عىلىم • 12 مامىر, 2025

پروفەسسور ۇلبوسىن ەسەنبەكوۆا: بىرىككەن ۇلت بولۋ – حالقىمىزدىڭ سانالى كۇرەسى مەن جۇزدەگەن ۇرپاقتىڭ قاجىرلى ەڭبەگى

172 رەت
كورسەتىلدى
8 مين
وقۋ ءۇشىن

ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە رۋحى بيىك, ماعىناسى تەرەڭ ءىس-شارا ءوتتى. بۇل كۇنى «بىرىككەن ۇلت جەڭەدى!» اتتى V حالىقارالىق بەينەماتەريالدار بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازدارى ماراپاتتالدى.

پروفەسسور ۇلبوسىن ەسەنبەكوۆا: بىرىككەن ۇلت بولۋ – حالقىمىزدىڭ سانالى كۇرەسى مەن جۇزدەگەن ۇرپاقتىڭ قاجىرلى ەڭبەگى

ساحناعا ساربازدار مەملەكەتتىك تۋدى الىپ شىققان كەزدە زالدا ۇنسىزدىك ورنادى. بۇل ۇنسىزدىك – قۇرمەتتىڭ, ماقتانىشتىڭ, ءارى ۇلت تاعدىرىنا دەگەن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ كورىنىسى بولدى. ديماش قۇدايبەرگەننىڭ ورىنداۋىنداعى ءانۇران تىڭدارماننىڭ جۇرەگىن شىمىرلاتتى. بۇنداي باستاما «بىرىككەن ۇلت جەڭەدى!» V حالىقارالىق بەينەماتەريالدار بايقاۋىنىڭ بيىلعى فينالىن جاڭا بيىككە كوتەردى.

ۇلى جەڭىستىڭ 80 جىلدىعىنا ارنالىپ, « ۇلى جەڭىستى ۇلىقتاعان, رۋحى بيىك جاس ۇرپاق!» تاقىرىبىمەن جاريالانعان شىعارماشىلىق دوداعا قازاقستان وقۋ ورىندارىنان باسقا اقش, ۇلىبريتانيا, جاپونيا, وڭتۇستىك كورەيا, تۇركيا, رەسەي جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىنەن 100-دەن استام ۋنيۆەرسيتەتتەرىنەن بەينەماتەريالدار كەلىپ تۇسكەن. ءبىلىم الۋشى جاستاردىڭ جۇمىستارى تەك تاريحي تاقىرىپپەن شەكتەلىپ قويماي, ۇلتتىڭ جادى, بەيبىتشىلىك پەن بولاشاق ۇرپاقتىڭ رۋحاني دامۋى جونىندەگى زاماناۋي كوزقاراستارمەن ەرەكشەلەندى. حالىقارالىق اۋقىمداعى جوبا تەك بايقاۋ عانا ەمەس, مەديالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا ۇلگىسىنە اينالعانىن كورسەتتى.

بايقاۋدىڭ نەگىزىن قالاۋشىسى – پروفەسسور, كاسىبي تەلەجۋرناليست, «دارىن» مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ يەگەرى ۇلبوسىن ەسەنبەكوۆا. 2020 جىلى پاندەميا كەزىندە پروفەسسور ءوزىنىڭ وسى جوباسىن ۇسىنعان ساتتەن باستاپ, بايقاۋ جىل سايىن وزەكتىلىگىن ارتتىرىپ, جاستار ءۇشىن شىعارماشىلىق ەركىندىك پەن پاتريوتتىق رۋحتى توعىستىرعان ماڭىزدى پلاتفورماعا اينالعان.

«جاساندى ينتەللەكت پەن الاپات تسيفرلىق داۋىلدار داۋىرىندە قازاق مەدياسىن الەمگە تانىتۋ – باستى ميسسيامىز بولدى. بۇل بايقاۋ – ويى جۇيرىك, ءسوزى وتكىر, جاڭا زامان جۋرناليستەرىن تاربيەلەۋ الاڭى», – دەدى ۇلبوسىن ەسەنبەكوۆا ماراپاتتاۋ سالتاناتىنىڭ اشىلۋىندا سويلەگەن سوزىندە.

سالتاناتتى شارانى ەۇۋ پرورەكتورى بەيسەنباي ارداق باقىت ۇلى قۇتتىقتاۋ سوزبەن اشتى. بايقاۋعا قاتىسۋشىلارعا قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, حالىقارالىق سەرگەي ەسەنين اتىنداعى سىيلىق – «التىن كۇز» وردەنىنىڭ يەگەرى, حالىقارالىق الاش سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, «پاراسات» جانە «قۇرمەت» وردەندەرىنىڭ يەگەرى, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ حاتشىسى قازىبەك يسا مەن قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, قازاقستان پرەزيدەنتى سىيلىعىنىڭ يەگەرى, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى جاناربەك ءاشىمجانوۆ جۇرەكجاردى لەبىزدەرىن ارنادى.

اقازىبەك يسا بۇل جوبانى «ۇلتتىق يدەولوگيانى جاڭعىرتاتىن ماڭىزدى باستاما» دەپ باعالادى: «بۇل بايقاۋ – تەك شىعارماشىلىق جارىس ەمەس, جاس ۇرپاقتىڭ رۋحاني كەمەلدەنۋىنىڭ, ەل مەن جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىنىڭ ايقىن كورىنىسى. بايقاۋ تاقىرىبى جاستاردىڭ جۇرەگىنە جول تابادى, ال ونىڭ مازمۇنى — ۇلتتىق يدەولوگيانى جاڭعىرتاتىن ماڭىزدى باستاما».

جاناربەك ءاشىمجانوۆ «بايقاۋ اتاۋى – پوەتيكالىق تىركەس قانا ەمەس, ۇلت بولاشاعىنا سەنىم ۇيالاتاتىن ۇران» ەكەنىن اتاپ ءوتتى: «بايقاۋدىڭ ءوزى دە, اتاۋى دا ەرەكشە. «بىرىككەن ۇلت جەڭەدى!» دەگەن اتاۋ – تەك پوەتيكالىق تىركەس ەمەس, ۇلت بولاشاعىنا سەنىم ۇيالاتاتىن شىنايى ۇران. ال تاقىرىبى – « ۇلى جەڭىستى ۇلىقتاعان, رۋحى بيىك جاس ۇرپاق!» – جاس بۋىننىڭ تاريحي جادىمەن بايلانىسىن كۇشەيتەتىن, ەلدىك سانا قالىپتاستىراتىن ءماندى جولداۋ».

بايقاۋدىڭ ەڭ جوعارعى ماراپاتى – گران-پري ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ ستۋدەنتى فاريزا باۋىرجانقىزىنا تابىستالدى. ال ءى ورىن يەگەرى – Nazarbayev University ستۋدەنتى Akbilge Kutym ءوزىنىڭ جەڭىسىن ۇستازدارى مەن جاناشىر ادامداردىڭ ورتاق جەمىسى رەتىندە باعالاپ, «بايقاۋعا قاتىسۋ – تاريحي سالماعى زور ءارى ابىرويلى مىندەت» ەكەنىن ايتتى.

II جانە III ورىن يەگەرلەرى, ارنايى نوميناتسيالار بويىنشا جەڭىمپازدار سالتاناتتى جيىنعا قاتىسۋشىلاردىڭ ەرەكشە ىقىلاسىنا بولەندى, ولاردىڭ ۆيدەو-جوبالارى ەكراننان كورسەتىلدى. «كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى – اقادىل سۋحانباەۆ», «ماڭگىلىك ەرلىك: تاريحتىڭ اماناتى», «ەستەلىك. ەرلىك. وسيەت» اتتى جۇمىستار تەحنولوگيالىق ورىندالۋ ساپاسىمەن عانا ەمەس, تەرەڭ يدەيالىق مازمۇنىمەن دە ەرەكشەلەندى.

بايقاۋدىڭ ءادىل قازىلار القاسىنىڭ شەشىمىمەن «ۇزدىك يدەيا», «ۇزدىك رەجيسسۋرا», «كۇلتەگىن», «شەرحان مۇرتازا»,  «ساعات اشىمباەۆ», «مارات بارمانقۇلوۆ», «سۇلتان ورازالين», «ليازيزا ايماشەۆا» جانە «اقسەلەۋ سەيدىمبەك» اتىنداعى ارنايى نوميناتسيالار بويىنشا جەڭىمپازدارعا ديپلومدار مەن سىيلىقتار تابىستالدى.

جەڭىمپازداردى ماراپاتتاۋعا ەلىمىزدىڭ مەديا جانە مادەنيەت سالاسىنىڭ تانىمال تۇلعالارى – «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ باس رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى قۋات اۋەسباي, Turkistan TV تەلەارناسىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى جاننا الدابەرگەنوۆا, پروفەسسورلار مەن جۋرناليستەر قاتىسىپ, جاس بۋىننىڭ شىعارماشىلىق قۋاتىنا جوعارى باعا بەردى.

قازاقستاننىڭ 1990-شى جىلداردىڭ باسىنداعى كاسىبي ديكتورى مۇرات ابزەلباەۆ جيىنعا ونلاين فورماتتا قاتىسىپ, بايقاۋدىڭ «ۇلتتىق يدەيانى تەحنولوگيالىق مەديا تىلىمەن ورنەكتەۋىن ەلدىڭ اقپارات كەڭىستىگىندەگى جاڭاشا ستيل» دەگەن جوعارى باعاسىن بەردى.

پروفەسسور ۇلبوسىن ەسەنبەكوۆانىڭ شاكىرتتەرى – حابار, Khabar 24, Qazaqstan, Abai TV, Atameken Business پەن پرەزيدەنت تەلەراديو كەشەنىنىڭ Jibek Joly جانە ايماقتىق تەلەارنالاردىڭ باسشىلارى مەن جۇرگىزۋشىلەرى – بايقاۋعا قاتىسۋشىلاردىڭ بەينەماتەريالدارىنىڭ زاماناۋي فورماتتا تاريحتى سويلەتىپ, ۇلى جەڭىستىڭ جاڭعىرىعىن, بەيبىت ءومىر مەن ۇلتتىق بىرلىكتى كوركەمدىك قۇرالدارمەن جەتكىزۋىندەگى كاسىبيلىكتى ءبىراۋىزدان اتاپ ءوتتى.

Qazaqstan ۇلتتىق تەلەارناسىنىڭ «اپتا» باعدارلاماسىنىڭ رەداكتور-جۇرگىزۋشىلەرى دارحان راقىمجان مەن دانيار قايىرتاي, Tansholpan اقپاراتتى-سازدى جوباسىنىڭ تىلشىلەرى بايقاۋعا قاتىسقان وتاندىق ستۋدەنتتەر مەن ماگيسترانتتاردىڭ, بولاشاق كاسىبي مەديا مامانداردىڭ يدەيالىق, تەحنولوگيالىق جانە ازاماتتىق دەڭگەيىنىڭ بيىكتىگىنە نازار اۋداردى.

ا

ۇلتتىق تەلەارنانىڭ جاڭالىقتار قىزمەتىنىڭ شەف رەداكتورى ارمانگۇل توقتامۇرات پەن جۇرگىزۋشىسى البينا ءاشىم, حابار تەلەارناسىنىڭ جۋرناليست-جۇرگىزۋشىسى ساعىنىش ابىكەي «بىرىككەن ۇلت جەڭەدى!» بايقاۋى ۇلتتى بىرىكتىرەتىن, رۋحتى جاڭعىرتاتىن, بولاشاقتى سەنىممەن سۋرەتتەيتىن ەرەكشە جوبا ەكەنىن جەتكىزدى.

تەلەۆيزيالىق جۋرناليستەرمەن قاتار ماراپاتتاۋ جيىنىنا قاتىسقان بەدەلدى باسىلىمداردىڭ وكىلدەرى – «ەگەمەن قازاقستان», «ايقىن», «تۇركىستان», «قازاق ءۇنى», «استانا اقشامى» – بايقاۋدىڭ باستى تاقىرىبى كۇردەلى بولسا دا, قاتىسۋشىلاردىڭ جۇمىستارىنىڭ جوعارى دەڭگەيدە, تالعاممەن جاسالعانىنا قىزىعۋشىلىقتارىن ءبىلدىردى.

پروفەسسور ۇلبوسىن ەسەنبەكوۆا ءوزىنىڭ قورىتىندى سوزىندە ەرەكشە ءبىر شىندىقتى اتاپ ءوتتى: «بىرىككەن ۇلت بولۋ – ءبىر كۇننىڭ ءىسى ەمەس. ول عاسىرلار بويى جالعاسىپ كەلەتىن قازاق حالقىنىڭ سانالى كۇرەسى مەن جۇزدەگەن ۇرپاقتىڭ قاجىرلى ەڭبەگى».

راس, بۇل سوزدەردە ۇلت رەتىندە ۇيىسۋعا ۇندەيتىن تەرەڭ پايىم بار. ۇلبوسىن مەيىربەكقىزى سونداي-اق: ء«بىز بۇگىن جەڭىمپازداردى ەمەس, جاڭاشىل كوزقاراستى, ۇلتقا, ەلگە جاناشىر ازاماتتىق ۇستانىمدى ماراپاتتايمىز. بۇگىنگى جەڭىمپازدار – قازاق ەلىن الەمگە تانىتاتىن, ۇلتتىق مەديانىڭ جاڭا بەتتەرىن جازاتىن بىلىكتى كاسىبي ماماندار بولاتىنىنا سەنەمىن», – دەپ جاستارعا ۇلكەن سەنىم ارتىپ, ولاردىڭ بولاشاقتاعى ميسسياسىن ايقىن كورسەتىپ بەردى.

بىزدەرگە پروفەسسور ۇلبوسىن ەسەنبەكوۆانىڭ سوزدەرى – العىس پەن تىلەك قانا ەمەس, ەرتەڭگى قازاق جۋرناليستەرى ءۇشىن ۇلتتىق مۇراتقا نەگىزدەلگەن ينتەللەكتۋالدى مانيفەست تۇرىندە ەستىلدى.

بايقاۋ سوڭىندا ۇسىنىلعان «مەن – قازاقپىن» ۆيدەوبايانى جۇرەككە جەتەر اسەرلى فينال بولدى. نۇرجان ءومىربايدىڭ ءسوزى مەن جاراسحان تولەبايدىڭ اۋەنى جيىنعا قاتىسۋشىلاردىڭ رۋحىن كوتەرىپ, سالتاناتتى شارانى جۇرەك تەبىرەنتەر نوتامەن تۇيىندەدى.

سوڭعى جاڭالىقتار