تYزۋ جول

ومىردە كۇتىلمەگەن جايلار بو­لىپ جاتادى. كەيدە ادام تاعدىرىن كۇرت وزگەرتىپ جىبەرەتىندەرى بار. ءبىز­دىڭ اڭگىمەلەمەك كەيىپكەرىمىزدىڭ ءومىر جولى باسىن­دا­عى ءجايت تە وسىنداي. ونى ايتار بولساق, اقمو­لا­نىڭ تۇبىندەگى انار ستانساسى مەكتەبىنىڭ تۇلەگى ءبىر­قاتار قۇربى-قۇرداستارىنداي اۋەلدە قانداي شارۋاعا بەت تۇزەرىن بىلمەي داعدار­عان. سونداي شاقتا تەمىر­تاۋ­داعى اعايى كەلە قالعان ەدى. دەنە ءبىتىمى قۇرىشتان قۇيىلعانداي, جانارى­نان وت ۇشقىنى جارقىراعان ءجاسوس­پىرىممەن داعدىلى اڭگىمە ۇستىندە: “بايقايمىن, سەنىڭ مەتاللۋرگ بول­عا­نىڭ ءجون سياقتى. جارا­تىلىسىڭ سوعان يكەمدى كورىنەدى. توزىمدىلىك, تاباندىلىق بوسا بولماسىن ءبىز­دىڭ اۋلەت قانىنا سىڭگەن قاسيەت”, دەۋى ويلاندىرعان-دى. ىرگەدەگى ءوندىرىس وشا­عىنداعى ەڭبەك دۇبىرىنە ءوزى دە قۇلاعى تۇرىك-ءتىن, تارتاتىنىن سەزىنەتىن. ىشكى بۇلقىنىستى بۇل كەڭەس ودان سايىن شوقتاندىرىپ, سوزگە كەلمەستەن كەلىسكەن. قاراپ وتىرسا, وعان دا ءبىراز ۋاقىت ءوتىپ قالىپتى. سودان بەرىدە مەتاللۋرگ اتانعانىنا 37 جىلدان اسىپتى. سونىڭ ىشىندە №1 قاڭىل­تىر قاقتاۋ تسەحىندا تابان اۋدار­ماستان ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقانىنا شيرەك عاسىرداي ەكەن. ءبىر عاجابى, ۆيكتور تكاچەنكو-نىڭ مۇندا جۇمىسقا كىرىسۋى قازاق­ستان ماگنيتكاسى تاريحىن­داعى ەلەۋ­لى وقيعامەن تۇسپا-تۇس بولعان-دى. “1700” سالقىن پروكات ستانى­نىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, تىنىسى كەڭەيە باستاعان شاق ەدى ول. رەسەي, ۋكراينا, قازاقستان اۋماعىندا وندىرىلەتىن جۇقا قاڭىلتىردىڭ تەڭ جارتىسىن شىعارۋعا لايىقتالعان ستان كەشەنىنە جاس جۇمىسشىلار مەن ماماندار تىڭ لەپ ەستىرىپ كەلىپ جاتقان. ماڭدايىنىڭ باعى بار شىعار, نيكولاي سحوروماحوۆ, ۆلا­دي­مير جەن سياقتى تاجىريبەلى ءتا­لىم­گەرلەر قامقورلىعىنا تاپ بولۋى ماماندىقتى تەز مەڭگەرىپ, شەبەر­لىك­تى جەدەلدەتە شىڭداۋعا يتەرمە­لە­گەن. ءسال تۇسىندىرسە, ءىلىپ الىپ اكەتەر قاسيەتى ءبىر جاعىنان بۇعان زور سەپ بولدى. ءسوز ورايىندا اتالعان ءوندىرىس بۋىنىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگىن تۇسىندىرە كەتكەندە, ماسەلەن, دومنا پەشىندە شويىن الىنسا, مارتەن پەشىندە بولات بالقىتىلادى, سليا-بينگتە بولات قۇيمالار سىعىم­دالادى, ال پروكات تسەحتارىندا قاڭىلتىرعا اينالدىرىلىپ, جۇقار­تىلادى. وسىلايشا ءبىر-بىرىمەن ۇشتاسىپ, ۇلاسقان ءىس كومبيناتقا ورتاق كەۋدە سوقتىرادى. بۇل كۇندە ۆ.تكاچەنكو سالقىن مەتالدى كولدەنەڭ كەسەتىن اگرەگات جۇمىسىن جۇيەلەۋشى بريگادا جە­تەك­شىسى. قۇرامىندا التى-اق ادام بار ۇياداي ۇجىم. ءبارى دە وسىناۋ مىندەتتىڭ ۇڭعىل-شۇڭعى­لىنا جەتە قانىق. مۇنىڭ ءوزى سىرت كوزگە كۇردەلىلىگى بايقالا بەرمەس قيىن ءىس. بولات بىلەمدەرىن 12 ميلليمەتردەن 4 ميلليمەترگە دەيىن جۇقارتۋ, ونى ءدال كەسۋ قاندايلىق شەبەرلىك قاجەت ەتەتىندىگى تەك مەتاللۋرگتەرگە ءمالىم سىر. ودان مەتالدىق قۇرىلعىلار جاسالادى. تۇرعىن ۇيلەر, عيماراتتار قۇرى­لىسىندا كەڭ قولدانىلاتىن زاتتار وسىلار. بۇگىندە كەزىندەگىدەي الدىن-الا بەلگىلەنىپ قويىلاتىن قۇرىسقان جوسپار جوق. جان-جاقتان تۇسكەن تاپسىرىسقا سايكەس جوبالانادى. كوپ بولعانى ءتاۋىر, ارينە. بۇرىن سونداي ەدى. اياق استىنان كيلىككەن داعدارىس سالقىنى سونى شارپى­عانداي بولعانىمەن, وتە شىعىپ بارادى. بيىلعى ءىس اۋقىمى بىل-تىرعىدان اجەپتاۋىر قوماقتى. تىلەنگەن وي وڭعارىلۋىنا قۋا­نىشتى بريگادا قانداي دا تاپ-سىرما كولەمىن تىندىرىمدى كومكەرىپ تاستايدى. – بۇعان دەيىنگى ۋاقىتقا قاراعاندا جۇمىس ايتارلىقتاي جەڭىلدەدى. ەسەسىنە جاۋاپكەرشىلىك جۇگى اسا سالماقتى. اۆتوماتتان­دىرىلعان, كومپيۋتەرلەندىرىلگەن وزىق تەحنيكا تۇرلەرىن باسقارۋ دالدىكتى, ساقتىقتى تالاپ ەتەدى. جۇرگىزۋگە, كۇتىمگە كىنامشىل. ءسال كەمىستىكتى سەزە قويادى. سوندىقتان بابىندا جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن بارىنشا تىرىسامىز. ورتا ارناۋلى جانە جوعارى ءبىلىمدى بريگادا مۇشەلەرى بۇل جاعىنان ۇياتقا قالماي كەلەدى. سونىمەن بىرگە ءىس ساپاسىنىڭ جوعارى تالاپقا ساي بولۋى قازىقتى مىندەتتىڭ ءبىرى. ەسەپ, اقىل الدىمەن العا تارتىلعان ۋاقىتتا ساندىق كورسەتكىشتەن گورى ساپالىق دەڭگەي باستى ماقسات, – دەيدى ۆيكتور پاۆلوۆيچ. ايتسا ايتىلعانداي, ول باستاعان جىگىتتەردىڭ مىندەتتەرىنە مۇلتىك­سىزدىگىن تسەح باسشىلارى دا ريزا-لىقپەن اتايدى. “ماماندىعىنىڭ ۇزدىگى” اتاعىنا كوپتەن يە ۆيكتور تكاچەنكونىڭ كومەكشىلەرى سوعان قول جەتكىزۋگە قۇشتار. – وتپەلى كەزەڭ دۇربەلەڭىندە كەيبىر ۇجىمدار بەرەكەسى قاشىپ, ىدىراپ جاتقاندا ءبىز ۇيىمشىل-دىعىمىزدى ساقتاي الدىق. بۇل رەتتە ۇستازدىق, اعالىق مەيىر­باندىقپەن جۇبىمىزدى جازدىر-ماعان, ەرتەڭگىگە سەنىمىمىزدى سەيىلتپەگەن ۆيكتور پاۆلوۆيچكە رازىلىعىمىز بولەك. ءتۇپتىڭ تۇبىندە جاعداي تۇزەلەتىندىگىنە, ءوندىرىس قايىرا كۇشىنە ەنەتىندىگىنە ءۇمىت ساۋلەسىن ەڭبەكتەگى ۇلگىسىمەن شوقتاندىردى. اقىرى سولاي بولدى, ايتقانى كەلدى. قازىر باسقا باسقا, اي, جىل سايىنعى وزگەرىستەرگە وزدەرىمىز دە تاڭبىز. اينالادا­عىنىڭ ءبارى تانىعىسىزداي. ال الى­بىمىزدىڭ كەلەشەگى ءتىپتى قۋانتادى. مۇنىڭ ءبارى تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ تۇلەپ ۇشقان تۋعان ەڭبەك ورتاسىنا دەگەن ۇدايى قامقورلىعىنىڭ ارقاسىندا ەكەنىن بىلەمىز. ءىس-قىزمەتىنە قولايلى مۇمكىندىككە ايقارا جول اشىلعان ينۆەستوردىڭ كومبينات قۋاتىن كۇشەيتۋگە الاڭداۋسىز بەتبۇرىس جاساپ وتىرۋى ەكونوميكالىق دامۋدى باسىم باعىتتا ۇستانعان ەلباسى ساياسا­تىنىڭ ىقپالىنا بايلانىستىلىعى داۋسىز. سولاي بولا بەرۋىن قۇپتايمىز, – دەپ تولىقتىردى جەتەكشىلەرى سوزدەرىن ولار. تەمىرتاۋلىق مەتاللۋرگتەر اراسىندا قالىپتاسقان ءبىر تاماشا ءداستۇر بار. وسى ماماندىققا تۇتاس اۋلەت بولىپ تامىر جايدىرۋ كوبىنە ۇيرەنشىكتى ءۇردىس. ول تكاچەنكو وتباسىنا دا ءتان. ۇلدارى كوم­بيناتقا بىرگە بارىپ, بىرگە قايتادى. ءارتۇرلى بۋىنداردا جۇمىس ىستەگەندەرىمەن, جۇرەكتەرىنە قادىرى ىستىق كاسىپ ماقتانىش. قازاقستان ماگنيتكاسى قاشاندا ەڭبەك تارلاندارىنا كەندە بولعان ەمەس. بۇگىندە دە ارعىن ءجۇنىسوۆ, سەرگەي دروججين سىندى مايتال­ماندار ءىزباسارلارى جەتىپ-ارتىلا­دى. راس, ەندى بۇرىنعىداي كوپشى­لىككە تانىمال ەمەستىكتەرى وكىنتەدى. از جازىلادى, سيرەك ايتىلادى. ادام عۇمىرىنىڭ ەلۋ اتالاتىن بەلەسىنىڭ بەل ورتاسىنداعى كەيىپ­كەرىمىز تۋرالى بۇگىنگى قالام تەر­بە­تۋ­دىڭ سەبەبى دە بار. ەندى بىرەر كۇن­دە تۇڭعىش قازاقستاندىق شويىن الىنۋىنا 50 جىل تولادى. ەلىمىز يندۋسترياسىنىڭ باس شاڭىراعى ومىرىندەگى ايتۋلى وقيعا بۇل, بار­شا­عا ورتاق مەرەيلى مەرەكە. اعا تول­قىن باستاپ بەرگەن ءىستى جاسام­پاز­دىقپەن جالعاستىرۋشىلار ارا­سى­نان ۆيكتور تكاچەنكونىڭ ەسىمى مەن ەڭبەگى ايىرىقشا اتالارى انىق. ويتكەنى, سوعان لايىقتىعىن دالەل­دە­گەن جولى ءتۇزۋ, جاستايىنان سەرىك ەت­كەن سۇيىكتى كاسىبىنە بەرىك مەتاللۋرگ. ايقىن نەسىپباي, تەمىرتاۋ.