بالا قۇقىعىنىڭ باسىمدىعى

مۇنداي شەشىمنىڭ قابىلدانۋىنا بالا قۇقىعىن قورعاۋ سالاسىنداعى جۇيەلى كەمشىلىكتەر سەبەپ بولىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, تاربيەسى قيىن بالالارمەن جۇمىستىڭ ورىندالماۋى, كەشكى جانە ارنايى مەكتەپتەردىڭ, پسيحولوگتەردىڭ, قورعانشىلىق ورگاندارى جۇيەسىنىڭ تيىمسىزدىگى, مينيسترلىككە ۆەدومستۆولىق باعىنىستى ۇيىمداردىڭ پروفيلاكتيكا سالاسىنداعى جەتكىلىكسىز ءىس-ارەكەتى, ت.ب.

ءجاسوسپىرىم قىلمىسى كەيىنگى ءۇش جىلدا تۇراقتى تۇردە كوبەيگەن. ماسەلەن, 2022 جىلى 1 735 قىلمىس تىركەلىپ, ءوسىم 13,5 پايىزدى, بىلتىر 1 925 قىلمىس ورىن الىپ, ءوسىم 11 پايىزدى قۇرادى. وسى جىل­دىڭ 9 ايى ىشىندە جاسوسپىرىمدەر 1 267 قىلمىس جاساعان. بۇل زاڭ بۇزۋشى­لىق­تاردىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا مينيس­ترلىكتىڭ اتىنا بالا قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى تاسىلدەردى قايتا قاراۋ جانە «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتىن ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان شارالاردى كۇشەيتۋ بويىنشا ناقتى ۇسىنىس بەرىلدى.

قازىر ەلىمىزدە تاربيەسى سىن كوتەرمەي­تىن بالالار قابىلداناتىن ارنايى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى مەن ەرەكشە رەجىمدە ۇستايتىن ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى بار. ولار الماتى, اباي, شقو, جامبىل, ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا ورنالاسقان. وكىنىشتىسى, بۇلاردىڭ قىزمەتى كوڭىل كونشىتپەيدى. قازىر اتالعان مەكەمەلەردە 11-18 جاس ارالىعىنداعى 300 بالا تاربيەلەنىپ جاتىر. وقۋشىلاردىڭ مەكەمەدەن ءجيى قاشىپ كەتۋى, سۋيتسيد ارەكەتتەرى, سونداي-اق قايتالاناتىن قىلمىستار, سونىڭ ىشىندە مەكەمە ىشىندە قايتالاناتىن قۇقىق بۇزۋشىلىقتار ءجيى تىركەلىپ ءجۇر. مىسالى, شقو-نىڭ سەرەبريانسك قالاسىنداعى ارنايى مەكتەپ-ينتەرناتىنىڭ 10-سىنىپ وقۋشىسى بىرنەشە اي بويى باسقا وقۋشىلارعا پسيحولوگيالىق قىسىم كورسەتىپ, ولاردى مەكەمەدەن قاشۋعا يتەرمەلەگەن, سونداي-اق جازالاۋ قاۋپىمەن ءۇش تاربيەلەنۋشىنىڭ دەنەسىنە ءوز Instagram پاراقشاسىنىڭ مەكەنجايىن جازىپ تاتۋيروۆكا جاساعان.

بۇل مەكەمەلەر تاربيەسى قيىن جاسوس­پىرىمدەردى تۇزەۋ جۇمىستارىنىڭ سىن كوتەرمەيتىنىنە قاراماستان, جىل سايىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 1 ملرد تەڭگەگە جۋىق قارجى الىپ كەلەدى.

وسى سىندى پروبلەمالار كەشكى مەكتەپ­تەر جۇيەسىندە دە بار. بۇلار ءوزىنىڭ نەگىزگى مىن­دەتى – جۇمىس ىستەيتىن جاس­تاردى وقى­تۋ­دان الشاقتاپ, دەۆيانتتى مىنەز-ق ۇلىق­تاعى بالالارعا ارنالعان مەكەمەلەرگە اي­نال­عان. ەلىمىزدە 63 كەشكى مەكتەپ بار, ولار­دىڭ كونتينگەنتىنىڭ جارتىسىنان كوبى – كامە­لەتكە تولماعاندار. پروكۋرورلىق تالداۋ كور­سەتكەندەي, وڭىرلەردە ۇلگەرىمى ناشار جانە زاڭ بۇزعىش وقۋشىلاردى كەشكى مەكتەپ­تەرگە ماجبۇرلەپ اۋىستىرۋ تاجىريبەسى ءالى كۇنگە دەيىن قولدانىلادى. كەشكى مەكتەپ­تەر ماتەريالدىق-تەحنيكالىق تۇرعىدا ناشار جابدىقتالعان, پەداگوگيكالىق قۇرا­مى تولىق ەمەس, الدىن الۋ جۇمىستار جۇرگىزىلمەيدى.

ەلىمىزدە وسىنداي مەكەمەلەردەن اسىراپ الىنعان بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىق وقيعالارى دا ازايماي تۇر. جىل باسىنان بەرى ۇرىپ-سوعۋ جانە ازاپتاۋ فاكتىلەرى شىمكەنت قالاسىندا, ۇلىتاۋ جانە اقمولا وبلىستارىندا تىركەلدى. ماسەلەن, اقمولا وبلىسىندا پاترونات تاربيەشىنىڭ 5 بالانى ۇرىپ-سوعۋ فاكتىسى انىقتالعان. تەرگەپ-تەكسەرۋ بارىسىندا ونىڭ ءۇش جىل بۇرىن ءبىر بالانى ولتىرگەنى دە بەلگىلى بولىپ وتىر. ال ۇلىتاۋ وبلىسىندا بالالاردى فەرمادا جۇمىس ىستەۋگە ماجبۇرلەگەن ايەل 4 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى.

وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى پروكۋراتۋرا­نىڭ پەداگوگ پسيحولوگتەر قىزمەتىن كۇ­شەي­­تۋ قاجەتتىلىگىنە قاتىستى ۇسىنىستا­رىن دا قولدادى. اتاپ ايتقاندا, 1 ما­مانعا جۇك­تەمە 500 وقۋشىدان كەلۋگە ءتيىس نورماتيۆ زاڭنا­مالىق تۇرعىدان قايتا قارالىپ جاتىر.

جىل سوڭىنا دەيىن دەۆيانتتى مىنەز-قۇلقى بار بالالاردى «جاعىمدى ورتاعا» بەيىمدەۋ بويىنشا جوبانى ىسكە اسىرۋ (بەدەلدى تالىمگەرلەردى بەكىتۋ, كادەت سىنىپتارىنا جانە «جاس سارباز» اسكەري-پاتريوتتىق قوزعالىس كلۋبتارىنا, ۇلتتىق ۇلاننىڭ «جاس بۇركىت» ت.ب. ورنالاستىرۋ), ىشكى ىستەر ورگان­دا­رىنىڭ ەسەبىندە تۇرعان كامەلەتكە تول­ماعانداردى قوسىمشا بىلىممەن جانە ت.ب. قامتۋ ماقساتىندا ولارعا تەكسە­رۋ جۇر­گىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. وسى­عان دەيىن جۇرگىزىلگەن تەكسەرۋلەر ناتي­جەسىندە زاڭ بۇزۋشىلىقتارعا جول بەرگەن كىنالى لاۋازىمدى تۇلعالار, ونىڭ ىشىندە وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ ءبولىم باسشىلارى تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى.