وزىق ءبىلىم, وزات عىلىم – كەلەشەك كەپىلى

الەمدىك قارجىلىق داعدارىس كەزىندەگى قازاقستاننىڭ ساۋاتتى جۇرگىزىلگەن ەكونوميكانى دامى­تۋدىڭ ستراتەگيالىق جانە تاك­تي­كالىق جوسپارلاۋ ساياساتى, ۋاقىتىندا قابىلدانعان ءىس-شا­رالارى داعدارىستىڭ العاشقى تولقىنىنان ىركىلمەي وتۋىمىزگە مۇمكىندىك بەردى. وسى كەزەڭدە الەۋمەتتىك سالادا ەلەۋلى جەتىس­تىكتەرگە قول جەتكىزىلدى. جۇزدە­گەن مەكتەپتەر مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارى ىسكە قوسىل­دى, قالالار مەن اۋىلداردا ونداعان مىڭ شاقىرىم جولدار سالىندى, مىڭداعان شاقىرىم جىلۋ, سۋ, ەنەرگيا جەلىلەرى تار­تىلدى. بۇنداي كەلەلى جۇمىستار ءالى دە جالعاسۋدا. حالىقارالىق قاۋىمداس­تىق­تىڭ باعالاۋى بويىنشا, قازاق­ستان ءوزىنىڭ داعدارىسقا قارسى باعدارلاماسىن تابىستى ىسكە اسىرىپ قانا قويماي, ەل ەكونو­ميكاسىنىڭ داعدارىستان كەيىنگى سەرپىندى دامۋىنىڭ عىلىمي نەگىزدەلگەن مودەلىن العاش قا­لىپتاستىرعان ەلدەر قاتارىن­داعى بىردەن-ءبىر مەملەكەت بولىپ تابىلاتىنى ءبىز ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە. مودەلدىڭ نەگىزىنە ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننو­ۆاتسيالىق دامۋ يدەياسى قالان­عان. بۇل مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اي­قىنداعانىنداي: “وتكەن عاسىر­دىڭ باسىندا بارلىق مەملە­كەتتەردە بولعان يندۋستريا­لاندىرۋ ەمەس, يننوۆاتسيالىق يندۋستريالاندىرۋ”, ياعني يننو­ۆاتسيالىق كوزقاراس باسىمدىققا يە, ال عىلىم مەن الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگيا – يننوۆا­تسيالىق دامۋدىڭ باستى ۇستىنى دەگەن ءسوز. وسى ورايدا ەلىمىزدىڭ قارىشتاپ دامۋىن قامتاماسىز ەتەتىن تۇبەگەيلى يندۋستريالىق-تەحنولوگيالىق مودەرني­زاتسيا­لاۋ­داعى قازىرگى عىلىمنىڭ ءرولىن قايتا پايىمداۋ مەن زەردەلەۋ وزەكتى پروبلەماعا اينالىپ وتىرعانىن ايتۋ پارىز. 2010 جىل – قازاقستان قو­عامى ءۇشىن ەرەكشە جىل. ويتكە­نى, وسى جىلى قازاقستان ەۋرو­پا­لىق قاۋىپسىزدىك جانە ىنتى­ماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق قىزمەتىن باستادى. رەسەي, قازاقستان كەدەندىك وداعىنا ەنىپ, بولون پروتسەسى ۇيىمىنا مۇشە بولدى. سونى­مەن قاتار ەلباسى 2010 جىلى 29 قاڭتاردا ەلىمىزدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋى باعدارىن ايقىنداعان “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىك­تەرى” اتتى ءوزىنىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىن جاريالادى. كەمەل كەلەشەكتى بولجاعان بۇل جولداۋ تاريحى­مىزداعى تەڭدەسى جوق مەملە­كەتتىك قۇجات ەكەنى داۋسىز. ومىرشەڭدىگىن ۋاقىت دالەل­دەگەن “قازاقستان-2030” – باع­دار­لاماسى ەلىمىزدىڭ ۇزاق مەر­زىم­دى دامۋ ستراتەگياسى. ال ەلىمىزدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆا­تسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنا كەلسەك, ول وسى ستراتەگيانىڭ قۇرامداس بولىگى – ەكىنشى كەزەڭى بولىپ تابىلادى. قازىر الدىڭعى قاتارعا ەلىمىزدىڭ 2014 جىلعا دەيىنگى يندۋستريالىق-يننوۆا­تسيا­لىق دامۋ باعدارلاماسى شىعارىلىپ وتىر. جالپى “قازاقستان-2030” باعدارلا­ماسى تۇگەلدەي جۇزەگە اسسا, ەلى­مىزدىڭ ەكونوميكالىق دامۋى الەم ەلدەرىنىڭ الدىڭعى قاتا­رىنا شىعاتىنى كۇنى بۇگىننىڭ وزىندە بەلگىلى. قازىرگى قازاق­ستاننىڭ دامۋى “قازاقستان-2030” باع­دار­لاماسىنىڭ ەلىمىز­دىڭ بولا­شاعى ءۇشىن اسقان دانالىقپەن جاسالعان قۇجات بولعانىن دالەلدەدى. جولداۋدا ەلىمىزدىڭ تۇراقتى جانە تەڭگەرمەلى دامۋىن قامتا­ماسىز ەتەتىن فاكتورلار اتاپ كورسەتىلدى. ولار: ەكونوميكانىڭ جەدەلدەتىلىپ ءارتاراپتاندى­رىلۋى جانە ونىڭ باسەكەلەستىك قابىلەتىنىڭ ارتتىرىلۋى. بۇلار­عا يننوۆاتسيالار ارقىلى, ياعني تىڭ يدەيالاردى, عىلىم جەتىس­تىكتەرى مەن جاڭالىقتارىن ەل ەكونوميكاسىنىڭ سالالارىندا پايدالانۋ نەمەسە قولدانىسقا ەنگىزۋ جولىمەن عانا قول جەتكىزىلۋى مۇمكىن. ەلباسى 2009 جىلعى 4 قىر­كۇيەكتە وتكەن عىلىم جانە عىلىمي ساياسات جونىندەگى كەڭەس ماجىلىسىندە بىلاي دەگەن بو­لاتىن: “باسىمدىقتارى قاتا­رىندا عىلىم مەن يننوۆاتسيا ەكىنشى ورىندا تۇرعان ەل قان­داي دا ءبىر سالادا ءبىرىنشى بول­مايدى”. بۇل اقيقات ءسوز. ەلدى يندۋستريالاندىرۋدىڭ بازالىق كارتاسىنا جالپى ين­ۆەستيتسيا كولەمى 43,3 ملرد اقش دوللارىن قۇرايتىن 160 جاڭا كاسىپورىن ەنگەن. يندۋس­تريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى جوبالارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى ەلدىڭ ونەركا­سىپتىك ايماقتارىندا شوعىر­لانعان. قىزىلوردا وبلىسىندا تاۋ-كەن سالاسى, مۇناي-گاز سەك­تورى, حيميا ونەركاسىبى مەن اگرارلىق يندۋستريانى دامى­تۋعا ارنالعان جوبالار جۇزەگە اسىرىلۋعا قابىلدانىپ وتىر. بيتۋم, اسفالت, قيىرشىق تاس جانە دە باسقا قۇرىلىس ماتە­ريالدارىن وندىرەتىن زاۋىتتار­دى, مۇناي وڭدەۋ جانە ىلەسپە گازدى وتەلدەۋ كەشەنىمەن ءبىر­قاتار اگرارلىق سەكتور كاسىپ­­ورىندارىن سالۋ جوبالارى وبلىستىڭ بارلىق اۋماعىن قامتىعانىن اتاپ ءوتۋىمىز كەرەك. وبلىس كولەمىندە 2010 جىل­دىڭ 1 توقسانىندا قۇنى 950,0 ملن تەڭگەلىك 2 جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. اعىمداعى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن تاعى 28 جوبانى ورىنداۋ كوزدەلگەن. جوعارىدا اتالعان باعدارلا­مانىڭ اياسىندا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ پايدا اكەلەتىن وندىرىستەردى جاساۋعا عانا مۇمكىندىك بەرىپ قانا قوي­ماي, عىلىمي-تەحنولوگيالىق قولداۋ مەن جوعارى ساپالى مەنەدجمەنتتىڭ ۇلە­سى مول يننوۆاتسيالىق, ەكونوميكالىق ساباقتاستىقتىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرەتىنى انىق. ءوندىرىستى تۇراقتى قۇرىلىم­دىق جاڭارتۋ ءارى ءىرى عىلىمي يدەيا­لار مەن ازىرلەمەلەردى ەندىرۋ باعدارلاما جەتىستىكتەرىن, ونىڭ ءساتتى ورىندالۋىن ايقىن­دايتىن باستى فاكتورلار بولىپ تا­بىلادى. وسى ورايدا مىنا فاكتىنى ايتا كەتپەسەك بولمايدى. جو­عار­عى وقۋ ورىندارى ءوزىنىڭ عى­لىمي زەرتتەۋلەرىنىڭ نەگىزگى كولە­مىن ءوز باعدارلامالارى نەگى­زىندە ىشكى رەسۋرستارى ەسە­بىنەن جۇرگىزىپ كەلەدى. جوعارى وقۋ ورىندا­رىنىڭ عىلىمي باع­دارلامالارى مەن كاسىپ­ورىن­داردىڭ يننوۆا­تسيالىق جوبالا­رىنىڭ ءوزارا بايلانىسى ءالى ويداعىداي ەمەس. سوندىقتان دا باع­دارلاما اياسىندا مىنا ماسە­لەلەرگە نازار اۋدارۋىمىز قاجەت: 1) ۇسىنىلعان جوبالارعا تىڭ­عىلىقتى عىلىمي-تەحنيكا­لىق جانە عىلىمي-ينجەنەرلىك ساراپتامالاردىڭ جاسالۋى; 2) جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ نەگىزىنە عىلىم مەن ءوندىرىس اراسىنداعى بايلانىستى دامىتۋ مەحانيزمىنىڭ سالىنۋى; 3) جوبالاردى جۇزەگە اسى­رۋدا جاڭا مازمۇنداعى ينجە­نەرلىك-تەحنيكالىق كادرلار مەن جوعارى تەحنولوگيالى ءوندىرىس مەنەدجەرلەرىن دايارلاۋدىڭ ماڭىزدىلىعى. جوعارى تەحنولوگيالى اگرو­ونەركاسىپتى جاساۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك ستراتەگيانى ءجۇر­گىزۋ جولداۋدا باسا ايتىلعان ەڭبەك ونىمدىلىگىن كەشەندى تۇردە ءوسىرۋ پروبلەماسىن عىلىمي تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن دە اسا قاجەت. وسى ورايدا جاس مامانداردى اۋىلعا تارتۋ, جاستاردىڭ نازارىن تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم الۋعا اۋدا­رۋ, ولاردى وتانسۇيگىشتىككە تاربيەلەۋ, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قو­عامدىق ءرولى مەن ماڭىزىن ارت­­تىرۋ جانە مەملەكەت تاراپى­نان جاستارعا قولداۋ كورسەتۋگە باعىتتالعان “ديپلوممەن–  اۋىل­عا”, “سەلونىڭ وركەندەۋى – قا­زاقستاننىڭ وركەندەۋى”, “جاس­تار – كادرلار رەزەرۆى”, “جاستار – وتانعا”, “قازاقشا ءسوي­لەيىك!” اتتى ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرۋداعى رەسپۋبليكا كولەمىن­دەگى وڭ تاجىريبەلەردى زەردەلەپ, كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ – ءبارىمىزدىڭ ازاماتتىق پارىزىمىز. اۋىل – ۇلتىمىزدىڭ مايە­گى. بار بايلىقتىڭ باسى رۋحاني بايلىق دەسەك, اۋىلدى سەرپىلتۋ مەن دامىتۋ ارقىلى ءححى عاسىر­داعى قازاق رۋحانياتىنىڭ قا­بىرعاسىن قاتايتىپ, مەملە­كەتىمىزگە بەرىك قورعان جاساعان بولار ەدىك. كوپتەگەن ەلدەر وزدەرىنىڭ دامۋ ستراتەگياسىن ايقىنداۋ كەزىندە ءبىلىم ساپاسىن ءبىرىنشى ورىنعا قويادى. ۇزدىكسىز كاسىبي ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە جوعارى ءبىلىمنىڭ ورنى ايرىقشا. ءويت­كەنى, ول جالپى ءبىلىم, عىلىم, مادەنيەتتىڭ توعىسقان جەرى ءارى كاسىبي ماشىقتانۋ الاڭى. بۇگىندە دۇنيە ءجۇزى مەملەكەتتەرى جاھاندانۋ ۇدەرىسىنە ءۇن قوسىپ وتىر. بۇدان ءبىلىم جۇيەلەرى دە تىس قالعان جوق. جولداۋدا وتاندىق ۋنيۆەر­سي­تەتتەر رەيتينگىنە قاتال تالاپ قويۋ, جوعارى وقۋ ورىندارى­نىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى قىزمەتىن جەتىلدىرۋ تۋرالى تاپ­سىرمالار بەرىلدى. وقۋ ورىندا­رى مەن ماماندىقتاردى حالىق­ارالىق اككرەديتتەۋدەن وتكىزۋ ماسەلەسىن دە قاداپ ايتتى. وسى ورايدا قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا مەملەكەتتىك ۋنيۆەر­سيتەتىنىڭ “قازاقستانداعى ءبىلىم بەرۋ سالاسىن قامسىزداندىرۋ” تاۋەلسىز اگەنتتىگىمەن ينستيتۋ­تسيونالدىق اككرەديتتەۋدىڭ العاشقى كەزەڭىن وتكىزۋ ءۇشىن كەلىسىم-شارتقا وتىرعانىن ايتۋ ابزال. اككرەديتتەۋ ستاندارت­تارى نەگىزىندە باستالعان دايىندىق جۇمىستارى ءوزىنىڭ قيسىندى جالعاسىن تابۋدا. قىزىلوردا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەۋروپالىق ءبىلىم بەرۋ كەڭىستى­گىنە كىرۋ ءۇشىن (2005 جىلى) ۋني­ۆەرسيتەتتەردىڭ ۇلى حارتياسىنا قول قويۋى بولون پروتسەسىنە قوسى­لۋعا باعىتتالعان كەلەلى قادامداردىڭ ءبىرى بولدى. 2010 جىلعى 12 ناۋرىزدا بۋداپەشتتە قازاقستاننىڭ وسى پروتسەسكە مۇشە ەلدەر قاتارىنا قوسىلۋى وتاندىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى دا وسى با­عىتتاعى جاڭا بەلەستەردى باعىن­دىرۋعا تاس-ءتۇيىن جۇمىلىپ وتىر. ەلدىڭ ينتەللەكتۋالدىق كا­پيتالى مەن قوعامنىڭ يننوۆا­تسيالىق الەۋەتى تەك قانا ءبىلىم ارقىلى كەلەتىنى بەلگىلى. وسى تۇرعىدا ۋنيۆەرسيتەتىمىز ايماق­تىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ ماڭىزدى نىساندا­رىنىڭ ءبىرى دەۋگە تولىق نەگىز بار. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ايماقتى جە­دەل يندۋستريالىق-يننوۆا­تسيالىق دامىتۋ مىندەتتەرىن ءجۇ­زەگە اسىرۋ ءۇشىن عىلىمي جانە كادرلىق الەۋەتى جەتەدى. بۇگىندە ۋنيۆەرسيتەتتە 300-دەن استام عىلىم دوكتورى مەن كاندي­داتتارى قىزمەت اتقارۋدا. بۇلاردىڭ كوپشىلىگى ايماقتىڭ ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىنداعى ءىس-شارالارى مەن ەكونوميكانى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق تۇرعىدان دامىتۋ جوبالارىن ورىنداۋعا ۇلەس قوسىپ كەلەدى. عىلىمي-پەداگوگيكالىق كادر­لار دايارلاۋ ءىسى ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى­نىڭ باستى نازارىن­داعى جۇمىستاردىڭ ءبىرى. ناقتى ايتار بولساق, سوڭعى ەكى جىلدا 6 دوكتورلىق, 59 كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعالدى. ۋني­ۆەرسيتەت باسشىلىعى بيىلعى جى­لى دا ىزدەنۋشىلەرگە جان-جاق­تى قولداۋ كورسەتۋدى ءوز قىز­مە­تىنىڭ باسىم باعىتىنا اينال­دىرىپ وتىر. اعىمداعى جىل­دىڭ اياعىنا دەيىن 10-عا جۋىق دوكتور­لىق, 50-دەن استام كان­ديداتتىق جۇمىس قورعالادى دەگەن ويدامىز. 2010 جىلى ماگيستراتۋرادان 100-گە جۋىق ءتۇ­لەك شىعارۋ جوسپار­لان­عان. بۇل كورسەتكىشتەر ايماق ەكونو­ميكاسىندا تۋىنداپ وتىر­عان وزەكتى ماسەلەلەردى عىلىمي تۇرعىدان شەشۋگە كوپ سەپتىگىن تيگىزەتىن فاكتور دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. 2009 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 8 عالىم “جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ۇزدىك وقىتۋشىسى” مەملەكەتتىك گرانتىنىڭ يەگەرى اتاندى. بۇل رەسپۋبليكا بويىن­شا ۇزدىكتەر قاتارىنداعى كور­سەت­كىش, ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى ءۇشىن شىن مانىندەگى ۇلكەن ماقتانىش. ۋنيۆەرسيتەتتەردى ەلىمىزدىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋىنىڭ قوز­عاۋشى كۇشىنە اينالدىرۋ كۇن تارتىبىندە تۇرعان ماسەلە. مەم­لەكەت باسشىسى ۋنيۆەرسيتەت­تەردى ەل ەكونوميكاسىنىڭ قار­قىندى دامۋىنا ءارى ينتەللەك­تۋالدى ۇلتتىڭ قالىپتاسۋىنا ۇلەس قوساتىن, ولاردىڭ قوعام­دىق ابىروي-بەدەلىنىڭ ءبىر ولشەمى رەتىندە بايىپتاعانى وسىنى كورسەتەدى. ەلباسىنىڭ استانا, الماتى قالالارى مەن وبلىس ورتالىقتا­رىندا ينتەل­لەكتۋالدى مەكتەپ­تەر اشۋ جونىندە بەرگەن تاپسىر­ماسى اياسىندا 2012 جىلى قى­زىلوردا قالاسىندا اشىلاتىن ينتەللەك­تۋالدى مەكتەپكە ءوز ءپان­دە­رىنەن اعىلشىن تىلىندە ءدارىس بەرە الاتىن ماماندار دايار­لاۋ ءۇشىن قورقىت اتا اتىن­داعى قىزىل­وردا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى جاراتىلىستانۋ باعى­تىن­داعى ماماندىقتاردىڭ 3-كۋرسىنان 30 ستۋدەنتتى تاڭداپ الىپ, قازىرگى تاڭدا ولارعا قو­سىمشا اعىلشىن ءتىلىن تەرەڭدە­تىپ وقىتۋ كۋرسىن جۇرگىزىپ جاتىر. ەلباسى جولداۋىندا 2015 جىلعا قاراي ۇلتتىق يننوۆا­تسيا­لىق جۇيەنىڭ تولىققاندى جۇمىس ىستەۋى مەن ولاردىڭ ەلدە ەنگىزىل­گەن تالداۋلار, پاتەنتتەر مەن دايىن تەحنولوگيالار ءتۇرىن­دە ءوز ناتيجەلەرىن بەرۋى ءتيىستى­لىگى اتاپ كورسەتىلگەن. بۇل با­عىتتا ۋني­ۆەر­سي­تەتتىڭ كوپتەگەن جىلدار بويى جيناقتاعان عى­لىمي-يننوۆاتسيالىق تاجىريبەسى مول. وقۋ ورنىندا عىلىمي جۇ­مىستار ىرگەلى جانە قولدانبالى باعىتتا ايماقتىڭ ەكونوميكا­لىق, مادە­ني-الەۋمەتتىك ەرەك­شە­لىكتەرىن بارىنشا ەسكەرىپ جۇرگىزىلۋدە. سوڭعى ەكى جىلدا ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارىنىڭ 100-دەن استام جاڭالىقتارى وقۋ پروتسەسىنە جانە پراكتيكالىق اينالىمعا ەنگىزىلگەنى وسى ايتقاندارىمىز­دىڭ دالەلى. وسى كەزەڭدە زەرتتەۋ­لەردىڭ ناتيجەسى بويىنشا عالىم­دارىمىز 30-دان استام مونوگرا­فيالار مەن وقۋلىقتار جاريا­لاپ, 12 پاتەنت يەگەرى اتاندى. سەرپىندى جاڭالىقتار مەن يننوۆاتسيالار جاساۋدا ءوز عى­لىمي بازامىزدى قالىپتاس­تىرۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنۋدە. قازاق­ستاندا بۇگىنگە دەيىن 5 ۇلت­تىق, 15 ۋنيۆەرسيتەتتىك ينجە­نەرلىك باعىتتاعى زەرتحانا اشىلۋى وسىنىڭ ايعاعى. وسى باعىتتا ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتكە ينجەنەرلىك زەرتحانا اشۋ ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان 200 ملن تەڭگە ءبولىندى. زەرتحانا زاما­ناۋي 10 قوندىر­عىمەن جابدىق­تالدى. بۇگىندە بارلىق قوندىر­عى ءتيىستى وكىلەتتى ورگانداردان اتتەستاتتاۋ­دان ءوتتى جانە زەرت­حانا بىرقاتار قىزمەت تۇرلەرىنە ليتسەنزيا الدى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيستر­لىگىنىڭ ارنايى كوميسسياسى 2009 جىلى ۋنيۆەر­سيتەتتە بولىپ, زەرتحانا­نىڭ جۇمىسىنا ءوزىنىڭ وڭ باعاسىن بەرىپ كەتتى. زەرتحانالىق كەشەن ستۋدەنت­تەر مەن وقىتۋشىلاردىڭ عى­لىم­مەن شۇعىلدانۋىنا, وبلىس كولەمىندە ءتۇرلى شارۋاشىلىق جانە ونەركاسىپ سالالارىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋىنە قازىردىڭ وزىندە كەڭ مۇمكىندىك تۋدىرۋدا. وسى ورايدا سەرپىندى جاڭا­لىق­تار مەن يننوۆاتسيالاردىڭ عىلىمي بازاسى رەتىندە اشى­لىپ, جابدىقتالعان ينجەنەرلىك بەيىندەگى ۇلتتىق جانە ۋنيۆەر­سيتەتتىك زەرتحانالاردىڭ اعىم­داعى قىزمەتىن حالىقارالىق ستاندارتتار دەڭگەيىندە قامتا­ما­سىز ەتۋ ءۇشىن ولاردى مەملە­كەتتىك بيۋدجەتتەن بازالىق قار­جىلاندىرۋ ماسەلەسى شەشىلسە ورىندى بولار ەدى. عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستا­رىن جۇرگىزۋ, جاڭا تەحنولو­گيالاردى ەندىرۋدى جەدەلدەتۋ ءارى يننوۆاتسيانى قولداۋ ماقساتىن­دا جوعارى وقۋ ورىندارى, عى­لىمي ۇيىمدار, ءوندىرىس پەن بيز­نەس قۇرىلىمدارىنىڭ قاتى­سۋىمەن قۇرىلاتىن تەحنو­پاركتەر ءورىسىن كەڭەيتۋ دە ءبىز ءۇشىن وزەكتى ماسەلە. ۋنيۆەرسيتەتتە عىلىمي زەرت­تەۋلەردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىت­تالعان قۇرىلىمدىق وزگە­رىستەر جۇيەلى جۇرگىزىلۋدە. جا­قىندا عانا “قولدان­بالى زەرتتەۋلەر” عىلىمي ورتا­لىعىنىڭ اشىلۋى – وسىنىڭ ناقتى كورىنىسى. ۇستىمىزدەگى جىلى ءبىر توپ عالىمدارىمىز اۋىل شارۋاشى­لىعى مينيسترلىگى مەن بۇكىل­الەمدىك بانكتىڭ “قىزىلوردا وبلىسى جاعدايىندا توپىراق­سىز سۋبستراتاردا باقشا داقىل­دارىن ءوسىرۋ تەحنولوگياسىن ەندىرۋ جونىندەگى ءبىلىمدى تاراتۋ مەن بەرۋ” تاقىرىبىنداعى قۇنى 4,5 ملن تەڭگە تۇراتىن گرانتىن جەڭىپ الدى. سونىمەن قاتار عالىمدارىمىز ناۋرىز ايىندا عىلىم كوميتەتى جاريا­لاعان ىنتالى جانە تاۋەكەلشىل عىلىمي زەرتتەۋلەردى ورىنداۋعا ارنالعان گرانتتار كونكۋرسىنا كومىرسۋتەك جانە تاۋ-كەن سەك­تورىنا ارنالعان تەحنولوگيالار; يادرولىق تەحنولوگيالار جانە جاڭاراتىن ەنەرگەتيكا تەحنولو­گيالارى; اقپاراتتىق جانە عا­رىشتىق تەحنولوگيالار; قازاق­ستاننىڭ تۇراقتى دامۋىنىڭ نەگىزى رەتىندەگى ۇلتتىق يدەيانىڭ باسىم باعىتتارى بويىنشا 7 جوبا ۇسىنعانىن قاناعاتتاندىق سەزىممەن ايتا الامىن. تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ سالاسى – ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى ەلەۋلى بۋىن. 2002 جىلى اشىلعان ۋنيۆەرسيتەت كوللەدجىندە بۇگىنگى كۇنى 22 ماماندىق بويىنشا بارلىعى 2466 وقۋشى ءبىلىم الۋدا. بيىل­عى وقۋ جىلىندا مەملەكەتتىك “جول كارتاسى” باعدارلاماسى بويىنشا كۇندىزگى وقىتۋ نىسا­نىنا 730 وقۋشىنىڭ قابىل­دانۋى – جاستارعا جاسالعان ۇلكەن قامقورلىق. سونىمەن قاتار, ۋنيۆەرسي­تەت جانىنان قۇرىلعان جۇمىس­شى ماماندىعىنا باعىتتالعان باستاۋىش كاسىبي ءبىلىم بەرۋ ور­تا­لىعى ايماقتىڭ ستراتەگيالىق ءمانى بار كوكەيكەستى پروبلەما­لارىن شەشۋگە ءوز ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى. وتكەن وقۋ جىلىنىڭ وزىندە 700-گە جۋىق ادام وقىتى­لىپ, 30 ملن. تەڭگەدەن استام قارجىعا قىزمەت كورسەتىلدى. سونىڭ ىشىندە, مەملەكەتتىك “جول كارتاسى” باعدارلاماسى بويىنشا 8 ماماندىقتى قام­تىعان 220 جۇمىسسىز جاستار قايتا ماماندانۋدان ءوتتى. “باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي” ءدالىزى قۇرىلىسى ايا­سىندا وبلىس كولە­مىن­دە بيىلعى جىلى 11 جوبا جۇزەگە اسىرى­لاتىنى بەلگىلى. وسى جوبالاردى ورىن­داۋعا ۋنيۆەرسيتەت عالىم­دارى مەن ستۋدەنتتەرىن كەڭىنەن قاتىس­تىرۋ ماسەلەسى قارالۋدا جانە اتالعان ءدالىز جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن قاجەت مامان­داردى دايارلاۋ نەمەسە قايتا دايارلاۋ پروتسەسىنە دە اتسالىساتىن بولامىز. عالىمداردىڭ عىلىم سالا­لارى بويىنشا كوپ جىلعى زەرتتەۋلەرىن قورىتىندىلاۋ, عىلىمدى دامىتىپ, جەتىلدىرۋ باعىتىنداعى وزەكتى ماسەلەلەر بويىنشا ۇسىنىمدارىن قۇزى­رەتتى ورگاندارعا جەتكىزۋ ماقسا­تىندا ۋنيۆەرسيتەت بازاسىندا عىلىمي ءىس-شارالار ۇيىمداس­تىرىپ وتىرۋ – ۇزىلمەيتىن ءۇردىسىمىز. سوڭعى ەكى جىلدىڭ وزىندە 10-نان استام عىلىمي كونفەرەنتسيالار مەن فورۋمدار: ونىڭ 4-ءۋى حالىقارالىق, 5-ءۋى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە وتكى­زىلگەنىن ايتساق تا جەتكىلىكتى. عالىمداردىڭ الەۋمەتتىك مارتەبەسىن كوتەرۋ باعىتىندا اتقارىلار شارۋالار ءالى دە كوپ. ەلباسى باستاماسىمەن قولعا الىنعان عىلىمي جوبالار مەن زەرتتەۋلەردى قارجىلاندىرۋدى وڭتايلاندىرۋ جۇمىسى – وتان­دىق عىلىمدى دامىتۋداعى ۇلكەن بەتبۇرىس. كەلەلى عىلىمي زەرت­تەۋ­لەردى قارجىلاندىرۋدان وندىرىستىك كومپانيالار تىس قال­ماسا يگى. سوندا عانا قازاق­ستان ەكونومي­كاسى دامىعان ەلدەر قاتارىنان بەرىك ورىن الاتىن بولادى. قازاقستان عىلىمىن دامى­تۋدىڭ جاڭا مودەلىن قالىپتاس­تىرۋ باعىتىنداعى عىلىمي قاۋىمداستىق, زيالى قاۋىم تاراپىنان ايتىلعان ۇسىنىستار جاڭادان قابىلداناتىن “عىلىم تۋرالى” زاڭدا كورىنىس تاباتى­نىنا سەنىم مول. وزىق تەحنولوگيالى يندۋس­تريا نەگىزدەرىن جاساۋ, ادامي رەسۋرستار مەن ينفراقۇرى­لىمدى دامىتۋ, ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ, ەڭبەك ءونىمدى­لىگىن ارتتىرۋ ارقىلى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ داعدارىستان كەيىنگى ورنىقتىلىعى مەن ءوسۋىن باسقارۋعا باعىتتالعان مەملەكەت ساياساتىنا بارىنشا قولداۋ كورسەتۋىمىز قاجەت. قازاقستاننىڭ بۇكىلالەمدىك ساۋدا ۇيىمىنا ەنۋگە بەتبۇرىس جاساۋىنا جانە قازاقستان, رەسەي, بەلارۋس مەملەكەتتەرى اراسىنداعى بىرىڭعاي ەكونومي­كالىق كەڭىستىكتىڭ العاشقى قادامى بولىپ تابىلاتىن كە­دەن­دىك وداقتىڭ قۇرىلۋىنا بايلانىستى ەلىمىزدە وندىرىلەتىن تاۋارلاردىڭ قازاقستاندىق مازمۇنىن ارتتىرۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى مەن ولاردى پايدالانۋ جولدارىن زەردەلەۋگە باعىتتالعان ارنايى عىلىمي زەرتتەۋلەر ۇيىمداستىرۋ – كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەمىز. جولداۋدا ايتىلعانداي, مەم­لەكەتىمىزدىڭ باسەكەگە قابى­لەتتى دامۋىنىڭ كەپىلى – وتان­دىق ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ جاڭا جاعدايعا ساي وركەندەۋى. سون­دىق­تان, شىنايى جارىس, ادال باسەكە ۇدەسىنەن شىعۋدى ءوزىنىڭ ومىرشەڭ ستراتەگياسىنا بالاعان تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ الدىنا قويعان مەجەسى بيىك, ماقساتى ناقتى, باعىتى ايقىن. بايزاق مومىنباەۆ,  قورقىت اتا اتىنداعى قمۋ رەكتورى,  قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.