ ءبۇتىن, دىڭگەگىمىزدىڭ بەرىك بولۋىندا ءدىني ىنتىماقتاستىعىمىز ۇلكەن ءرول اتقارىپ وتىر. وعان دالەل-دايەكتەر جەتكىلىكتى. ءتىپتى, تاقىرىبىمىزعا ارقاۋ بولعان “نۇر-عاسىر” مەشىتىنىڭ جانىنان اۋليە نيكولاي شىركەۋىنىڭ قاتار بوي كوتەرۋى وسىنىڭ ءبىر بەلگىسى بولا الادى. جالپى, “يسلام” ءسوزىنىڭ ءبىر بالاماسى بەيبىتشىلىك دەگەن ماعىنانى بىلدىرسە كەرەك. دەمەك, يسلام – تاتۋلىقتىڭ جارشىسى, ال مەشىت – يسلامنىڭ التىن ورداسى, تىرەگى دەپ سانالادى. اقتوبە قالاسىنىڭ ورتالىعىنان شىعىستىق ورنامەنتپەن سالىنعان “نۇر-عاسىر” مەشىتى – ءتول ارحيتەكتۋرامىزدىڭ تاماشا تۋىندىسى عانا ەمەس, ەلدىڭ رۋحاني قاجەتتىلىگىن قاناعاتتاندىرىپ وتىرعان عيبادات ورنىنا اينالعان. ەندى مۇسىلمان جاماعاتىن بىرلىك پەن يماندىلىققا باستاعان وسى “نۇر-عاسىر” مەشىتىنىڭ ماكەتىن ەلوردا جۇرتشىلىعى مەن قوناقتارى پرە­زيدەنتتىك مادەنيەت ورتالىعىنىڭ مۇرا­جايىنا كەلىپ كورىپ, رۋحاني مۇرالاردان حاباردار بولادى. سوڭعى جىلدارى دۇنيە ءجۇزىن دۇرلىكتىرگەن ءتۇرلى لاڭكەستىك ارەكەتتەر يسلام اتىن جامىلىپ, ادامزات اراسىندا دىنگە دەگەن تەرىس كوزقاراستار قالىپتاستىرۋدا. ءتىپتى, كەيبىر ەكسترەميستىك توپتاردىڭ تەرىس پيعىلىنىڭ سالدارىنان ۇلتارالىق قاقتىعىستارعا جول بەرىلىپ جاتادى. بەيبىت حالىقتار جازىقسىز جاپا شەككەن وسىنداي قيىن كەزەڭدە مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساليقالى ساياساتى دۇرىس باعىت بولارى ءسوزسىز. ولاي بولسا, “نۇر-عاسىر” مەشىتى سەكىلدى رۋحاني وردالار قاتارى قالىڭداي بەرسىن دەيمىز. ن.ءا.نازار­باەۆ­تىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ايتىل­عانداي, “كونفەسسياارالىق جانە مادەنيەتارالىق تاتۋلىقتى قامتاماسىز ەتۋ” ءبارىمىزدىڭ ورتاق مۇددەمىز بولۋى ءتيىس. ويتكەنى, جاپپاي جاھاندانۋ جاعدايىنا ساراپشى مامانداردىڭ ءوزى كەيدە وڭ باعا بەرىپ دۇرىستاپ جاتسا, كەيدە تەرىس باعا بەرىپ بۇرىستايدى. ماسەلەن, شىعىستىڭ ويشىلى م.يقبال ونى “ۇلتتاردىڭ مەنىن, بولمىسىن ۇمىتتىرۋ, ولاردى تاريح بەتىنەن ءبىرجولا جويىپ جىبەرۋدىڭ استىرتىن جۇرگىزگەن ءادىسى مەن ويىنىنا” تەڭەيدى. مۇندايدا تەك رۋحى مىقتىنى عانا جاۋ المايتىنى بەلگىلى. قانداي دا ءبىر قيىندىق بولماسىن, داۋىل مەن سىرتقى ىقپالعا توتەپ بەرەتىن بىردەن-ءبىر كۇش – وتكەنىمىزدى جوعالتپاي, بۇگىنمەن ۇشتاستىرىپ, ەرتەڭگە جالعاستىراتىن ۇلتتىق بولمىسىمىز. ال ءتۇپ تامىرى تەرەڭدە جاتقان تاريحىمىزدى تانىتاتىن مۇراجايلار ۇلتتىق بولمىسىمىزدىڭ ايناسى ىسپەتتەس. ولاي بولسا, پرەزيدەنتتىك مادەنيەت ورتالىعىن قۇرۋ ارقىلى جانە الەمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى ەلۋ ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋ جولىنداعى, باسقا دا باعدارلامالارى ارقىلى بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ ءوز تەگىن تانىپ, كەلەشەككە باتىل قادام جاساۋىنا ەلباسىمىز بارلىق جاعدايدى جاساپ وتىر دەپ كامىل ايتا الامىز. تەك جاستار سونى يگىلىككە جاراتا السا بولعانى. بۇل ورايدا, باعىتى ايقىن ەلدىڭ بولاشاعى دا جارقىن بولاتىنىن ەستەن شىعارماعان ابزال. ب.جاقىپوۆا, قر پمو اقپارات ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرى.