ەلىمىزدە ۋران بانكى ورنالاسادى

1991 جىلدىڭ 29 تامىزىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن سەمەي يادرولىق پوليگونى ماڭگىگە جابىلعان بولاتىن.  قازاقستان باستاماسىمەن بۇۇ اتالعان كۇندى حالىقارالىق يادرولىق سىناقتارعا قارسى ءىس-قيمىل كۇنى دەپ جاريالادى. ەندى­گىدە اعىمداعى جىلدىڭ تامىز ايى­نىڭ سوڭىندا قازاقستان مەن ماگاتە اراسىندا تومەن بايى­تىلعان ۋران  (تبۋ) بانكىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويۋ يادرولىق سىناقتارعا قارسى iس-قيمىلدىڭ حالىقارالىق كۇنi قارساڭىندا اگەنتتiكتiڭ باس ديرەكتورى يۋكيو امانونىڭ قاتىسۋىمەن وتەدi دەپ جوسپارلانۋدا. بۇل جونىندە پرەزيدەنت جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا تالقىلانعان «كەپىلدەندىرىلگەن جەتكىزۋلەردى قامتاماسىز ەتۋ. تومەن بايىتىلعان ۋراندى مۇشە مەملەكەتتەرگە جەتكىزۋ ءۇشىن ماگاتە تبۋ بانكىن قۇرۋ» تاقىرىبى اياسىندا بەلگىلى بولدى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتى يادرولىق قارۋعا  قارسى حالىقارالىق قوزعالىس كوشباسشىسى رەتىندە بۇكىل الەم تانيتىنى بارشاعا بەلگىلى. ەلباسىنىڭ وسى سالاداعى  ماڭىزدى باستامالارىنىڭ ءبىرى – قازاقستاندا اتوم ەنەرگياسى جونىندەگى حالىقارالىق اگەنتتىكتىڭ تومەن بايىتىلعان ۋران بانكىن قۇرۋ بولاتىن. بۇل ۇسىنىس حالىقارالىق قاۋىمداستىقتا  كەڭ قولداۋ تاۋىپ, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 11 ماۋسىمىندا اتوم ەنەرگياسى جونىندەگى حالىقارالىق اگەنتتىكتىڭ باسقارۋشىلار كەڭەسى قازاقستاندا تومەن بايىتىلعان ۋران بانكىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمدى جانە رەسەيمەن ترانزيتتىك كەلىسىمدى بەكىتتى, دەدى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ايرىقشا تاپسىرمالار جونىندەگى ەلشىسى بارلىباي سادىقوۆ. سونىمەن قاتار, ونىڭ ايتۋى بويىنشا, ماگاتە-مەن كەلىسسوزدەر ءتورت جىل بويى بارلىق مۇددەلى ۇيىمداردى تارتۋمەن جۇرگىزىلدى. تبۋ بانكىن قۇرۋداعى نەگىزگى ماقسات – ماگاتە-گە مۇشە مەملەكەتتەرگە يادرولىق وتىنعا قول جەتكىزۋ كەپىلىن قامتاماسىز ەتۋ.  سونداي-اق, اتالعان بانكتىڭ قۇرىلۋى ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق بەدەلىن ارتتىرىپ,  يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ ءتارتىبى مەن جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتادى. كەلەسى كەزەكتە ءسوز العان ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى اتومدىق جانە ەنەرگەتيكالىق قاداعالاۋ مەن باقىلاۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى  تيمۋر جانتيكين حالىقارالىق اتوم ەنەرگەتيكاسى جونىندەگى اگەنتتiك قازاقستانداعى يادرولىق بانكتiڭ قورىن بيىلدان باستاپ تولتىرۋدى باستاي الاتىندىعىن ايتتى. بۇل جوبانى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا دايىندىق جۇرگiزiلiپ جاتىر. بانك جۇمىسى مەن قاۋىپسiزدiگi ماگاتە ۇسىنىستارىنا سايكەستەندiرiلۋدە. تومەن بايىتىلعان ۋراندى ساتۋ ۇدەرىسىنە شىعۋ ەكi جىل الۋى مۇمكiن, دەدى ول ءوز سوزىندە. سونىمەن قاتار, تبۋ بانكى وسكەمەن قالاسىندا ورنالاسقان ءۇلبى مەتاللۋرگيا زاۋىتى اۋماعىندا ورنالاستىرىلماق. كاسىپورىن بارلىق قاجەتتى تەحنولوگيالار مەن بىلىكتى كادرلارعا جانە يادرولىق وتىن تسيكلى سالاسىنداعى مول تاجىريبەگە يە ەكەندىگىنە ايرىقشا توقتالعان ت.جانتيكين بانكتiڭ قۇرىلۋى بارشا الەمدە ۋراندى بەيبiت ماقساتتا قولدانۋعا مۇمكiندiك بەرەتىنىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار, جيىندا جوبانىڭ قارجىلاندىرىلۋى ەرىكتى جارنالار ەسەبىنەن ماگاتە جيناعان 150 ملن.دوللارعا تەڭ جانە دە ماگاتە تومەن بايىتىلعان ۋران بانكىن قۇرۋ قازاقستاننىڭ ساياسي جانە تەحنولوگيالىق مۇددەلەرىنە ساي ەكەندىگى, تبۋ ماگاتە-ءنىڭ بارلىق تالاپتارىنا لايىقتى جانە ەلىمىزدىڭ يادرولىق ءونىمىنىڭ سەنىمدى دارەجەسىن نىعايتاتىن زاماناۋي نىسان بولاتىندىعى ءسوز بولدى. ايتا كەتەرلىگى, اتالعان بانكتى قۇرۋ ءبىزدىڭ ەلدىڭ يادرولىق ماتەريالدارمەن جۇمىس ىستەۋ ستاندارتتارىن جەتىلدىرۋگە, حالىقارالىق قاداعالاۋمەن قازاقستاندىق كادرلار دايىندىعىن ودان ءارى نىعايتۋعا جول اشپاق. سونداي-اق, قازاقستان جانە ماگاتە ساراپشىلارىنىڭ باعالاۋىنشا, بانكتىڭ وسكەمەن قالاسىندا ورنالاسۋى ەكولوگيا جانە تۇرعىندار ءۇشىن قاۋىپسىز. ەلميرا ماتىباەۆا, «ەگەمەن قازاقستان».