كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
2013 جىلى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن وڭىرلەردە انالار كەڭەستەرى قۇرىلا باستادى. كەڭەس قۇرامىنا ومىرلىك تاجىريبەسى باي, كۇنى كەشە پەداگوگ, دارىگەر, قارجىگەر, باسقا دا قىزمەتتەر اتقارىپ, ۇل-قىزدارىن تەكسىزدىكتەن, جاعىمسىز قاسيەتتەردەن ساقتاپ قالۋدى ماقسات تۇتقان, ولاردى ۇلتتىق, وتباسىلىق, الەمدىك قۇندىلىقتارمەن سۋسىنداتىپ وسىرگىسى, تاربيەلەگىسى كەلگەن انالار كىردى. 2014 جىلعى 13-14 قاراشادا ەلوردادا اسسامبلەيا جانىنداعى انالار كەڭەستەرىنىڭ I رەسپۋبليكالىق فورۋمى وتكەن ەدى. جەر-جەردە قۇرىلىپ, ءوز بەتىنشە جۇمىس ىستەپ جاتقان كەڭەستەردىڭ قىزمەتىن بىرىڭعاي فورماتقا كەلتىرۋ, ۇيىم جۇمىسىنىڭ باعىتىن ايقىنداۋ بويىنشا وي-پىكىرلەردى ورتاعا سالىپ, ءبىر ارناعا توعىستىرۋ ماسەلەسى ءسوز بولعان سول جيىندى رەسپۋبليكالىق انالار كەڭەسىنىڭ بەلسەندى قىزمەتى باستالعان كۇنى, ۇيىم تاريحىنىڭ باستاۋى دەپ قاراۋعا بولادى. ال قازىر بۇل ۇيىمنىڭ اينالاسىنا 18 مىڭنان اسا انا جينالىپ, سانالى قوعام قۇرۋ باعىتىندا ەرىكتىلەر رەتىندە بەلسەندى جۇمىس اتقارىپ جاتىر.
استانادا رەسپۋبليكالىق ءىس-شارا رەتىندە وتكەن العاشقى ءىرى جوبانىڭ ءبىرى «اق ورامال» اكتسياسى انالار سوعىسقا قارسى دەگەن ماقساتتا ءوتتى. اكتسيانىڭ نەگىزىنە انانىڭ اق جاۋلىعىنىڭ كيەلىلىگى الىندى. انانىڭ تىلەگى جاۋلاستىرۋ ەمەس, دوستاستىرۋ ەكەنىن كورسەتتى.
تاعى ءبىر باستاما «توركىندەۋ» سالتىنا نەگىزدەلدى. بۇل ۇلت ۇياسى ۇلىتاۋدان باستاۋ الدى. بۇعان اكە-شەشەسى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇربانى بولعان شەشەن قىزى زۋلپا چۋماكوۆانىڭ «تۋعان جەرىم قوستانايدىڭ قۇسمۇرىنىن, اجەلەردىڭ قۇرت-مايى مەن باۋىرساعىن ساعىنامىن, سول جاققا بارىپ, حالقىمنىڭ الدىندا ءبىر ەسەپ بەرگىم كەلەدى» دەگەن اڭسار ءسوزى سەبەپ بولدى. ءسويتىپ, اسسامبلەيا مۇشەسى, مەتسەنات بەكزات التىنبەكوۆ اقىن, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قايراتكەرى ز.چۋماكوۆانى تۋعان اۋىلىنا توركىندەتتى. ەلى قىزىنىڭ كىم ەكەنىن تانىدى, جاستار سول كىسىدەي بولامىن دەپ ماقسات قۇردى, ۇزىلگەن ءجىپ جالعاندى, ەلگە دەگەن ىقىلاس ارتتى. سودان كەيىن بۇل ءداستۇر جالعاسىپ, جىل ارالاتىپ, 60-تان اسقان بىرنەشە اقىن, جازۋشى, عالىم, قوعام قايراتكەرىن توركىندەتىپ, تۋعان توپىراعىنا اۋناتىپ, اپالارىن بۇرىن اتىن عانا ەستىگەن جاس تولقىنعا تانىستىردىق.
اتالعان كەڭەس ماقساتى – قوعامدىق ماسەلەنى شەشۋگە سەپتەسۋ. مەملەكەتتىك ءتىل ماسەلەسى كوتەرىلگەندە «انا ءتىلىن بالا انا الديىنەن باستاپ ۇيرەنەدى» دەگەن ءسوز ءجيى ايتىلادى. سوندىقتان ءبىز بۇگىنگى قوعامعا تۇسىنىكتى, تارتىمدى اندەر ىزدەپ «اجە ءالديى» بايقاۋىن, كىتاپ وقۋعا بەيىمدەۋ ءۇشىن «زاماناۋي ەرتەگى» بايقاۋىن ۇيىمداستىردىق, سونداي-اق «اناممەن وقىعان كىتاپ», اكەلەر مەن بالالاردىڭ قارىم-قاتىناسىن جاقىنداتۋ ماقساتىندا «اكەمە حات» جوبالارىن جۇرگىزىپ ءجۇرمىز. ناتيجەسى دە جوق ەمەس, بۇگىندە اليمەنت تولەمەيتىن اكە ءوز مىندەتىن ورىنداي باستاعان, وتباسىن تاستاپ كەتەمىن دەگەن اكەنىڭ شەشىمىنەن باس تارتۋى, كىتاپ وقۋعا بەيىمدەلگەن وتباسىلار, جاڭا اندەر, تاعى باسقا ءبىراز وڭ وزگەرىستەر بايقالدى.
ءبىزدىڭ جۇرەك تەبىرەنتەر ءبىر ءىس-شارامىز «ۇلتتىق دومبىرا» كۇنىندە وتەدى. ۇرپاعىمىز وتانشىلدىقتى دۇنيەگە كەلگەن كۇنىنەن بويىنا ءسىڭىرۋىن كوزدەپ, بۇكىل ايماقتاعى پەرزەنتحانالاردا وسى كۇنى دۇنيەگە كەلگەن نارەستەلەرگە اسسامبلەيانىڭ اتىنان دومبىرا سىيعا تارتىلادى.
انانىڭ بالاسى ءۇشىن وتقا دا, سۋعا دا تۇسۋگە دايار ەكەنى سياقتى انالار كەڭەستەرى دە توتەنشە جاعدايلاردا ەل تىنىشتىعى ءۇشىن جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ جۇمىسقا كىرىسىپ كەتەدى. ارىستاعى سىن ساعاتتا, ماقتاارالدى سۋ العاندا, ەكىباستۇز قىستا جىلۋسىز قالعاندا, بيىل 10 وبلىس سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەندە بارلىق وڭىردەگى انالار كەڭەستەرىنىڭ مۇشەلەرى الدىڭعى قاتاردا ءجۇردى.
ەلدىڭ كوكەيىندەگىنى ءدوپ باسىپ, بيلىك نازارىن اۋدارعان جوبامىز – «مادەنيەتتى انا – مادەنيەتتى ۇلت». بۇل جوبا مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولداۋىمەن رەسپۋبليكا كولەمىندە ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. جوبانى تانىستىرعاندا انالار كەڭەسىنىڭ توراعاسى ءنازيپا شاناي «ماقسات يگى, بىراق قوعامدىق ۇيىمنىڭ كەيبىر ماسەلەلەردە الەۋەتى جەتپەي قالۋى مۇمكىن. سوندىقتان بيلىكپەن بىرلەسە اتقارعاندا عانا ورتاق ماقسات – ۇلتتى مادەنيەتتى ەتىپ تاربيەلەۋگە قول جەتكىزەمىز», دەدى.
ماڭعىستاۋ وبلىستىق انالار كەڭەسىنىڭ زەردەلەۋىنە سايكەس, اسكەردەگى كەلەڭسىز جاعدايلاردىڭ ءبىر ۇشى جىگىتتەردىڭ العان نەسيەلەرىنە بارىپ تىرەلەتىنى انىقتالدى. انالار كەڭەسى بۇل ماسەلەنىڭ پارلامەنت سەناتىندا قورعانىس, قۇقىق قورعاۋ مينيسترلىكتەرى وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن اشىق قارالۋىنا قول جەتكىزدى. ناتيجەسىندە, مەرزىمدى اسكەري قىزمەتشىلەرگە مىندەتىن وتكەرۋ كەزەڭىندە نەسيەلەردى تولەۋ مەرزىمىن كەيىنگە قالدىرۋ تۋرالى شەشىم شىقتى.
انالار كەڭەسى ۇلتتىق, وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى دامىتۋ, بالا قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, سانالى ۇرپاق ءوسىرۋ ماقساتىندا جۇمىس ىستەيتىن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاستىق مەموراندۋمىن جاساعان. جاندوس اقتاەۆ باسقاراتىن ESBOL QORY («ەسىرتكىسىز بولاشاق») – سولاردىڭ ءبىرى. جاندوس جاستاردىڭ, ءتىپتى مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ ەسىرتكى ساتۋى, تاسىمالداۋى جيىلەگەنىن ايتىپ, دابىل قاقتى. ءبىز «جاسىل سەرتيفيكات» جوباسىن قولعا الىپ, ءدارىحانالاردا قۇرامىندا ەسىرتكى بار دارىلەردى ساتۋعا تىيىم سالۋ باعىتىندا كۇش بىرىكتىردىك. ناتيجەسىندە, بىرنەشە ءدارى, تامشىلار رەتسەپتىسىز ساتىلمايتىن تىزىمگە ەنگىزىلدى.
بيىل انالار كەڭەسى ۆەيپكە تىيىم سالۋدى العا تارتىپ, پەتيتسيا جاريالاپ, 20 مىڭنان اسا قول جيناپ, بۇعان دەپۋتاتتار دا نازار اۋدارىپ, سوڭىندا ارناۋلى زاڭ قابىلداندى. جاستاردىڭ بولاشاعىنا بالتا شاباتىن ۆەيپتى قولدانۋعا, تاسىمالداۋعا, ساتۋعا تىيىم سالاتىن زاڭنىڭ قابىلدانۋى جولىندا وسىنداي «تار جول, تايعاق كەشۋدەن» وتكەنىمىزدى جۇرتشىلىق بىلە بەرمەيدى. بۇل ناتيجەگە جەتۋدە سەرىكتەسىمىز «تەمەكىسىز قازاقستان» ۇلتتىق كواليتسياسىنىڭ باسشىسى ءجاميلا سادىقوۆانىڭ تاجىريبەسى كوپ كومەكتەستى.
ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاپ جۇرگەن «قازاق انالارى – داستۇرگە جول» قوعامدىق بىرلەستىگىمەن بىرلەسىپ, اعايىن اراسىنداعى تاتۋلىق نەگىزى ايەلدەر ەكەنىن كورسەتەتىن «ابىسىن-اجىن» جوباسىن ىسكە اسىردىق.
اعارتۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق نەگىزىندە انالار كەڭەسى جۇرگىزىپ جۇرگەن «قاۋىپسىزدىك ساعاتى» جوباسى اتا-انالارمەن كەزدەسۋ ارقىلى بالالاردىڭ اينالاسىنداعى قاۋىپتىڭ الدىن الۋ شارالارىنا باعىتتالعان. وسى جوبا اياسىندا ۆەيپ پەن سينتەتيكالىق, دارىحانالىق ەسىرتكىگە قارسى باستالعان جۇمىس قوعامىمىزدى جايلاپ بارا جاتقان الەۋمەتتىك بەس كەسەلدەن ساقتاندىرۋ ماسەلەلەرىن قوسىپ الدى. وسىلايشا, دۇنيەگە انالار كەڭەسىنىڭ «سالاۋاتتى سانا» جوباسى كەلدى. ءسويتىپ, پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا, بىرنەشە قۇزىرەتتى مينيسترلىك پەن استانا, الماتى, شىمكەنت قالالارى جانە بارلىق وبلىس اكىمدىكتەرى جوبا سەرىكتەستەرىنىڭ قاتارىن كوبەيتتى. قازىر رەسپۋبليكا كولەمىندە بىرلەسكەن جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر.
انالار كەڭەسىنىڭ ۇلتتىق ۇلانمەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمى نەگىزىندە اسكەري بولىمدەرگە ماماندارىمىز بارىپ, ساربازدار اراسىندا ارنايى كەزدەسۋلەر وتكىزە باستادى. كوپ ۇزاماي تاجىريبەلى پسيحولوگ رەزەدا بايمۇحامەتوۆانىڭ بارعان بولىمدەرىندە وقىس وقيعالار كۇرت ازايدى. قازىر اعارتۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق نەگىزىندە مەكتەپتەردە بوزبالانىڭ بويىنداعى جاۋاپكەرشىلىك, وتانسۇيگىشتىك سەزىمدى دامىتۋ, قيىن سىناقتاردا «سىنىپ» كەتپەۋ تاقىرىپتارى بويىنشا ترەنينگتەر جۇرگىزىلىپ كەلەدى.
قۇرىلعانىنا 7 جىل تولعاندا قىزمەتىنە تالداۋ جاساعان ساراپشىلار انالار كەڭەسى قوعامدا ورنى بار ۇيىم رەتىندە قالىپتاستى دەگەن تۇجىرىمعا كەلدى. جۇمىسىمىزعا بەرىلگەن بۇل باعا جاس ۇرپاقتى تاربيەلەۋدە ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى باسشىلىققا الۋدا جول كورسەتىپ كەلە جاتقان كوشباسشى انالاردى ۇلىقتاۋ كەرەكتىگى تۋرالى ويعا جەتەلەدى. وسىلايشا, جىل سايىن ونەگەلى ءبىر اناعا «ەل اناسى» اتاعىن بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. ەكىنشى اتاقتىڭ اتاۋى – «ايالى الاقان». بۇل اتا-انا قامقورلىعىنسىز قالعان بالالارعا مەيىرىمىن توككەن انالارعا بەرىلەتىن بولدى. سونىمەن, العاشقى «ەل اناسى» ارنايى بەلگىسى مەن اتاۋى جازىلعان كۇمىس بىلەزىك جانە اتاقتى راستايتىن ديپلوم پاۆلودار وبلىستىق انالار كەڭەسىنىڭ توراعاسى باقىتجامال ماكسيلوۆاعا تابىس ەتىلدى. باقىتجامال شاحانقىزى – ۇرپاق تاربيەسىنىڭ باستاۋىنا ءمان بەرىپ, قۇندىلىقتاردى بالا بويىنا ءسىڭىرۋدى مەكتەپتەن باستاپ جۇرگىزىپ كەلە جاتقان انا. «ايالى الاقاننىڭ» يەسى اقتوبە وبلىسىنان تابىلدى. جاننا سەيتجانقىزى دۇيسەنبينا – وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنا قاراستى «مەيىرىم» جاستاردى الەۋمەتتىك بەيىمدەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى. بىلتىر اۋداندىق انالار كەڭەسىن ۇزاق جىل باسقارىپ, نەبىر جاڭاشىل جوبالارى وبلىس, ءتىپتى رەسپۋبليكا كولەمىندە تانىلعان اتىراۋ وبلىسى قۇرمانعازى اۋداندىق انالار كەڭەسىنىڭ توراعاسى بالعانىم حاسەنقىزى «ەل اناسى» اتاندى. قىستا قازاندىعى جارىلعان ەكىباستۇزدا قامقورسىز ۇل-قىزداردى قۇشاعىنا الىپ جىلىتقان ناعيما ابدراحمانوۆا «ايالى الاقان» قۇرمەتتى اتاعىنىڭ يەگەرى بولۋى لايىق دەپ تانىلدى.
وسىنداي قىزمەتى ارقىلى قازىر انالار كەڭەسى – قوعامدا سالماعى بار, ۇسىنىستارىنا بيلىك قۇلاق تۇرەتىن بەدەلدى ۇيىم.
كامال الپەيىسوۆا,
قحا جانىنداعى رەسپۋبليكالىق انالار كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى
