باۋكەڭ اتىنداعى قوردىڭ باتىل قادامى

ءبىلىم وشاقتارىندا «باۋىرجانتانۋ» ءپانى ەنگىزىلەتىن كۇن تاياۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ  «دوڭگەلەك زالىندا» داڭقتى قولباسشى – كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, ماسكەۋدى قورعاعان پانفيلوۆشى, جازۋشى  «باۋىرجان مومىش ۇلى مۇراسى» اتتى قوعامدىق قور قۇرىلدى. داڭقتى پولكوۆنيك باۋىرجان مومىش ۇلى 1944 جىلى ەلىمىزدىڭ ءبىلىم شامشىراعى – عىلىم ورداسىندا اسكەري پسيحولوگيادان تىڭداۋشىلارعا 31 ساعاتتىق لەكتسيا وقىعان. ءورتتىڭ ىشىنەن كەلگەن وت جۇرەكتى سار­دار­دىڭ ءوز اۋزىنان ەستىگەن اقيقات اڭگىمەنىڭ سول كەزدەگى تىڭدارماندارىنا قانداي اسەر ەتكەنىن كوز الدىڭىزعا ەلەستەتە بەرىڭىز. عىلىم ورداسىندا  باسقوس­قان قاۋىمعا, ارادا قانشاما جىل وتسە دە, ەرەكشە اسەر ەتكەنى وسى جاڭالىق بولدى. بەلگىلى زەرت­تەۋشى مۇحتار قازىبەك: «مومىش ۇلىنىڭ سونداعى لەكتسيالارىمەن تانىسقاندا ءوز باسىم بىرنەشە جىل بەدەرىندە ونىڭ اسەرىنەن ارىلا الماي ءجۇردىم. سول سەزىمنىڭ كۇشى ءالى دە بويىمدا...», دەدى. اق جۇرەكتەن اقتارىلعان شىنايى ءسوز – ءبىز بىلەتىن باۋكەڭنىڭ ءبىز بىلمەيتىن قانشاما قىرى مەن سىرىنىڭ تۇڭعيىعىنا جەتەلەگەندەي اسەرلى شىقتى.  جاڭادان شاڭىراق كوتەرگەن سالماقتى قوعامدىق قوردىڭ  الدىنا قويعان باستى ماقساتى دا  سول – حالقى جانىنداي جاقسى كورەتىن باتىر باۋىرجاننىڭ بۇگىنگە دەيىن بەيمالىم بولىپ كەلگەن مىڭ سان قىرلارى مەن سىرلارىن اشۋ. ارينە, باتىردىڭ بولمىسىن تانۋ – قولعا العان ۇلكەن ءىستىڭ ءبىر عانا پاراسى. ەڭ باستى تاقىرىپ  – «باۋىرجان مەن جاس ۇرپاق تاربيەسى» بولماق. بۇگىنگى جيىننىڭ نەگىزگى اڭگىمە ءتۇيىنىنىڭ دە سولاي قاراي اۋعانى بىردەن بايقالدى. سونىمەن... قازىرگى قازاق قوعامىنىڭ دۋالى اۋىزدى ازامات­تارىنىڭ قولقالاۋىمەن قوردىڭ باسشىسىنا تاعايىن­دالعان بەلگىلى عالىم, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى كوپجاسار نارىباەۆ جاڭا ۇيىمىڭ جۇرتشىلىقپەن كەزدەسكەن العاشقى جۇزدەسۋىندە-اق قوردىڭ ءبىلىم سالاسىنا جان جادىراتار جىلىمىق قوساتىنىن اتاپ ءوتتى. ول – مەكتەپتەردەگى وقۋ جۇيەسىنە «باۋىرجانتانۋ» ءپانىن ەنگىزۋ. بۇل, ءسوز جوق, باتىر اتىنداعى قوعامدىق قوردىڭ بىردەن-ءبىر باتىل قادامى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بەس ينستيتۋتتىق رەفورماسىن جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان 100 قادامى» تالاپتارىنا  سايكەس ماڭگىلىك ەل پاتريوتتىق اكتىسى جوباسىنا ءۇن قوسۋ دەگەنىڭىزدىڭ ءوزى دە وسى ەمەس پە؟ الەمدىك اسكەري ىلىمدە ەرەكشە ءىز قالدىرعان پولكوۆنيك باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ءبىلىم سالاسىنداعى اتان تۇيەگە جۇك بولار ەڭبەگىنىڭ جاڭا قىرىنان تانىلار ءساتى دە تۋعان سەكىلدى. «ماقساتىمىز –پرەزيدەنتتىڭ قازىرگى تالقىلانۋ ۇستىندەگى  عالامدىق ءمانى بار عاسىرلىق باعدارلاماسىنا سايكەس «باۋىرجانتانۋ»  ساباعىن  مەكتەپتەردە, جوعارى وقۋ ورىندارىندا جانە اسكەري ءبىلىم وردالارىندا ارنايى ءپان ەتىپ ەنگىزۋ» دەگەن اكادەميك كوپجاسار نارىباەۆ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ  بۇل ۇسىنىستى  بىردەن قولداپ, جەرگىلىكتى وقۋ ورىندارىنا ارنايى حات جىبەرگەنىن دە ورتاعا سالدى. قازاق قاۋىمىنىڭ قۇلاعىنا جاعىمدى بولىپ جەتەتىن ەرەكشە قۇبىلىسقا ءتان بۇل وقيعانىڭ العاشقى اياق الىسى وسىنداي. ەندى باتىر اتىنداعى قوعامدىق قوردىڭ باتىل قادامىن باستاعان اكادەميك  پەن ونىڭ كومانداسىنىڭ قۇرامىنا توقتالىپ وتەيىك. ولاردىڭ بارلىعى دا ەلىمىزگە تانىمال, ناردىڭ جۇگىن ارقالاعان تۇلعالار: سەناتور نۇرلان ورازالين, رەكتور سەرىك پىراليەۆ, اسكەري عالىم, پولكوۆنيك كيم سەرىكباەۆ, وليمپيادا چەمپيونى جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆ, پروفەسسور  باقتيار سمانوۆ, جازۋشى مامىتبەك قالدىباي, ەڭبەك ەرى اياگۇل ميرازوۆا جانە باسقالار. قوردىڭ اشىلۋىنا قۋانعان باۋكەڭنىڭ وتباسى اتىنان كەلىنى – بەلگىلى جازۋشى زەينەپ احمەتوۆا مەن نەمەرەسى ەرجان  مومىش ۇلى  قاھارماننىڭ جەكە مۇراعاتتارى بويىنشا قولداۋ كورسەتۋگە ءازىر ەكەندىكتەرىن بىلدىرگەن. باتىردىڭ تۋعان جەرى جۋالىداعىداي ءبىر مۋزەيدى حالقى باسىم, قوناعى كوپ الماتى تورىنەن دە اشۋ كوزدەلىپ وتىرعانى وسى ارادا جاريالاندى. ماحامبەت سىيلىعىنىڭ يەگەرى, مەديتسينا جانە پەداگوگيكا  عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, بۇگىنگى قازاق اقساقالدارىنىڭ ءبىر زيالىسى سوۆەت-حان عابباسوۆ جيىن  بارىسى تۋرالى بىلايشا وي تۇيىندەدى: – باۋكەڭ  – ەرەكشە تۋعان ۇلى جاراتىلىس, بۇل كىسىنى فەنومەن دەسە دە بولادى. باۋكەڭنىڭ حالقىنا جاساپ كەتكەن مۇراسى ۇلان-اسىر تاۋسىلماس دۇنيە عوي. ول حح عاسىرداعى  ەرەكشە تۇلعا بولىپ شىقتى. ءوز باسىم بۇگىنگى شارا, بۇل – حالىق ءۇشىن, ونىڭ بولاشاق ۇرپاعى ءۇشىن جاسالعان ءساتتى قادام دەپ سانايمىن, – دەدى. ايتپاسقا بولماس, باتىر اتىندا بۇعان دەيىن دە ءبىر قور بولعان. ول 1990 جىلى اشىلىپ, بەيمەزگىل ۋاقىتتا, بەيمالىم كۇيدە جابىلىپ قالعان. ەندەشە, ماقساتى بيىك, مۇراتى بەرىك وزىنە دە, سوزىنە دە سەنىمدى جاڭا قوعامدىق قوردىڭ باتىردىڭ اتىنا ساي ادال دا ادىلەتتى, شىنشىل دا پاك, بەت العان باعىتىنان تايماي, تەك قانا  حالقىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن قىزمەت ەتەتىنىنە سەنىم بىلدىرەيىك. ۇلتتىڭ  ۇرپاعى  – ءومىرى «اشىلماعان ارالداي»  سانالاتىن باتىرىن بۇرىنعىدان بەتەر تاني تۇسۋگە اڭسارى اۋىپ, شولىركەپ وتىرعانى جانە  اقيقات. ويتكەنى, باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ەسىمى اتالسا قۇلاعى ەلەڭ ەتپەيتىن قازاق كەم دە كەم. بۇرىن سولاي بولعان, قازىر دە سولاي. تالعات ءسۇيىنباي, «ەگەمەن قازاقستان». الماتى.