بۇگىن – مەملەكەتتىك رامىزدەر كۇنى

مەملەكەتتىك تۋ

مەملەكەتتىك تۋدىڭ اۆتورى – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ونەر قايراتكەرى شاكەن نيازبەكوۆ.

تۋدىڭ نەگىزگى ءتۇسى – اسپان كوك, ورتاسىندا شۇعىلالى كۇن, ونىڭ استىندا قالىقتاپ ۇشقان قىران بەينەلەنگەن. تۋدا تىك جولاق تۇرىندە ۇلتتىق ورنەك ناقىشتالعان. كۇن جانە ونىڭ شۇعىلاسى, قىران جانە ۇلتتىق ورنەك بەينەسى التىن تۇستەس.

گەرالديكا داستۇرىندە اسپان كوك ءتۇس – ادالدىق, سەنىم جانە مىنسىزدىكتى بىلدىرەدى. قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك تۋىندا ول اشىق اسپان, بەيبىتشىلىك پەن بەرەكە, ال ءبىر ءتۇستى فون ەلىمىزدىڭ بىرلىگىن بەينەلەيدى.

گەرالديكالىق قاعيدالارعا سۇيەنسەك, كۇن ءومىر مەن ەنەرگيانى جانە مولشىلىقتى بەينەلەيدى. سوندىقتان ەل تۋىنداعى كۇن ساۋلەلەرى استىق تۇرىندە بەينەلەنگەن, ول – بايلىق پەن وركەندەۋدىڭ سيمۆولى. كۇننىڭ بەينەلەنۋى ەلىمىزدىڭ جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتاردى قاستەرلەيتىنىن دالەلدەيدى جانە جاس مەملەكەتتىڭ جاسامپازدىق كۇش-قۋاتى مەن ىنتىماقتاستىق ءۇشىن الەمنىڭ بارلىق ەلىنە اشىق ەكەنىن ايعاقتايدى.

بۇركىت بەينەسى – كوشپەلىلەردىڭ دۇنيەتانىمىندا بوستاندىق, ورلىك, ەرلىك ءتارىزدى ۇعىمدارمەن ۇشتاسقان. كۇن استىندا قالىقتاعان قىران مەملەكەتىمىزدىڭ قۋاتتىلىعىن, تاۋەلسىزدىگىن, بيىك ماقساتتار مەن تۇراقتى بولاشاققا ۇمتىلىسىن بەينەلەيدى. التىن بۇركىتتىڭ ايشىقتى بەينەسى جاس مەملەكەتتىڭ الەمدىك وركەنيەت بيىگىنە دەگەن ۇمتىلىسىن كورسەتەدى.

مەملەكەتتىك تۋدىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتى – ونىڭ تۇعىرىندا ۇلتتىق ويۋ-ورنەك سالىنعان تىك جولاق. قازاق ويۋ-ورنەگى – ءتۇرلى فورمالار مەن سىزىقتاردىڭ ۇندەستىگىن بىلدىرە وتىرىپ, حالىقتىڭ ىشكى جان دۇنيەسىن تانىتادى ءارى قازاقستان حالقىنىڭ مادەنيەتى مەن سالت-ءداستۇرىن بەينەلەيدى.

مەملەكەتتىك ەلتاڭبا

مەملەكەتتىك ەلتاڭبا اۆتورلارى – بەلگىلى ساۋلەتشىلەر جانداربەك مالىبەكوۆ پەن شوت-امان ءۋاليحانوۆ. 

ەلتاڭبا شەڭبەر تارىزدەس جانە شاڭىراقتىڭ بەينەسى تۇرىندە جاسالعان, ودان تاراعان ۋىقتار كۇن ساۋلەسى ىسپەتتى جان-جاققا شۋاق شاشىپ تۇر. شاڭىراقتىڭ وڭ جانە سول جاعىندا اڭىزدارداعى قاناتتى پىراقتاردىڭ بەينەلەرى ورنالاسقان. جوعارعى بولىگىندە بەس بۇرىشتى كولەمدى جۇلدىز, ال تومەنگى بولىگىندە «قازاقستان» دەگەن جازۋ بار. جۇلدىز, شاڭىراق, ۋىقتار, اڭىزدارداعى  پىراقتار بەينەسى, سونداي-اق «قازاقستان» جازۋى – التىن ءتۇستى.

شەڭبەر (دوڭگەلەك) – ۇلى دالا كوشپەلىلەرى اراسىندا ەرەكشە قۇرمەتكە يە بولعان ءومىر مەن ماڭگىلىكتىڭ سيمۆولى. ەلتاڭبانىڭ ورتالىق گەرالديكالىق ەلەمەنتى شاڭىراق بەينەسى – كيىز ءۇيدىڭ ۇستىڭگى كۇمبەزدى بولىگى, ودان ۋىقتار (تىرەۋلەر) جان-جاقتى كۇن ساۋلەسى تۇرىندە ساۋلە شاشادى. شاڭىراق – كيىز ءۇيدىڭ نەگىزگى جۇيە قۇراۋشى بولىگى, ءپىشىنى جاعىنان اسپان كۇمبەزىنە ۇقسايدى جانە كوشپەلىلەردىڭ ءداستۇرلى مادەنيەتىندەگى تىرشىلىك قارەكەتىنىڭ نەگىزگى ەلەمەنتتەرىنىڭ ءبىرى. شاڭىراق بەينەسى – ەلىمىزدە تۇراتىن بارلىق حالىقتىڭ ورتاق ءۇيى مەن ءبىرتۇتاس وتانىنىڭ سيمۆولى. شاڭىراقتىڭ بەرىكتىگى مەن تۇراقتىلىعى ونىڭ بارلىق ۋىعىنىڭ (تىرەكتەرىنىڭ) سەنىمدىلىگىنە بايلانىستى بولاتىنى سياقتى, قازاقستاننىڭ تۇراقتى دامۋى ءاربىر ازاماتتىڭ ءال-اۋقاتىنا بايلانىستى.

قاناتتى ميفتىك تۇلپارلار – نەگىزگى گەرالديكالىق ەلەمەنت. ەجەلدەن بەرى جىلقى بەينەسى ەرلىك, كۇش سياقتى ۇعىمداردى بەينەلەيدى. تۇلپارلار كوپۇلتتى قازاقستان حالقىنىڭ قۋاتتى جانە گۇلدەنگەن مەملەكەت قۇرۋ جونىندەگى سان عاسىرلىق ارمانىن بىلدىرەدى. سونداي-اق ارعىماقتاردىڭ التىن قاناتتارى دا جۇگەرىنىڭ التىن ماساقتارىنا ۇقسايدى جانە قازاقستان حالقىنىڭ ەڭبەكسۇيگىشتىگىن جانە ەلدىڭ ماتەريالدىق ءال-اۋقاتىن بىلدىرەدى.

رەسپۋبليكانىڭ مەملەكەتتىك ەلتاڭباسىنداعى تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – ول بەس بۇرىشتى جۇلدىز. بۇل نىشاندى ادامزات ەرتە زاماننان بەرى قولدانىپ كەلەدى جانە ادامداردىڭ اقيقات نۇرىنا, بارلىق ۇلى جانە ماڭگىلىككە دەگەن تۇراقتى ۇمتىلىسىن بەينەلەيدى, جۇلدىز بەينەسى – قازاقستان حالقىنىڭ الەمنىڭ بارلىق حالقىمەن ىنتىماقتاستىق پەن ارىپتەستىككە اشىق ەل قۇرۋعا دەگەن ۇمتىلىسىن كورسەتەدى. 

مەملەكەتتىك ءانۇران

ءانۇران – ەل ازاماتتارىن ءتيىمدى الەۋمەتتىك-ساياسي تۇرعىدان توپتاستىرىپ, ەتنومادەني تۇرعىدان تەڭدەستىرۋ ءۇشىن نەگىزگى مانگە يە, ماڭىزدى دىبىستىق ءرامىز سانالادى.

ءتول تاريحىمىزدا ءانۇران ەكى رەت قابىلداندى (1992 جىلى جانە 2006 جىلى). العاشقى انۇراننىڭ ءسوزىن ت.مولداعاليەۆ, م.الىمباەۆ, ق.مىرزاليەۆ, ج.دارىباەۆا جازعانى ءمالىم, ال اۋەنى م.تولەباەۆ, ە.برۋسيلوۆسكي ل.حاميدي جازعان نۇسقا.

2006 جىلى قاڭتاردا «مەنىڭ قازاقستانىم» ءانۇران رەتىندە رەسمي بەكىتىلدى. ونىڭ اۋەنىن جازعان شامشى قالداياقوۆ, ءسوزىن جازعان جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆ. اتالعان اننىڭ تاريحى 1956 جىلدان باستالادى. تىڭ يگەرۋ جىلدارىندا مارش سارىنىندا دۇنيەگە كەلگەن بۇل ءان قازاقتىڭ رۋحىن كوتەرۋ, نامىسىن وياتۋ ماقساتىندا جازىلعان. «مەنىڭ قازاقستانىم» 1986 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا دا جاڭعىردى.

مەملەكەتتىك گيمننىڭ مارتەبەسىنە سايكەس وزگەرتۋلەر ەنگىزىلدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءانۇرانىنىڭ ءماتىنىن جازعاندار جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆ, نۇرسۇلتان نازارباەۆ.

ول العاش رەت 2006 جىلى 11 قاڭتاردا پرەزيدەنتتىڭ سالتاناتتى تۇردە ۇلىقتاۋ راسىمىندە تىڭدالدى.

سونىمەن قاتار 2006 جىلى گيمندى تىڭداۋ ەرەجەلەرى وزگەرتىلدى. رەسمي راسىمدەردە ورىندالعاندا, جينالعاندار تۇرىپ, وڭ قولىنىڭ الاقانىن كەۋدەسىنىڭ سول جاعىنا قويۋى كەرەك.

بۇل كۇندەرى قازاق قوعامىندا ءانۇراننىڭ ءۇشىنشى اۆتورى مەن وزگەرىسكە ۇشىراعان سوزىنە قارسى ءتۇرلى پىكىر الۋاندىعى بار. دەسە دە ونى قايتادان وزگەرتۋ نەمەسە ورنىندا قالدىرۋ زاڭ تارتىبىمەن عانا جۇزەگە اسادى.

قىزىقتى دەرەكتەر

تاۋەلسىزدىگىن ەندى جاريالاعان ەلىمىز ءۇشىن مەملەكەتتىك رامىز­دەر­دى قابىلداۋ  جەڭىل بولماعان. ءتيىستى مەملە­كەتتىك ورگاندار مەن مەكەمەلەر اسا جاۋاپتى ءىستى جان-جاقتى ىزدە­نىس­پەن, مۇقيات دايىندىقپەن قولعا الدى. اۋەلى 1992 جىل­دىڭ باس كەزىندە جوعارعى كەڭەستىڭ تورال­قاسى مەملەكەتتىك سيمۆولي­كانى دايىنداۋ بويىنشا جۇمىس توبىن قۇرۋ تۋرالى قاۋلى قابىل­داپ,  ارنايى شىعارماشىلىق كوميسسيا قۇرىلدى, وعان بەل­گىلى زاڭگەرلەر مەن قوعام قايرات­كەرلەرى مۇشە بولدى. كوپ كەشىكپەي ەلتاڭبا, تۋ جانە ءانۇران جوبالارىن جاساۋعا كونكۋرس جاريالانىپ, وعان قاتىسۋشىلارعا كۇردەلى ءارى جاۋاپتى مىندەتتەر قويىلدى. ويتكەنى مەملەكەتتىك رامىزدەردىڭ تاريحي, ساياسي جانە ەكونوميكالىق سيمۆوليزمگە سايكەس بولۋى كوزدەلدى. مەملەكەتتىك تۋ ەسكيزدەرى بەينەلەنگەن شىعارماشىلىق ەڭبەكتەرى بار تۇسكەن ءوتىنىم 1200-ءدى قۇراعان. سونداي-اق كونكۋرسقا بولاشاق ەلتاڭبانىڭ 245 سۋرەت جوباسى مەن 67 سۋرەتتەمەسى جانە ءانۇراننىڭ 750 نۇسقاسى ۇسىنىلىپتى.

ەلتاڭبا كورىنىسى قازاقستان ازاماتىنىڭ كەز كەلگەن قۇجاتىندا بولادى. تۋ تۋرالى كۋالىكتەن باستاپ زەينەتاقى كىتاپشاسىنا دەيىن ەلتاڭبانىڭ بەلگىسى قولدانىلادى.

مەملەكەتتىك مەكەمە ماڭدايشالارىندا تۋ مىندەتتى تۇردە بولۋى كەرەك.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭنامالار جيناعىندا رامىزدەرگە ارنايى 3 باپ بەرىلگەن.

قازاقستانداعى ەڭ ۇلكەن تۋ ەلورداداعى «اتامەكەن» ەتنومەموريالدىق كەشەنىندەگى مەملەكەتتىك رامىزدەر الاڭىندا ورنالاسقان. بيىكتىگى – 111 مەتر. كەشەن 2009 جىلى سالىنعان.

1994 جىلى 1 شىلدەدە تالعات مۇساباەۆ تۇڭعىش رەت قازاقتىڭ تۋىن عارىشقا اپاردى.

مونبلان شىڭىندا (4 810 م), پامير تاۋىنىڭ لەنين شىڭىندا (7 134 م) جانە ەۆەرەست شىڭىندا (8 800 م) ەلىمىزدىڭ تۋى جەلبىرەپ, ءانۇرانىمىز شىرقالدى.

2011 جىلى الپينيستەر ماقسۇت جۇماەۆ پەن ۆاسيلي لەۆتسوۆ قازاقستاننىڭ تۋىن ازيانىڭ ەڭ كۇردەلى تاۋ شىڭى — بيىكتىگى 8 611 مەتر «قاراقورىم چوگوريگە» تىكتى.

2011 جىلدىڭ 14 جەلتوقسانىندا وڭتۇستىك پوليۋسكە شىعۋدىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۋى انتاركتيدادا تىگىلدى.

2012 جىلدىڭ 23 اقپانىندا وتانداسىمىز اندرەي گۋندارەۆ وڭتۇستىك افريكانىڭ ەڭ بيىك نۇكتەسى – «وحوس-دەل-سالادونى» باعىندىرىپ, قر تۋى  الەمدەگى ەڭ بيىك جانارتاۋعا تىگىلگەن.

2014 جىلى الپينيست ماقسۇت جۇماەۆ سولتۇستىك امەريكانىڭ ەڭ بيىك تاۋى — «ماك-كينلي» شىڭىنا شىعىپ, وندا قازاقستاننىڭ تۋىن جەلبىرەتتى.

2015 جىلدىڭ 14 ساۋىرىندە قازاقستاننىڭ شاڭعى ەكسپەديتسياسى قر-نىڭ تۋىن سولتۇستىك پوليۋس – اركتيكادا تىكتى.

2015 جىلى عارىشكەر ايدىن ايىمبەتوۆتىڭ عارىشقا ساپارى كەزىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تۋى جەر شارىن 150 رەت اينالىپ ۇشتى.

مەملەكەتتىك رامىزدەر – ەل دامۋىنىڭ اجىراماس بولىگى

رامىزدەر ارقىلى ەلىمىزدى بۇكىل الەم تانيدى. ويتكەنى وندا قازاق حالقىنىڭ باستان وتكىزگەن تاريحى, مادەنيەتى مەن ءداستۇرى كورىنىس بەرەدى. العاشقى جىلدارداعىداي ەمەس, قازىرگى كەزدە ەلىمىزدىڭ ءانۇرانى ءماتىنىن بىلمەيتىن جان كەمدە-كەم, ول – ناسيحاتتىڭ جەمىسى.

رامىزدەر بالاباقشالاردا دا, مەكتەپتەردە دە, جوعارى وقۋ ورىندارىندا دا, مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ عيماراتتارىندا دا كورنەكتى ورىندارعا ورنالاستىرىلعان. بالاباقشا بۇلدىرشىندەرى وڭ قولىنىڭ الاقانىن جۇرەك تۇسىنا قويىپ «مەنىڭ قازاقستانىمدى» شىرقاعاندا ەرەكشە ءبىر سەزىمگە بولەنىپ ءارى جىگەرلەنىپ قاناتتاناتىنى راس. بۇل ەل بولاشاعى – جاستاردىڭ ءوز وتانىن, ءوز جەرىن, ءوز ەلىن قورعاۋعا دەگەن سەزىمىن وياتىپ, سەنىمىن نىعايتاتىنى انىق.

بارشامىزعا ءمالىم, كەيدە مەملەكەتتىك رامىزدەردى قۇرمەتتەمەۋ سياقتى كەلەڭسىز جايلار بولىپ جاتادى. ءبىر جاقسىسى, ونداي وقيعالاردى ۇلتجاندى ازاماتتارىمىز دەر كەزىندە بايقاپ, وعان ءتيىستى مەكەمەلەردىڭ نازارىن اۋدارتىپ, الگىلەرگە زاڭناماعا سايكەس شارا قولدانىلىپ كەلەدى.

مەملەكەتتىك رامىزدەرىمىز بۇگىندە شارتاراپقا كەڭىنەن تانىلدى. قازاق ەلىن الەم جۇرتشىلىعى مويىندادى. ءبىزدىڭ كوك بايراعىمىز بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ عيماراتى الدىندا تۇر, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەتەلدەردەگى ەلشىلىكتەرى عيماراتىنىڭ ماڭدايشالارىنا تىگىلگەن. الەمدىك سپورت دودالارىندا ەلىمىزدىڭ وليمپيادا جەڭىمپازدارى انۇرانىمىزبەن بىرگە كوك تۋىمىزدى بيىككە كوتەردى.