جاسامپازدىق جولداۋى
ولارعا قول جەتكىزۋ جولىندا “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ مۇشەلەرىنە ۇلكەن ءۇمىت, مارتەبەلى مىندەت جۇكتەلىپ وتىر
ەلباسىمىز “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى جولداۋىندا “قازاقستان-2030” ستراتەگيالىق باعدارلاماسىنا نەگىزدەلگەن ءبىرىنشى ونجىلدىقتا اتقارىلعان جۇمىستاردى تۇجىرىمداپ, الداعى ونجىلدىقتاعى مىندەتتەردى ايقىنداپ بەردى.
ءبىرىنشى ونجىلدىقتا العا قويعان ماقساتتاردى ورىنداۋ وڭايعا تۇسكەن جوق. الەمدىك قارجى داعدارىسى ءوز اسەرىن تيگىزدى. بىراق ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇكىمەتكە تاپسىرما بەرىپ, جەدەل قولعا الىنعان ءىس-شارالاردىڭ ارقاسىندا داعدارىستىڭ سالدارى بىزگە اۋىر سوققان جوق. ەكونوميكاسى قارقىنداپ العا باسقان مەملەكەتتەر قاتارىندا دامۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىنە كوتەرىلدىك. ءبارىن دۇرىس جوسپارلاپ, ساۋاتتى ىسكە اسىرعاندىقتان, ءبىزدىڭ دامۋىمىز ءساتتى بولدى, دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا تۇستىك. بۇعان ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ العاشقى 5 ايىندا ءوسىم كورسەتكىشىنىڭ 8,3 پايىزدى قۇراعانى ايقىن دالەل بولا الادى.
ءوز تابىستارىمەن دۇنيە جۇزىنە وڭ قىرىنان تانىلىپ وتىرعان قازاقستاننىڭ الەۋەتى ارتىپ, ەكونوميكاسى كوتەرىلىپ, دامىعان مەملەكەت باسشىلارىنىڭ, بەلگىلى ساياساتكەرلەردىڭ, قوعامدىق ۇيىمدار مەن ءدىني كونفەسسيا جەتەكشىلەرىنىڭ لايىقتى باعاسىن الىپ, جوعارى حالىقارالىق بەدەلگە يە بولىپ وتىرمىز. سوندىقتان قازاقستانعا ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋ مارتەبەلى ميسسياسى سەنىپ تاپسىرىلدى.
ەلباسى الداعى ونجىلدىق وسىنداي تاريحي وقيعالارمەن باستالعانىن, وسى كەزەڭدە ەكونوميكانىڭ ورلەۋىن قامتاماسىز ەتىپ, جاڭا مۇمكىندىكتەرگە قول جەتكىزۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ كورسەتتى.
ءبىز 1997 جىلى قابىلدانعان “قازاقستان-2030” ستراتەگيالىق باعدارلاماسىنىڭ العاشقى ونجىلدىعىن ءوزىمىز جوسپارلاعانداي ەتىپ اياقتادىق. اتاپ ايتقاندا, ءىجو كولەمى 2008 جىلى 2000 جىلمەن سالىستىرعاندا, ەكى ەسەگە وسسە, مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرىن دە ارتىعىمەن ورىندادىق. ورتاشا ايلىق جالاقى 5 ەسە, ال ورتاشا زەينەتاقى 3 ەسە ءوستى. ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 65 جاستان 68 جاسقا ۇلعايدى. انا ءولىمى ەكى ەسەگە ازايدى, بالا تۋ ءبىر جارىم ەسەگە ارتتى. ون جىلدا 652 مەكتەپ جانە 463 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى سالىندى. الەمدىك دەڭگەيدەگى انا مەن بالا ۇلتتىق مەديتسينالىق ورتالىعى جانە نەيروحيرۋرگيا ورتالىعى پايدالانۋعا بەرىلدى. ەلباسى وسى دەرەكتەردى ايتىپ, مىسال كەلتىردى. مۇنىڭ ءبارى – الەمدىك قارجى داعدارىسىنىڭ سوققىسىنا توتەپ بەرە وتىرىپ, ىسكە اسىرىلعان اۋقىمدى جۇمىستار. بۇدان جاس مەملەكەتىمىزدىڭ قانشالىقتى دامي تۇسكەنىن انىق بايقاۋعا بولادى.
حالىقتىڭ قولداۋىنا يە بولعان جانە ناقتى ناتيجەلەر بەرگەن جوبالاردىڭ ءبىرى – “جول كارتاسى”. وتكەن ءبىر جىلدىڭ ىشىندە “جول كارتاسى-2009” باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ بارىسىندا 862 جوبا ىسكە اسىرىلىپ, 737 كم. ەلەكتر جەلىسى, 284 كم. سۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرى, 284 كم. جىلۋ تراسساسى, اۆتوجولدار, ءمادەنيەت جانە سپورت نىساندارى ءجوندەلدى. ءبىز رەتسەسسياعا جول بەرمەدىك.
ەلباسى الداعى بەس جىلدا قۋاتتى گاز حيمياسى كەشەنى, مينەرالدىق تىڭايتقىشتار زاۋىتتارى, بالقاش جەس, مويناق گەس-ءى, ەكىباستۇز-2 گرەس-ءىنىڭ جاڭا بلوگى, ت.ب. كوپتەگەن كاسىپورىنداردىڭ پايدالانۋعا بەرىلەتىنىن ءمالىم ەتتى. بۇلار ەلدىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن ارتتىرىپ, حالىقتىڭ جاعدايىن اناعۇرلىم جاقسارتۋعا مۇمكىندىك جاسايتىن ناقتى جوبالار بولىپ تابىلادى.
2014 جىلعا قاراي ءۇش مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن رەكونسترۋكتسيالاپ, مۇناي ونىمدەرىنىڭ ءتۇر-تۇرىمەن ءوزىمىزدى ءوزىمىز قامتاماسىز ەتەتىن بولامىز. يندۋستريالىق جوبالار تەك اتقارۋشى بيلىكتىڭ عانا ەمەس, بۇكىل حالىقتىڭ باقىلاۋىندا بولۋى كەرەك. بۇل – وتە ماڭىزدى ءماسەلە. تەك وسىنداي جاعدايدا عانا ءبىز 50 ەلدىڭ قاتارىنا ەنە الامىز. “نۇر وتان” حدپ ءۇشىن 2020 باعدارلاماسىن ورىنداۋ – باستى مىندەت. ەشكىم بۇل جۇمىستان تىس قالماۋى كەرەك. تەك سوندا عانا قازاقستاننىڭ جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋىن قامتاماسىز ەتە الامىز.
جولداۋدا مينيسترلەر مەن ءار دەڭگەيدەگى اكىمدەر حالىقپەن ءبىرلەسە جۇمىس ىستەۋ ارقىلى عانا بارلىق اعىمداعى ماسەلەلەردى شەشۋگە قول جەتكىزە الاتىنى انىق ايتىلدى. بۇل باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن پرەمەر-مينيستر باستاعان ورتالىق شتاب قۇرىلدى. وبلىستاردا اكىمدەر باسقاراتىن ورتالىقتار ىرگە كوتەردى. جولداۋدا بەلگىلەنگەن 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق جوسپاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قازىر بارلىق اتقارۋشى بيلىك ورگاندارىنىڭ بۇتاقتارى جەدەل جۇمىس ىستەپ جاتىر. ناقتى باعدارلامالار دايىندالدى.
“قازاقستان يندۋستريالىق دەرجاۆا بولادى. مەن وعان ابدەن سەنىمدىمىن!” – دەپ نىقتادى ءسوزىن ەلباسى. جاڭا ەكونوميكانىڭ نەگىزگى سالالارىنىڭ ءبىرى اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ بولىپ تابىلادى. مەملەكەت باسشىسى وسى سالانى دامىتۋدىڭ نەگىزگى ءۇش باعىتتا جۇرگىزىلۋى كەرەك ەكەنىن اشىپ بەردى. ءبىرىنشى – ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ. 2014 جىلعا قاراي اۋىل شارۋاشىلىعىندا ەڭبەك ونىمدىلىگىن ەكى ەسەگە ارتتىرۋ كوزدەلىپ وتىر. اۋىلشارۋاشىلىق ءونىمىن قايتا وڭدەۋ, جاڭا قۇرال-جابدىقتار, جاڭا تەحنولوگيالار, جاڭا كوزقاراس, الەمدىك تاجىريبە ماسەلەلەردى وڭ شەشۋگە جاردەمدەسە الادى. ەكىنشى – ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ. 2014 جىلعا قاراي ەلىمىزدى 80 پايىز وتاندىق ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىمەن قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلىپ وتىر. ءۇشىنشى – ەكسپورتتى ۇلعايتۋ – ءبىرىنشى كەزەكتەگى ماسەلە. بۇل تۇرعىدا باسەكەگە قابىلەتتى ونىمدەر شىعارۋعا باسا ءمان بەرىلۋدە. ءبىرىنشى كەزەكتە وتاندىق ونىممەن ءوز ەلىمىزدىڭ سۇرانىسىن قامتۋ, سونىمەن قاتار, ساپالى ونىمدەرىمىزدى شەتەلگە شىعارۋ ارقىلى ساۋدا-ەكونوميكالىق اينالىمدى جاقسارتۋ ماقسات.
وسى ورايدا سالىنىپ جاتقان “جەتىگەن – قورعاس”, “وزەن ء–تۇركىمەنستان مەملەكەتتىك شەكاراسى” تەمىر جول جەلىلەرىنىڭ ماڭىزى زور. بۇل قىتايعا, پارسى شىعاناعىنا جول اشادى. وعان قوسا “باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا” اۆتوجولىنىڭ ەكسپورتتى دامىتۋدا ماڭىزى وتە زور. ەلباسى “بولاشاق ەكونوميكاسى” سەكتورىنا جەكە توقتالدى. ناتيجەلى, ءتيىمدى ۇلتتىق يننوۆاتسيا ونىڭ نەگىزى بولىپ تابىلادى. قازىردىڭ وزىندە وعان ازىرلىك جۇمىستارى باستالىپ كەتتى.
پرەزيدەنت ەكونوميكانىڭ قوزعاۋشى كۇشى كاسىپكەرلەر ەكەنىن بۇل جولى دا ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ء“بىز كەلەشەكتە تاۋەكەلگە بارا الاتىن, جاڭا رىنوكتاردى يگەرۋگە قابىلەتتى, يننوۆاتسيالاردى ەندىرۋگە بەيىم قۋاتتى كاسىپكەرلەر توبىن كورگىمىز كەلەدى”, – دەدى. ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ ەسەبىنەن تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن اشۋ وزەكتىلىگىن جويمايدى. الداعى ونجىلدىقتا دا بۇل ماسەلە باستى ماقساتتاردىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرمەك.
ۇكىمەتكە 2010 جىلدان باستاپ وڭىرلەردە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ءجونىندە بىرىڭعاي بيۋدجەتتىك باعدارلاما ەنگىزۋ جونىندە تاپسىرما بەرىلدى. ەلباسى ونى “بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2020” دەپ اتاۋدى ۇسىندى. “بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2020” شيكىزاتتىق ەمەس جوبالاردى قارجىلاندىرۋ جونىنەن جاڭا مۇمكىندىكتەر بەرەدى.
ۇكىمەت اكىمدەرمەن بىرلەسىپ, ءۇش جىلدىق بيۋدجەت اياسىندا ءبولىنگەن قارجىلاردىڭ ءليميتىن ءازىرلەۋگە ءتيىس. بۇل قاراجات وڭىرلەرگە بەرىلەدى. بۇعان اكىمدەر تولىق جاۋاپتى بولادى. الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كورپوراتسيالار جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا بەرىلەتىن بولدى. ولار وڭىرلەردە بيزنەستى دامىتۋ جونىندەگى كورپوراتسيالار بولىپ قايتا قۇرىلىپ, جاڭاشا جۇمىس ىستەيتىن بولادى.
ەلباسى تۋعان وتانىمىزدىڭ تىنىشتىعى, حالىقتىڭ بىرلىگى تۋرالى ءار سويلەگەن سوزىندە ايتىپ كەلەدى. بۇل جولى دا ىشكى ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ ماڭىزدىلىعىن ءسوز ەتە كەلىپ, 2020 جىلعا دەيىنگى نەگىزگى ماقساتتارعا توقتالدى. ءبىزدىڭ قوعامدا كەلىسىم مەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ, ەل قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋ ءاربىر تۇرعىننىڭ ازاماتتىق بورىشى بولىپ تابىلادى.
ال سىرتقى ساياساتتا قازاقستان ۇلتتىق مۇددەلەردى قامتاماسىز ەتۋگە, ەلدىڭ حالىقارالىق بەدەلىن ارتتىرۋعا باسىمدىق بەرىپ وتىر. قازاق ەلى ايماقتىق جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا اتسالىسىپ, پراگماتيكالىق جانە تەڭدەستىرىلگەن سىرتقى ساياسات جۇرگىزەتىن بولادى. قازاقستان حالىقارالىق قاتىناستاردا, الەمدىك ساۋدا-قارجى جۇيەسىندە ورتاق جاھاندىق شەشىمدەر قابىلداۋعا نيەتتەنۋدە. سونداي-اق بارلىق ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىكتى قولداۋعا بەلسەندى جاردەمدەسىپ كەلەدى.
بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ ءمارتەبەسى اسقاقتاپ وتىر. وعان قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋى باستى نەگىز بولۋدا. ەلباسى الەمنىڭ جەتەكشى ەلدەرىنىڭ كوشباسشىلارى مەن حالىقارالىق ۇيىمدارىنىڭ باسشىلارى قازاقستاندى ءوزىنىڭ دوسى دەپ سانايتىنىن ايتىپ ءوتتى. قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا ءتوراعالىق ەتۋدەگى باستى ۇرانى: سەنىم. ءداستۇر. اشىقتىق. توزىمدىلىك. بۇل ۇراندار اتالعان ۇيىمعا مۇشە ەلدەر تاراپىنان تولىق قولداۋ تاپتى. كوپتەگەن شەتەلدىك ساراپشىلار دا جوعارى باعاسىن بەرۋدە. ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن ۇستىمىزدەگى جىلى استانادا ەقىۇ-نىڭ سامميتى وتەتىنى دە ەل ءۇشىن, حالقىمىز ءۇشىن ۇلكەن ابىروي!
بەلگىلەنگەن ەلدىك ماقساتتارىمىزعا قول جەتكىزۋ جولىندا “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ مۇشەلەرىنە ۇلكەن ءۇمىت, مارتەبەلى مىندەت جۇكتەلىپ وتىر. ەل پرەزيدەنتىنىڭ جولداۋدى قورىتىندىلار تۇسىندا: ء“بىز بىرلەسىپ قازاقستاندى تابىسقا جەتۋشى جاساي الدىق جانە بىرلەسىپ وركەندەۋشى جاساي الامىز!” دەگەن ءسوزى حالقىمىزدى رۋحتاندىردى, كەلەشەككە دەگەن سەنىمىن ارتتىردى.
ەلباسىنىڭ سوزىمەن ايتقاندا, تۇپكى ماقساتىمىز – تاۋەلسىزدىگىمىزدى باياندى ەتۋ, قازاقتىڭ ۇلت بولىپ وركەندەۋىنە جول اشۋ, ونىڭ ءتىلى مەن مادەنيەتىنىڭ كەڭ قۇلاش جايۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزۋ. ءبىز بۇل ماقساتقا اسقان تاباندىلىقپەن ەل بىرلىگىن ساقتاي وتىرىپ قول جەتكىزە الامىز. ەلىمىزدىڭ بارلىق ءوڭىرلەرىنەن ەلباسىنىڭ اتىنا جولداۋدى قولداپ مىڭداعان حاتتار مەن جەدەلحاتتار ءتۇستى. دەپۋتاتتارعا دا حابارلاسىپ, ءوز پىكىرلەرىن ايتىپ, جۇرەككە ۇيالاعان قۋانىشتارىن جەتكىزگەن سايلاۋشىلار دا وتە كوپ.
ەلباسىمىزدىڭ حالىققا جولداۋىن دۇنيەجۇزىلىك وزىق ءتاجىريبەلەرگە, عىلىمعا نەگىزدەلگەن, جان-جاقتى ساراپتامالاردان وتكەن تاريحي قۇجات دەپ ەسەپتەيمىن. ونىڭ ورىندالاتىنىنا كامىل سەنەمىن جانە وعان قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتى ءوز ۇلەسىن قوسادى دەپ بىلەمىن.
وستەمىر بەكتورەەۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى.
ەلباسىمىز “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى جولداۋىندا “قازاقستان-2030” ستراتەگيالىق باعدارلاماسىنا نەگىزدەلگەن ءبىرىنشى ونجىلدىقتا اتقارىلعان جۇمىستاردى تۇجىرىمداپ, الداعى ونجىلدىقتاعى مىندەتتەردى ايقىنداپ بەردى.
ءبىرىنشى ونجىلدىقتا العا قويعان ماقساتتاردى ورىنداۋ وڭايعا تۇسكەن جوق. الەمدىك قارجى داعدارىسى ءوز اسەرىن تيگىزدى. بىراق ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇكىمەتكە تاپسىرما بەرىپ, جەدەل قولعا الىنعان ءىس-شارالاردىڭ ارقاسىندا داعدارىستىڭ سالدارى بىزگە اۋىر سوققان جوق. ەكونوميكاسى قارقىنداپ العا باسقان مەملەكەتتەر قاتارىندا دامۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىنە كوتەرىلدىك. ءبارىن دۇرىس جوسپارلاپ, ساۋاتتى ىسكە اسىرعاندىقتان, ءبىزدىڭ دامۋىمىز ءساتتى بولدى, دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا تۇستىك. بۇعان ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ العاشقى 5 ايىندا ءوسىم كورسەتكىشىنىڭ 8,3 پايىزدى قۇراعانى ايقىن دالەل بولا الادى.
ءوز تابىستارىمەن دۇنيە جۇزىنە وڭ قىرىنان تانىلىپ وتىرعان قازاقستاننىڭ الەۋەتى ارتىپ, ەكونوميكاسى كوتەرىلىپ, دامىعان مەملەكەت باسشىلارىنىڭ, بەلگىلى ساياساتكەرلەردىڭ, قوعامدىق ۇيىمدار مەن ءدىني كونفەسسيا جەتەكشىلەرىنىڭ لايىقتى باعاسىن الىپ, جوعارى حالىقارالىق بەدەلگە يە بولىپ وتىرمىز. سوندىقتان قازاقستانعا ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋ مارتەبەلى ميسسياسى سەنىپ تاپسىرىلدى.
ەلباسى الداعى ونجىلدىق وسىنداي تاريحي وقيعالارمەن باستالعانىن, وسى كەزەڭدە ەكونوميكانىڭ ورلەۋىن قامتاماسىز ەتىپ, جاڭا مۇمكىندىكتەرگە قول جەتكىزۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ كورسەتتى.
ءبىز 1997 جىلى قابىلدانعان “قازاقستان-2030” ستراتەگيالىق باعدارلاماسىنىڭ العاشقى ونجىلدىعىن ءوزىمىز جوسپارلاعانداي ەتىپ اياقتادىق. اتاپ ايتقاندا, ءىجو كولەمى 2008 جىلى 2000 جىلمەن سالىستىرعاندا, ەكى ەسەگە وسسە, مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرىن دە ارتىعىمەن ورىندادىق. ورتاشا ايلىق جالاقى 5 ەسە, ال ورتاشا زەينەتاقى 3 ەسە ءوستى. ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 65 جاستان 68 جاسقا ۇلعايدى. انا ءولىمى ەكى ەسەگە ازايدى, بالا تۋ ءبىر جارىم ەسەگە ارتتى. ون جىلدا 652 مەكتەپ جانە 463 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى سالىندى. الەمدىك دەڭگەيدەگى انا مەن بالا ۇلتتىق مەديتسينالىق ورتالىعى جانە نەيروحيرۋرگيا ورتالىعى پايدالانۋعا بەرىلدى. ەلباسى وسى دەرەكتەردى ايتىپ, مىسال كەلتىردى. مۇنىڭ ءبارى – الەمدىك قارجى داعدارىسىنىڭ سوققىسىنا توتەپ بەرە وتىرىپ, ىسكە اسىرىلعان اۋقىمدى جۇمىستار. بۇدان جاس مەملەكەتىمىزدىڭ قانشالىقتى دامي تۇسكەنىن انىق بايقاۋعا بولادى.
حالىقتىڭ قولداۋىنا يە بولعان جانە ناقتى ناتيجەلەر بەرگەن جوبالاردىڭ ءبىرى – “جول كارتاسى”. وتكەن ءبىر جىلدىڭ ىشىندە “جول كارتاسى-2009” باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ بارىسىندا 862 جوبا ىسكە اسىرىلىپ, 737 كم. ەلەكتر جەلىسى, 284 كم. سۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرى, 284 كم. جىلۋ تراسساسى, اۆتوجولدار, ءمادەنيەت جانە سپورت نىساندارى ءجوندەلدى. ءبىز رەتسەسسياعا جول بەرمەدىك.
ەلباسى الداعى بەس جىلدا قۋاتتى گاز حيمياسى كەشەنى, مينەرالدىق تىڭايتقىشتار زاۋىتتارى, بالقاش جەس, مويناق گەس-ءى, ەكىباستۇز-2 گرەس-ءىنىڭ جاڭا بلوگى, ت.ب. كوپتەگەن كاسىپورىنداردىڭ پايدالانۋعا بەرىلەتىنىن ءمالىم ەتتى. بۇلار ەلدىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن ارتتىرىپ, حالىقتىڭ جاعدايىن اناعۇرلىم جاقسارتۋعا مۇمكىندىك جاسايتىن ناقتى جوبالار بولىپ تابىلادى.
2014 جىلعا قاراي ءۇش مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن رەكونسترۋكتسيالاپ, مۇناي ونىمدەرىنىڭ ءتۇر-تۇرىمەن ءوزىمىزدى ءوزىمىز قامتاماسىز ەتەتىن بولامىز. يندۋستريالىق جوبالار تەك اتقارۋشى بيلىكتىڭ عانا ەمەس, بۇكىل حالىقتىڭ باقىلاۋىندا بولۋى كەرەك. بۇل – وتە ماڭىزدى ءماسەلە. تەك وسىنداي جاعدايدا عانا ءبىز 50 ەلدىڭ قاتارىنا ەنە الامىز. “نۇر وتان” حدپ ءۇشىن 2020 باعدارلاماسىن ورىنداۋ – باستى مىندەت. ەشكىم بۇل جۇمىستان تىس قالماۋى كەرەك. تەك سوندا عانا قازاقستاننىڭ جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋىن قامتاماسىز ەتە الامىز.
جولداۋدا مينيسترلەر مەن ءار دەڭگەيدەگى اكىمدەر حالىقپەن ءبىرلەسە جۇمىس ىستەۋ ارقىلى عانا بارلىق اعىمداعى ماسەلەلەردى شەشۋگە قول جەتكىزە الاتىنى انىق ايتىلدى. بۇل باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن پرەمەر-مينيستر باستاعان ورتالىق شتاب قۇرىلدى. وبلىستاردا اكىمدەر باسقاراتىن ورتالىقتار ىرگە كوتەردى. جولداۋدا بەلگىلەنگەن 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق جوسپاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قازىر بارلىق اتقارۋشى بيلىك ورگاندارىنىڭ بۇتاقتارى جەدەل جۇمىس ىستەپ جاتىر. ناقتى باعدارلامالار دايىندالدى.
“قازاقستان يندۋستريالىق دەرجاۆا بولادى. مەن وعان ابدەن سەنىمدىمىن!” – دەپ نىقتادى ءسوزىن ەلباسى. جاڭا ەكونوميكانىڭ نەگىزگى سالالارىنىڭ ءبىرى اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ بولىپ تابىلادى. مەملەكەت باسشىسى وسى سالانى دامىتۋدىڭ نەگىزگى ءۇش باعىتتا جۇرگىزىلۋى كەرەك ەكەنىن اشىپ بەردى. ءبىرىنشى – ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ. 2014 جىلعا قاراي اۋىل شارۋاشىلىعىندا ەڭبەك ونىمدىلىگىن ەكى ەسەگە ارتتىرۋ كوزدەلىپ وتىر. اۋىلشارۋاشىلىق ءونىمىن قايتا وڭدەۋ, جاڭا قۇرال-جابدىقتار, جاڭا تەحنولوگيالار, جاڭا كوزقاراس, الەمدىك تاجىريبە ماسەلەلەردى وڭ شەشۋگە جاردەمدەسە الادى. ەكىنشى – ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ. 2014 جىلعا قاراي ەلىمىزدى 80 پايىز وتاندىق ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىمەن قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلىپ وتىر. ءۇشىنشى – ەكسپورتتى ۇلعايتۋ – ءبىرىنشى كەزەكتەگى ماسەلە. بۇل تۇرعىدا باسەكەگە قابىلەتتى ونىمدەر شىعارۋعا باسا ءمان بەرىلۋدە. ءبىرىنشى كەزەكتە وتاندىق ونىممەن ءوز ەلىمىزدىڭ سۇرانىسىن قامتۋ, سونىمەن قاتار, ساپالى ونىمدەرىمىزدى شەتەلگە شىعارۋ ارقىلى ساۋدا-ەكونوميكالىق اينالىمدى جاقسارتۋ ماقسات.
وسى ورايدا سالىنىپ جاتقان “جەتىگەن – قورعاس”, “وزەن ء–تۇركىمەنستان مەملەكەتتىك شەكاراسى” تەمىر جول جەلىلەرىنىڭ ماڭىزى زور. بۇل قىتايعا, پارسى شىعاناعىنا جول اشادى. وعان قوسا “باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا” اۆتوجولىنىڭ ەكسپورتتى دامىتۋدا ماڭىزى وتە زور. ەلباسى “بولاشاق ەكونوميكاسى” سەكتورىنا جەكە توقتالدى. ناتيجەلى, ءتيىمدى ۇلتتىق يننوۆاتسيا ونىڭ نەگىزى بولىپ تابىلادى. قازىردىڭ وزىندە وعان ازىرلىك جۇمىستارى باستالىپ كەتتى.
پرەزيدەنت ەكونوميكانىڭ قوزعاۋشى كۇشى كاسىپكەرلەر ەكەنىن بۇل جولى دا ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ء“بىز كەلەشەكتە تاۋەكەلگە بارا الاتىن, جاڭا رىنوكتاردى يگەرۋگە قابىلەتتى, يننوۆاتسيالاردى ەندىرۋگە بەيىم قۋاتتى كاسىپكەرلەر توبىن كورگىمىز كەلەدى”, – دەدى. ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ ەسەبىنەن تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن اشۋ وزەكتىلىگىن جويمايدى. الداعى ونجىلدىقتا دا بۇل ماسەلە باستى ماقساتتاردىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرمەك.
ۇكىمەتكە 2010 جىلدان باستاپ وڭىرلەردە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ءجونىندە بىرىڭعاي بيۋدجەتتىك باعدارلاما ەنگىزۋ جونىندە تاپسىرما بەرىلدى. ەلباسى ونى “بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2020” دەپ اتاۋدى ۇسىندى. “بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2020” شيكىزاتتىق ەمەس جوبالاردى قارجىلاندىرۋ جونىنەن جاڭا مۇمكىندىكتەر بەرەدى.
ۇكىمەت اكىمدەرمەن بىرلەسىپ, ءۇش جىلدىق بيۋدجەت اياسىندا ءبولىنگەن قارجىلاردىڭ ءليميتىن ءازىرلەۋگە ءتيىس. بۇل قاراجات وڭىرلەرگە بەرىلەدى. بۇعان اكىمدەر تولىق جاۋاپتى بولادى. الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كورپوراتسيالار جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا بەرىلەتىن بولدى. ولار وڭىرلەردە بيزنەستى دامىتۋ جونىندەگى كورپوراتسيالار بولىپ قايتا قۇرىلىپ, جاڭاشا جۇمىس ىستەيتىن بولادى.
ەلباسى تۋعان وتانىمىزدىڭ تىنىشتىعى, حالىقتىڭ بىرلىگى تۋرالى ءار سويلەگەن سوزىندە ايتىپ كەلەدى. بۇل جولى دا ىشكى ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ ماڭىزدىلىعىن ءسوز ەتە كەلىپ, 2020 جىلعا دەيىنگى نەگىزگى ماقساتتارعا توقتالدى. ءبىزدىڭ قوعامدا كەلىسىم مەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ, ەل قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋ ءاربىر تۇرعىننىڭ ازاماتتىق بورىشى بولىپ تابىلادى.
ال سىرتقى ساياساتتا قازاقستان ۇلتتىق مۇددەلەردى قامتاماسىز ەتۋگە, ەلدىڭ حالىقارالىق بەدەلىن ارتتىرۋعا باسىمدىق بەرىپ وتىر. قازاق ەلى ايماقتىق جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا اتسالىسىپ, پراگماتيكالىق جانە تەڭدەستىرىلگەن سىرتقى ساياسات جۇرگىزەتىن بولادى. قازاقستان حالىقارالىق قاتىناستاردا, الەمدىك ساۋدا-قارجى جۇيەسىندە ورتاق جاھاندىق شەشىمدەر قابىلداۋعا نيەتتەنۋدە. سونداي-اق بارلىق ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىكتى قولداۋعا بەلسەندى جاردەمدەسىپ كەلەدى.
بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ ءمارتەبەسى اسقاقتاپ وتىر. وعان قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋى باستى نەگىز بولۋدا. ەلباسى الەمنىڭ جەتەكشى ەلدەرىنىڭ كوشباسشىلارى مەن حالىقارالىق ۇيىمدارىنىڭ باسشىلارى قازاقستاندى ءوزىنىڭ دوسى دەپ سانايتىنىن ايتىپ ءوتتى. قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا ءتوراعالىق ەتۋدەگى باستى ۇرانى: سەنىم. ءداستۇر. اشىقتىق. توزىمدىلىك. بۇل ۇراندار اتالعان ۇيىمعا مۇشە ەلدەر تاراپىنان تولىق قولداۋ تاپتى. كوپتەگەن شەتەلدىك ساراپشىلار دا جوعارى باعاسىن بەرۋدە. ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن ۇستىمىزدەگى جىلى استانادا ەقىۇ-نىڭ سامميتى وتەتىنى دە ەل ءۇشىن, حالقىمىز ءۇشىن ۇلكەن ابىروي!
بەلگىلەنگەن ەلدىك ماقساتتارىمىزعا قول جەتكىزۋ جولىندا “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ مۇشەلەرىنە ۇلكەن ءۇمىت, مارتەبەلى مىندەت جۇكتەلىپ وتىر. ەل پرەزيدەنتىنىڭ جولداۋدى قورىتىندىلار تۇسىندا: ء“بىز بىرلەسىپ قازاقستاندى تابىسقا جەتۋشى جاساي الدىق جانە بىرلەسىپ وركەندەۋشى جاساي الامىز!” دەگەن ءسوزى حالقىمىزدى رۋحتاندىردى, كەلەشەككە دەگەن سەنىمىن ارتتىردى.
ەلباسىنىڭ سوزىمەن ايتقاندا, تۇپكى ماقساتىمىز – تاۋەلسىزدىگىمىزدى باياندى ەتۋ, قازاقتىڭ ۇلت بولىپ وركەندەۋىنە جول اشۋ, ونىڭ ءتىلى مەن مادەنيەتىنىڭ كەڭ قۇلاش جايۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزۋ. ءبىز بۇل ماقساتقا اسقان تاباندىلىقپەن ەل بىرلىگىن ساقتاي وتىرىپ قول جەتكىزە الامىز. ەلىمىزدىڭ بارلىق ءوڭىرلەرىنەن ەلباسىنىڭ اتىنا جولداۋدى قولداپ مىڭداعان حاتتار مەن جەدەلحاتتار ءتۇستى. دەپۋتاتتارعا دا حابارلاسىپ, ءوز پىكىرلەرىن ايتىپ, جۇرەككە ۇيالاعان قۋانىشتارىن جەتكىزگەن سايلاۋشىلار دا وتە كوپ.
ەلباسىمىزدىڭ حالىققا جولداۋىن دۇنيەجۇزىلىك وزىق ءتاجىريبەلەرگە, عىلىمعا نەگىزدەلگەن, جان-جاقتى ساراپتامالاردان وتكەن تاريحي قۇجات دەپ ەسەپتەيمىن. ونىڭ ورىندالاتىنىنا كامىل سەنەمىن جانە وعان قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتى ءوز ۇلەسىن قوسادى دەپ بىلەمىن.
وستەمىر بەكتورەەۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى.
