كۇنى كەشە عانا «اق دەگەنى العىس, قارا دەگەنى قارعىس» بولعان «قاندى بالاق, شۇبار ءتوس» توتاليتارلىق يمپەريانىڭ ورنىندا پايدا بولعان ون بەس تاۋەلسىز رەسپۋبليكانىڭ ءار قيمىلى مەن ءار اتتاپ باسقان قادامىنا تورتكۇل الەم كوزىن قالاي قاداعانى, ەسەبىن تاۋىپ, «مالىن تۇگەندەپ», ەسىگىمىزدەن كىرىپ, تورىمىزگە قالاي ۇمتىلعانى, ماقسات-مۇددەلەرىن جۇزەگە اسىرۋعا قالاي كىرىسكەندەرى – ءبارى-ءبارى كوز الدىمىزدان وتكەن جوق پا؟
كەڭەس وداعى دەيتىن الىپ ەلدىڭ سارى جۇرتىندا ومىرگە كەلگەن تاۋەلسىز قازاق ەلى دە وسىنداي تۇپكى ەسەبى ىشىندە جاسىرىنعان اككى ساياساتتىڭ ارباۋى مەن الداۋىنان اينالىپ وتە المادى… ارينە… بۇگىنگىنىڭ بيىگىنەن قاراپ تۇرىپ, شەشىم ايتۋ دا, ۇسىنىس ءبىلدىرۋ دە وڭاي. ال كەشە ەتەك-جەڭى دار-دار ايىرىلىپ, جاعاسى بىرەۋدىڭ, جەڭى بىرەۋدىڭ, كەۋدەشەسى بىرەۋدىڭ قولىندا كەتكەن ءبىر ءبۇتىن ەكونوميكانىڭ ايانىشتى جاعدايىن قالىپقا كەلتىرۋ مۇمكىن ەمەس, گيپەرينفلياتسيا اساۋ اتتاي الاسۇرعان توقسانىنشى جىلداردىڭ قۇرىعىنان قۇتىلۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك ەدى؟ بۇل سۇراق ەل تىزگىنىن ۇستاعان پرەزيدەنتتىڭ دە, پرەزيدەنتىنە سەنىپ بيلىك تىزگىنىن بەرگەن قالىڭ ەلدىڭ دە الدىندا تۇردى.
سول تۇستا ءوزىنىڭ 75 جىلدىعىن اتاپ وتكەن «ەگەمەن قازاقستان» باتىل-باتىل ۇسىنىس-پىكىرلەرى مەن حالىق كوكەيىن تەسكەن ساياسي-ەكونوميكالىق, رۋحاني ماسەلەلەردى جۇيەلى تۇردە كوتەردى. جەكەشەلەندىرۋ دەگەن جەلەۋمەن ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ ادىلەتسىز ءبولىستىڭ جەمى بولىپ بارا جاتقانىن, اۋىل ومىرىندەگى ورەسكەل قاتەلىكتەر مەن اتتەڭدەردى, رۋحاني ومىرىمىزدەگى, اتاپ ايتقاندا, كىتاپحانالار مەن كلۋبتاردىڭ جابىلۋى تۋرالى ەلدىڭ جانايقايىن ايتىپ, ۇكىمەت باسشىسىن سىنعا العان اق سەمسەر ماقالالاردىڭ جارىق كورۋى باسىلىمنىڭ حالىقشىل مىنەزى مەن قوعامشىل قالىبىن تانىتادى.
ۇلى دالاعا ءارتۇرلى ماقسات-پيعىلمەن كەلگەن ءارالۋان مىنەزدى ۇلى جۇرتتار «جاڭاشا» ءومىر ءسۇرۋ مەن «جاڭا» قوعام ورناتۋدىڭ ساباعىن وقىتىپ, ءدارىسىن بەرە باستادى… قىسقا مەرزىم ىشىندە بار ومىرلەرى جوسپارلى ەكونوميكاعا نەگىزدەلىپ, مەنشىكتىڭ ءبىر عانا ۇلگىسىمەن عۇمىر كەشۋگە قالىپتاسىپ كەتكەن حالقىمىزدىڭ ساناسىنا كىرە قويۋى قيىن «نارىق» دەيتىن اتى دا, زاتى دا بەيمالىم ءومىر ءسۇرۋ ۇلگىسى سالت-سانامىزعا جەدەل ەنگىزىلە باستاعان جاڭا ەكونوميكالىق-قوعامدىق قارىم-قاتىناس ەل ءومىرىن تىعىرىققا تىرەدى… ۇجىمشار, كەڭشارلار تاراتىلىپ, زاۋىت, فابريكالاردىڭ جەكەشەلەندىرىلۋى حالىق اراسىندا تۇسىنىكسىزدىك تۋعىزدى… بىرەۋ بايىدى, بىرەۋ تاقىر كەدەيگە اينالىپ, اتىراۋ مەن التاي اراسىندا جاتقان بايتاق جۇرتتىڭ كوكىرەگىندە ساۋال كوبەيدى. قالىڭ ەل كەدەيشىلىك قۇرساۋىنان شىعۋدىڭ جولىن ىزدەدى. دۇربەلەڭى مول, ءدۇربىسىن الىسقا سالاتىنداردىڭ قاتارى كوبەيدى… امەريكا اقيقاتى مەن شىندىعىن جەرىنە جەتكىزىپ جازعان درايزەر روماندارىنىڭ كەيىپكەرلەرى قازاقتىڭ اۋىلى مەن قالاسىن وڭدى-سولدى كەزە باستاعانداي اسەرگە بولەدى. ەلدىڭ ءىشى دە, سىرتى دا جوقشىلىقتىڭ قۇرساۋىنا قامالدى…
مىنە… توقسانىنشى جىلداردىڭ جاسىرۋعا كونبەس اششى اقيقاتى – وسى!
تاۋەلسىزدىك قازاق جەرىنە وسىنداي تاريحي كاتاكليزمدەردىڭ وتى لاۋلاپ تۇرعان اسا قيىن دا كۇردەلى الاشۇبار كەزەڭدە كەلدى! جاسىراتىنى جوق, الدىمىزدا جاداپ-جۇدەپ, جوقشىلىقتىڭ جەتەگىندە, قايىرشىلىقتىڭ قاناتىندا كەلگەن تاۋەلسىزدىك دەيتىن تۇمارداي كيەلى, بابالار رۋحىنداي قاسيەتتى, الاش ۇرانىنداي اسقاق, ۇلت ءۇشىن, ۇرپاق ءۇشىن اۋاداي قاجەت ەڭ ۇلى قۇندىلىعىمىزدى قىزعىشتاي قورىپ, ساقتاپ قالۋ مىندەتى تۇردى!
قازاق ەلى وسىنداي تاريحي تاڭداۋدىڭ «تار جول, تايعاق كەشۋىن» باسىنان وتكەرىپ, ءوز تاعدىرىن ءوزى زامانا سىنىنان الىپ وتۋگە بەل بۋعان ۇلت ءۇشىن اسا جاۋاپتى كەزەڭدە مەن رەداكتور بولعان جىلداردا اينالاما توپتاسقان قازاقتىڭ ءبىر توپ تالانتتى جۋرناليستەرى (ماماديار جاقىپ, مىڭباي ىلەس, نۇري مۇفتاح, ايان نىسانالين, ەرجۇمان سمايىل, نۇرتورە ءجۇسىپ, جانات ەلشىبەك, قاينار ولجاي, رىسبەك سارسەنباي, ەركىن قىدىر, مەيرامبەك تولەپبەرگەن, قالي سارسەنباي, سۇلەيمەن مامەت, عابيت مۇسىرەپ ت.ت.) باس باسىلىمنىڭ تۋىن بيىك ۇستاپ, ەل نامىسى مەن رۋحىنا قايراق بولار حالىقتىڭ كوكىرەك كوزىن اشۋعا ۇمتىلعان ماتەريالداردى ءجيى ۇيىمداستىرىپ وتىردى. وزدەرى دە وتكىر-وتكىر ماقالالار جازىپ, ۋاقىت, زامان, قوعام ءومىرى مەن ادام مىنەزىندەگى كۇنگەيلى, كولەڭكەلى وزگەرىستەردى تالداپ, سارالاپ وتىردى.
ءيا...
جوقشىلىق ەتەكتەن تارتىپ, ەل ءۇمىتى سەرگەلدەڭگە تۇسە باستاعان كەزەڭدە «ەگەمەن» ەل سەنىمىن قالعۋ مەن ۇيقىدان اراشالار سىني باعىتتاعى وتكىر ماقالالاردى ۇزبەي باسىپ وتىردى.
جەڭىل بولعان جوق! اۋىر دەپ تىزە بۇكپەدىك!
جيىرماسىنشى عاسىردىڭ ەلەڭ-الاڭ باسىندا سول تۇستاعى ەل استاناسى ورىنبوردا «ۇشقىن» دەگەن اتپەن جارىق كورىپ, ومىرگە كەلگەن ۇلت باسىلىمىنىڭ كورگەن قۇقايى مەن قيىندىعى وسى عانا ما ەدى؟ «كۇن اشىقتا – موينىندا, كۇن تۇتىلسا – قوينىندا» دەگەن حالىق ماقالىن جادىمىزدان شىعارماي ءجۇرىپ, تاۋەلسىز ەلىمىز باسىنان كەشكەن كەزەڭنىڭ كۇنگەيلى تۇسىندا دا, كولەڭكەلى ءسات-ساعاتتارىندا دا حالىقپەن بىرگە بولدىق! ۇلت گازەتى دەگەن ايدارىمىزعا ادال بولۋعا تىرىستىق. ەل تۇتاستىعىنا ويىمىز بەن سانامىزدى باعىتتادىق! ءسوزىمىزدى ارنادىق! الدا-جالدا بۇل ايتقانىمىزعا كۇدىكپەن قاراعىسى كەلەتىندەر بولسا, 1993, 1994, 1995, 1996 جىلدارداعى «ەگەمەننىڭ», سونداي-اق «ەگەمەننىڭ» «ەل» جانە «قازاقستان» قوسىمشالارىن قايىرا ءبىر ءسۇزىپ شىعۋىنا بولادى.
ارتىعىمىزدى دا, كەمىمىزدى دە تارازىعا قويىپ, اق-قاراسىن انىقتار, ءار ءسوزىمىز بەن ءار ءىسىمىز ءۇشىن ەرتەلى-كەش جاۋاپ الار ۋاقىت اتتى ۇلى ساراپشىنىڭ بارىن ءبارىمىز دە بىلەمىز. ۇرپاق اۋىسىپ, ۇلت تۇلەپ, ءومىر وزگەرىسى مولايعان سايىن وسى ءبىر ادام ساناسى مەن عالام كەسكىنىنە ءوزىنىڭ شەكسىز بيلىگىن جۇرگىزۋشى ۋاقىت دەيتىن قۇدىرەتتى كۇشتىڭ ۇلى ساراپشى عانا ەمەس, ەكى دۇنيە اراسىن جالعاپ جاتقان ۇلى سىنشى, ۇلى ۇستاز ەكەنىنە دە كوزىمىز جەتە تۇسۋدە.
ءتاۋبا! «ەگەمەنىمىز» سول ۋاقىت اتتى قاتال ۇستاز, قاتىگەز سىنشىنىڭ تالابى مەن تىلەگىنەن سۇرىنگەن كەزى جوق! جاسى ءجۇز بەسكە كەلگەن جۇرەگىنىڭ جالىنى مەن وتى مول ابىز ويلى باسىلىمدى مەرەيلى مەرەكەسىمەن وسىدان وتىز ءبىر جىل بۇرىنعى باس رەداكتورى رەتىندە قۇتتىقتاعىم كەلەدى!
تاعىڭ مەن باعىڭ ورنىندا بولسىن, ەل تىنىسى بولعان «ەگەمەن!».
نۇرلان ورازالين,
«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ 1993-1996 جىلدارداعى باس رەداكتورى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى
