سالىق قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى ساراپشى دميتري كازانتسەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە كامەرالدىق باقىلاۋ اياسىندا 260 مىڭ كاسىپكەرگە ەسكەرتۋ جىبەرىلگەن. سەبەبى ولار تۇبىرتەك بەرمەي, تابىسىن جاسىرۋعا تىرىسقان. ازىق-ت ۇلىك دۇكەندەرى, بازارلار, قوعامدىق تاماقتانۋ ورىندارى مەن قوناقۇيلەر سەكىلدى حالىق كوپ جينالاتىن بيزنەس نىسانداردىڭ جۇمىسى قايتا قارالىپ, تەكسەرۋ ناتيجەسىندە 6,2 مىڭ كاسىپكەر دەكلاراتسياسىن تۇزەتىپ, 43,7 ميلليارد تەڭگە تابىسىن زاڭداستىرىپ, 1,1 ميلليارد تەڭگە سالىق تولەگەن.
– مۇنداي كولەمدەگى جاسىرىن تابىس – وتە الاڭداتارلىق جاعداي. بۇل, ءبىر جاعىنان, زاڭ بۇزۋشىلىق بولسا, ەكىنشى جاعىنان – بيۋدجەتكە كەلتىرىلگەن ناقتى شىعىن, – دەيدى ساراپشى.
دميتري كازانتسەۆ ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ مۇنايلى اۋدانىندا تىركەلگەن ءبىر دۇكەننىڭ ارەكەتىن مىسالعا دا كەلتىردى. اتالعان دۇكەن ءبىر جىل بويى كۇنىنە تەك 7 مىڭ تەڭگەگە ءبىر عانا چەك بەرگەن. بۇل – كاسسالىق-باقىلاۋ ماشينالارىن دۇرىس قولدانباۋدىڭ جانە تۇتىنۋشى قۇقىقتارىنىڭ ورەسكەل بۇزىلۋىنىڭ ناقتى دالەلى. ساراپشىنىڭ سوزىنشە, زاڭ بۇزعان كاسىپكەرلەردى ەكى توپقا بولۋگە بولادى: تابىستى ادەيى جاسىرىپ كەلگەندەر; كۇنى بويى تۇسكەن تابىستى جيناقتاپ, كەشكە ءبىر-اق چەك بەرگەندەر.
– زاڭعا سايكەس, ءاربىر قولما-قول تولەمنەن كەيىن بىردەن چەك بەرىلۋى كەرەك. بۇل سالىق ەسەپتىلىگىن عانا ەمەس, تۇتىنۋشىنىڭ دا قۇقىعىن قورعاۋدىڭ ءبىر جولى. ەگەر كۇنى بويى ەشقانداي چەك بەرىلمەي, سوڭىندا ءبىر عانا چەك جاسالسا – سالىق زاڭناماسىن اينالىپ وتۋگە تىرىسقان ارەكەت دەپ باعالانادى, – دەيدى ول.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين تۇبىرتەك تالاپ ەتۋدىڭ نەگىزىندە تەك سالىق تولەتىپ جاتقان جوق دەيدى.
– ونىڭ ءمانى تەرەڭ. ءبىز ەرتەڭ قانداي مەملەكەت بولامىز؟ بولاشاق قالاي بولادى؟ ازاماتتىق قوعام بەلسەندى بولا ما؟ مىسالى, مەيرامحاناعا بارعاندا تولەم جاساۋعا بىرنەشە POS تەرمينال ۇسىنادى, بىرەۋىمەن تاعامدى تولەيسىڭ, ەكىنشىسىمەن سۋسىندى تولەيسىڭ, تاعى سول سياقتى. بۇل دەگەنىمىز – ءىرى بيزنەستى ۇساقتاۋ. قوناقۇيگە باراسىڭ, ءاربىر قاباتتا – بولەك كومپانيا, بىراق قوجايىنى ءبىر ادام. بۇل – دۇرىس ەمەس, بىراق بۇعان زاڭمەن تىيىم سالىنباعان, سوندىقتان سونداي ارەكەتتەردىڭ بولۋى مۇمكىن, – دەپ ءتۇسىندىردى ول.
بۇل ماسەلە شەشىمىن تاپپاي كەلەدى. سالدارى دا اۋىرلاپ بارادى. سوندىقتان دا ۇكىمەت سالىق جيناۋ جۇيەسىن جەتىلدىرىپ, كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ كولەمىن ازايتۋعا جاڭا تسيفرلىق قۇرالداردى ەنگىزۋدى قولعا الىپ جاتىر. س.جۇمانعاريننىڭ سوزىنشە, الداعى ۋاقىتتا ەلىمىزدە «ۇلتتىق تاۋارلار كاتالوگى» تولىق ەنگىزىلەدى. بۇل – كاسسالىق ءتارتىپتى رەتتەۋگە, تۇبىرتەك بەرۋ مادەنيەتىن ورنىقتىرۋعا, سالىق ءتۇسىمىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى قادام.
كاتالوگ دەگەنىمىز نە؟ جاڭا جۇيە – بارلىق تاۋاردى بىرىڭعاي سيپاتتامالارمەن قامتيتىن تسيفرلىق بازا بولماق. كاتالوگ ارقىلى ءار تاۋار ناقتى سيپاتتالىپ, كاسسالىق اپپاراتتاردا ءدال وسى مالىمەتپەن سالىقتىق تۇبىرتەك بەرۋگە مۇمكىندىك تۋادى. ءمينيستردىڭ پىكىرىنشە, بۇل – ساۋدا وپەراتسيالارىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتىپ, سالىقتان جالتارۋعا جول بەرمەيتىن قۇرال.
– تۇبىرتەك بەرۋدەگى ءتارتىپتىڭ بۇزىلۋى – كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ كەڭەيۋىنە سەبەپ بولىپ وتىر. كاتالوگ بۇل ماسەلەنى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى س.جۇمانعارين.
مينيستر ازاماتتاردى تۇبىرتەك الۋعا ىنتالاندىرۋعا كرەاتيۆتى تاسىلدەر ۇسىندى. سونىڭ ءبىرى – چەك ارقىلى جۇلدە ويناتۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ. بۇل شارا Kaspi.kz سەكىلدى بانكتەر مەن ۇلتتىق لوتەرەيا وپەراتورلارىنىڭ كومەگىمەن جۇزەگە اسىرىلۋى مۇمكىن. ء«بىز حالىقپەن ءارى بيزنەسپەن كەڭەسە وتىرىپ, «قالاي قىزىقتىرۋعا بولادى؟» دەگەن سۇراققا جاۋاپ ىزدەيمىز. جۇلدە ويناتۋ – ءبىر جولى. بۇل ءارى ادىلەتتى, ءارى تارتىمدى ءتاسىل», دەدى ول. سايكەسىنشە, Kaspi.kz باسشىسى ميحايل لومتادزە بۇل باستامانى جىلى قابىلدادى.
ەلىمىزدە كاسىپكەرلەرگە قاتىستى سالىقتىق باقىلاۋ كۇشەيدى. كاسسالىق ءتارتىپتى بۇزعاندارعا ەسكەرتۋ عانا ەمەس, ناقتى شارالار دا قولدانىلادى. سالىق ورگاندارىنىڭ ارەكەتى ەندى بىررەتتىك تەكسەرۋلەرمەن شەكتەلمەيدى – تابىستى جاسىرعان كاسىپكەرلەرگە قاتىستى حرونومەتراجدىق باقىلاۋ ءتارىزدى قاتاڭ تەتىكتەر ىسكە قوسىلادى.
حرونومەتراجدىق باقىلاۋ دەگەن نە؟ سالىق قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى ساراپشى دميتري كازانتسەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەگەر كاسىپكەر تابىسىن جاسىرىپ, ەسكەرتۋگە قۇلاق اسپاسا, سالىق ورگاندارى حرونومەتراجدىق تەكسەرۋ تاعايىندايدى. بۇل – سالىقشىلاردىڭ كاسىپكەردىڭ جۇمىس ورنىندا ءبىر اي بويى ناقتى تابىس كولەمىن باقىلاۋى.
– ولار كۇن سايىنعى كىرىستى ەسەپتەپ, ءبىر ايدىڭ ورتاشا تابىسىن شىعارادى. سوسىن وسى مالىمەت نەگىزىندە بۇعان دەيىنگى كەزەڭدەر ءۇشىن دە سالىق ەسەپتەيدى. بۇل سالىقتى مىندەتتى تۇردە تولەۋگە تۋرا كەلەدى. قازىر باقىلاۋ ءبىر جىلعا جۇرگىزىلىپ جاتىر. الايدا بۇل مەرزىم ۇزارۋى مۇمكىن. ازىرگە ءبىر جىلمەن شەكتەلىپ وتىر, ويتكەنى جاڭا ءادىستىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋ كەرەك. كەيىننەن وتكەن جىلدارعا دا تارالۋى مۇمكىن, — دەيدى ول.
ناتيجە قانداي؟ ماماننىڭ مالىمەتىنشە, كامەرالدىق باقىلاۋدان كەيىنگى ەسكەرتۋلەر 80 پايىز جاعدايدا ناتيجە بەرەدى. كاسىپكەرلەر جاسىرعان تابىسىن مويىنداپ, قوسىمشا دەكلاراتسيا تاپسىرادى. ايتپەسە, باقىلاۋ كۇشەيىپ, سالىقتى ءماجبۇرلى تۇردە تولەۋگە تۋرا كەلەدى. راسىندا, بۇل – كاسسالىق ءتارتىپتىڭ ورەسكەل بۇزىلۋى. سوندىقتان زاڭدى اينالىپ وتپەك بولعاندارعا بۇل جۇيە ۇلكەن سوققى بولىپ تيەرى انىق.
مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى ازاماتتاردى تۇتىنۋشىلىق قۇقىقتارىن قورعاۋ ءۇشىن فيسكالدىق چەك تالاپ ەتۋگە شاقىرادى.
