ۇكىمەت “ەگەمەن قازاقستاننىڭ” اپتالىق قوسىمشاسى

جەرۇيىققا قاراي 72 قادام ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 شىلدە­سىنە دەيىن ەلىمىزدە قازاقستاننىڭ يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگىزىلگەن 72 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە قوسىلماق. ءبىز مۇنى داعدارىس اسەرىنەن شىعىسىمەن العا قاراي ۇمتىلىس تانىتقان ەلىمىزدىڭ كەزىندە اسان قايعى بابامىز اڭساعان جەرۇيىعىنا قاراي 72 قادام جاساۋ دەپ باعالادىق. نەگە جەرۇيىق؟ نەگە 72 قادام؟ وسى تۋرالى بارىنشا قىسقا مانىندە وي قوزعاپ كورەيىك. وسىدان بەس عاسىر ۋاقىت بۇ­رىن العاشقى قازاق حاندىعىنىڭ ۋىعى شانشىلىپ, شاڭىراعى كوتەرىلگەن تۇستا سول حاندىقتىڭ باستى يدەولوگياسىنىڭ ءبىرى جەر­ۇيىقتى اڭساۋ بولعاندىعى بەلگىلى. حاندىقتىڭ باستى يدەولوگى بولعان اسان قايعى بابامىز ءاز-جانىبەك حانعا قاراتا: “...ءتىل الساڭ ىزدەپ قونىس كور, جەلماياعا ءمىنىپ جەر شولسام, تاپقان جەرگە ەل كوشىر” دەيدى. ءسويتىپ, اسان قايعى بابامىز جەلماياعا ءمىنىپ الىپ, جەر شولۋعا كىرىسەدى. قازىرگى قازاق جەرىنىڭ تا­لاي تۇكپىرىندە بولىپ, ول ءوڭىر­لەر­دىڭ ارتىق-كەمىن باعالاپ, قاسيەتىن كورسەتىپ ايتقان سوزدەرى ارادا بەس عاسىر وتسە دە ءالى كۇنگە دەيىن حالىقتىڭ ەسىندە. الايدا, امال نەشىك اسان قايعى بابامىز ىزدەگەن جەرۇيىعىن تابا الماي ۇلىتاۋعا كەلگەندە كوز جۇمىپتى دەسەدى. سودان كەيىنگى پاتشالى رەسەي­گە ءۇش ءجۇز جىلعا ۋاقىت بودان بولعان, الىپ يمپەريا كەڭەستەر وداعىنىڭ 70 جىل جەتەگىندە ءجۇر­گەن ۋاقىتتى ارتقا تاستاپ, قازاق­ستان ءوز تاۋەلسىزدىگىنە قايتادان يە بولدى. ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزي­دەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن جەرۇيىقتى ىزدەۋ يدەياسى قايتادان باس كوتەردى. ونىڭ نەگىزگى جوباسى قازاقستان­نىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى دامۋ سترا­تەگياسىندا قالاندى. ەلباسىنىڭ كورەگەن باسشىلىعىمەن الاتاۋدان ارقاعا, قازاق جەرىنىڭ كىندىگى, ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ جۇرەك تۇسى سانالاتىن اقمولاعا حالىق كوشى باستالدى. وسىنىڭ نەگىزىندە 10 جىلدىڭ ىشىندە الەم تانىعان اسەم استانا اسقاقتاي بوي كوتەردى. بۇل جەرۇيىقتى ىزدەۋ يدەياسىنىڭ جۇزەگە اسا باستاعاندىعىنىڭ بەلگىسى ەمەس پە, حالايىق! ءبىز اقىرى اسان قايعى بابا­مىز ارمان ەتكەن, بۇكىل حالىق اڭ­ساعان جەرۇيىقتى باسقا قىرىنان تاۋىپ وتىرمىز. بايقاپ قاراساق, قازىرگى قازاقستانىمىزدىڭ قاي تۇكپىرى بولماسىن جەرۇيىققا لايىق مەكەن ەكەن. باستى ماسەلە وسى جەرۇيىقتى ەل ۇيىققا اينال­دىرۋ – قازاقستان حالقىنىڭ باسەكەلەستىك قابىلەتىن, ياعني وقۋ مەن ءبىلىمىن دامىتىپ, دەنساۋلى­عىن نىعايتۋ بولىپ وتىر. ءويت­كەنى, جەرۇيىقتى اشۋ ءۇشىن, جەر بايلىعىن يگەرۋ ءۇشىن حالقىمىز قابىلەتتى بولۋى كەرەك ەكەن. ءبىز قازىر مىنە, وسى جولمەن كەلەمىز. پرەزيدەنتتىڭ باستاماسى جانە تىكەلەي قولداۋىمەن ومىرگە كەلگەن “بولاشاق” باعدارلاماسى, “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باعدارلا­ماسى, 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە كوشۋ يدەياسى, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ جولىندا جاسالىپ جاتقان كوپتەگەن شارا­لار, ەڭ اقىرىندا بيىلعى جىلدان باستاۋ الىپ وتىرعان ەلىمىزدىڭ 2014 جىلعا دەيىنگى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى بىزدەر ءۇشىن وسى جولدىڭ بەل-بە­لەستەرى بولىپ تابىلادى. وسى جول­دا جۇزەگە اسقان ءاربىر يندۋستريا­لىق جوبا ءبىزدىڭ العا قاراي قادام باسقانىمىزدى بىلدىرەدى. دەمەك, ۇستىمىزدەگى جىل­دىڭ ءبىرىنشى جار­تىسىندا ەلىمىزدە 72 يندۋستريالىق جوبانىڭ جۇزەگە اسۋى, بۇل – ءبىزدىڭ قازاق حالقىنىڭ ۇلى مۇراتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن جەرۇيىققا قاراي 72 قادام العا باسقاندى­عىمىزدى بىلدىرەدى. بايقاپ قاراساق, ەلباسى وسى وتكەن 10 جىلدا استانانى سالىپ, كوركەيتىپ الدى. ونى ءتۇرلى الەمدىك باسقوسۋلاردىڭ مەكەنىنە اينال­دىرىپ, حالىقارالىق قاۋىمداس­تىققا تانىتتى. ەندى وڭىرلىك دامۋ ماسەلەلەرىنە قاتتى كوڭىل بولۋدە. سونىڭ جارقىن ءبىر مىسالى رەتىندە ەلىمىزدىڭ 2014 جىلعا دەيىنگى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن ايتۋعا بولادى. ءسوز بولىپ وتىرعان ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتى جىلدىعىندا پاي­دالانۋعا بەرىلەتىن 72 يندۋستريالىق جوبا وسى باعدارلامانىڭ اياسىندا جۇزەگە اسۋدا. ول جوبالاردىڭ باسىم كوپشىلىگى, ءتىپتى تۇگەلگە جۋىق دەپ ايتۋعا بولادى, وڭىرلەردەن سالىنۋدا. ەندەشە وسى ءبىر ءجايتتى تالداپ كورەيىك. وسى اپتادا وتكەن ۇكىمەتتىڭ سەلەكتورلىق كەڭەسىندە بايانداما جاساعان يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترىنىڭ ورىن­با­سارى البەرت راۋ 72 جوبانىڭ 70-ءى ءوڭىر­لەردە جۇزەگە اساتىندىعىن, ەكى جوبا استانا مەن الماتى قالا­لا­رىنىڭ ەنشىسىندە ەكەندىگىن ايت­تى. بۇل دەگەنىمىز وڭىرلەردى گۇل­دەندىرۋ دەگەن ءسوز. ويتكەنى, ءوڭىر­لەردە حا­لىققا جۇمىس بەرەتىن كاسىپورىندار مەن زاۋىتتار سا­لى­نىپ جاتسا, ول ءون­دىرىس ورىن­دا­رى­نىڭ بارلىعى جاڭا تەحنولوگيامەن جۇمىس ىستەي­تىن بولسا, بۇل ءوڭىر حالقىنىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ دەگەن ءسوز ەمەس پە؟ ماسەلەن, وسى ءبىرىنشى جارتى جىلدىقتىڭ وزىندە عانا اقتوبە وبلىسىندا 12 بىردەي جوبا جۇزەگە اسپاق. سونىڭ ءبىرى مىس پەن قۇرا­مىندا مىسى بار مىرىش رۋدالا­رىن وڭدەۋ ىسىمەن اينا­لى­ساتىن №2 بايىتۋ فابريكاسىنىڭ قۇنى 10 ميلليارد تەڭگەگە باعالانعان. ال جاڭاجول جىلۋ ەلەكتر ستانساسى­نىڭ ەكىنشى كەزەگى جاقىندا عانا ىسكە قوسىلدى. ونىڭ جوبالىق قۇنى 4 ميلليارد 372 ميلليون تەڭگە تۇرادى. بۇل جوبا وڭىردە  تاپشى بولىپ كەلگەن ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋ ىسىنە ۇلەس قوساتىن بولادى. ال مە­ديتسينالىق تەح­ني­كالار وندىرىسىندە ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن قات بولىپ كەلگەن كومپيۋ­تەرلىك توموگرافتار شىعا­رىلا باستاماق. “پاريج كوممۋناسى ءححى” جشس-ءنىڭ ىسكە قوسىلىپ وتىرعان مال شارۋاشىلىعى كەشەنى ايماقتاعى ەت, ءسۇت ونىمدەرىنىڭ ۇلەسىن ارت­تى­راتىن بولادى. مىنە, ءبىر وڭىردە, 6 ايدىڭ ىشىندە عانا ىسكە قوسىلاتىن يندۋستريالىق جوبا­لاردىڭ ءوڭىر حالقى ءۇشىن وسىنداي ماڭىزى بار. ەندى الماتى وبلىسىنا كەلسەك, مۇندا جارتى جىلدىڭ ىشىندە جاڭا جىلىجاي كەشەنى, سويا وڭدەيتىن ەكى بىردەي زاۋىت, تابيعي تاستاردى وڭدەيتىن زاۋىت, مەديتسينالىق ءدارى-دارمەكتەر شىعاراتىن, ءسۇت ءونىم­دەرىن وڭدەيتىن ءوندىرىس ورىندارى جانە قاراتاۋ سۋ ەلەكتر ستانسا­سىنىڭ جاڭا كەزەگى ىسكە قوسىلاتىن بولادى. قاراعاندى وبلىسىندا جيىنى 17 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 6 جوبا ازىرلىك ساتىسىندا تۇرسا, پاۆلودار وبلىسىندا ءۇستى­مىزدەگى جىلدىڭ 25 ماۋسىمىندا ىسكە قوسىلۋى جوسپارلانعان ەلەك­تروليز زاۋىتىنىڭ ەكىنشى كەزەگىنىڭ قۇنى 74 ميلليارد 700 ميلليون تەڭگە تۇرادى. بۇل وبلىستا بۇدان باسقا دا 6 بىردەي ماڭىزدى جوبا 1 شىلدەگە دەيىن تولىق پايدالانۋعا بەرىلەدى ەكەن. مىنە, وسىنداي ين­دۋستريالىق جوبالار قازاقستاننىڭ كەز كەلگەن وڭىرىندە سالىنىپ ىسكە قوسىلۋدا. ءبىز وسى ماقالادا, جوعارىدا ايتىپ كەتكەنىمىزدەي, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتى جىلدى­عىندا پايدالانىلۋعا بەرىلەتىن 72 جوبا جايىندا عانا اڭگىمە قوزعاپ وتىرمىز. ياعني اڭگىمە 6 ايدىڭ ايشىقتى جوبالارى تۋرالى عانا بولىپ وتىر. ال مۇنداي جوبالار­دىڭ ىسكە قوسىلۋى كەلەسى جارتى جىلدىقتا جالعاسپاق. ءسويتىپ, قازاقستاندا 2010 جىلى جيىنى 144 يندۋستريالىق جوبا ىسكە قوسىلماق. مۇنىڭ سىرتىندا وبلىستاردىڭ وزدەرى جۇزەگە اسىرىپ جاتقان باسقا دا ينۆەستيتسيالىق جوبالار قان­شاما. ماسەلەن, شىعىس قازاقستان وبلىسىندا بيىلعى جىلى 22 يندۋستريالىق جوبا جۇزەگە اساتىن بولسا, مۇنان تىس وبلىستىڭ ءوز ەنشىسىنە تاپسىرىلعان تاعى دا 14 ينۆەستيتسيالىق جوبا تۇر. سوندا ەل ءىشى قايناپ جاتىر, ەلىمىزدىڭ الداعى دامۋىنا ۇلكەن ىقپال ەتەتىن, العا باسقان قادامىن ودان ءارى ۇزارتا تۇسەتىن جاڭالىقتار مەن جاقسى­لىقتار بىرىنەن كەيىن ءبىرى بالالاۋ ۇستىندە دەپ انىق ايتا الامىز. ال مۇنداي جوبالاردىڭ ءبىر-ەكەۋىن ىسكە اسىرۋدى قويىپ, وزدەرىنىڭ استانا­لا­رىندا, ۇلكەن قالالارىندا جى­لىنا كوپ قاباتتى ەكى-ءۇش ءۇي تۇر­عىزا الماي وتىرعان ەلدەر الەمدە از با؟ ونداي ەلدەر الىسقا بارماي-اق ءوز اينالامىزدان دا تابىلا­تىندىعى ايقىن. سوندا قازاقستان­داعى قازىر ءجۇرىپ جاتقان وزگەرىس­تەردى كەزىندە اتا-بابامىز اڭساعان جەرۇيىق يدەياسىنىڭ جۇزەگە اسا باستاۋى دەپ باعالاۋىمىزدىڭ ەشبىر سوكەتتىگى جوقتىعىن كوزى قاراقتى وقىرمان قاۋىمنىڭ ءوزى دە جاقسى تۇسىنەر. الدىمىزداعى دۇيسەنبىدە وسى ماقالادا ءسوز بولعان يندۋستريالىق جوبالار باعدارلاماسىن اشۋ ءراسىمى وتكىزىلمەك. وعان تەلەكوپىر ارقىلى ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرى قاتىسا­دى. ءاربىر ءوڭىردىڭ وسىناۋ قۋانىش­قا تارتاتىن وزىندىك تارتۋ-تارال­عىسى بار. ول – ىسكە قوسىلاتىن يندۋستريالىق جوبالار, ياعني سا­لىنىپ, قايتا جاڭعىرتىلىپ ۇلگەر­گەن كاسىپورىندار مەن زاۋىتتار, ينفراقۇرىلىمدىق نىساندار, باسقا دا ءوندىرىس ورىندارى. ەندەشە ىسكە ءسات دەيىك,  اعايىن! العا باسقان قادامىمىز اركەز ارشىندى بول­سىن! ەلباسىمىزدىڭ باسشىلىعى­مەن, ەلباسى يدەيالارىن جۇزەگە اسى­رۋشى ۇكىمەتتىڭ ىسكەرلىك ارەكەتتەرىمەن اتا-بابامىز اڭساعان جەرۇيىقتى جاڭعىرتىپ, ونى جەدەلدەتىپ ەلۇيىققا اينال­دىرايىق دەمەكپىز. سۇڭعات ءالىپباي.