ونىڭ ءتۇپ-تامىرى ارىدە جاتىر. دانىشپان حالقىمىز بىرلىكتى, بىلەكتەي بىرىگىپ تىرلىك ەتۋدى بارىنەن بۇرىن قويعان. ۇلت كوسەمدەرىنىڭ وسيەتىنە جۇگىنەر بولساق, ايبىنى مەن اقىلى قاتار داڭق قۇرعان ابىلاي حان: «بىلەككە سەنگەن زاماندا ەشكىمگە ەسە بەرمەدىك, بىلىمگە سەنگەن زاماندا قاپى قالىپ جۇرمەلىك» دەسە, شوقان ءۋاليحانوۆ: «حالىقتىڭ كەمەلىنە كەلىپ وركەندەۋى ءۇشىن ەڭ الدىمەن ازاتتىق پەن ءبىلىم كەرەك» دەپ, ەكەۋى دە ارنانى بىلىمگە بۇرعان ەكەن.
قاسىم-جومارت توقاەۆ پرەزيدەنت بولىپ سايلانعاننان كەيىنگى العاشقى جولداۋىن «بىرلىك – اقىلعا بىرلىك» دەگەن اباي وسيەتىمەن تۇيىندەسە, كەلەسى جولداۋىندا جاڭا قاعيداتتاردى, ءبىلىم ءىسى – ۇلت ءىسى دەگەن ۇستانىمدى العا تارتىپ: ء«بىلىمدى بولۋعا وقۋ كەرەك. باي بولۋعا كاسىپ كەرەك. كۇشتى بولۋعا بىرلىك كەرەك. وسى كەرەكتەردىڭ جولىندا جۇمىس ىستەۋ كەرەك», «وقۋسىز حالىق, قانشا باي بولسا دا, ءبىراز جىلدان كەيىن ونىڭ بايلىعى ونەرلى حالىقتاردىڭ قولىنا كوشەدى», دەگەن احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ سوزدەرىن ەسكە سالدى. جاي ەسكە الىنبادى, بۇل باعىتتا مەملەكەت تاراپىنان قىرۋار ءىس اتقارىلدى. ەلىمىزدەگى 22000-نان اسا ءبىلىم مەكەمەسىندەگى 6 ميلليونعا جۋىق بالانى وقۋ مەن تاربيەگە سۋسىنداتىپ جۇرگەن 600 مىڭعا جۋىق پەداگوگتىڭ قىزمەتى جوعارى باعالانىپ, ولاردى قولداۋ مەملەكەتتىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ بىرىنە اينالدى.
كەيىنگى بەس جىلدا مەملەكەتتىڭ ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان مىڭداعان ءىس-شارانى تىزبەكتەپ جاتقاننان گورى قاداۋ-قاداۋ قادامداردى اتاپ وتكەن دۇرىس بولار. ونىڭ العاشقىسى دا ماڭىزدىسى – پەداگوگ قاۋىمىنىڭ جيىرما جىل كۇتكەن «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭنىڭ 2019 جىلى قابىلدانۋى. بۇل زاڭ كەيىنگى جىلداردا مارتەبەسى تومەندەي باستاعان قوعامداعى مۇعالىم ءرولىن ايقىنداپ بەردى.
ءبىز كوبىنە شەتەلدەردە, ونىڭ ىشىندە جاپونيادا مۇعالىمدەرگە جاسالاتىن قۇرمەت تۋرالى ايتامىز. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى پرەزيدەنتتىك قىزمەتكە سايلانعاننان كەيىن مۇعالىمدەردىڭ رۋحىن كوتەرىپ, مارتەبەسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا 2019 جىلى تامىز ءماسليحاتىنا قاتىسقانى ءمالىم. ودان كەيىن 2023 جىلى پەداگوگتەردىڭ ءبىرىنشى سەزىندە ءسوز سويلەپ, «ۇلت كەلبەتى – ۇستاز, ۇستاز قانداي بولسا, مەملەكەت سونداي بولادى» دەگەن قاناتتى ءسوزدى العا تارتتى. وسىلاي دەي كەلىپ, مەملەكەت باسشىسى مىقتى ۇستازدى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن وعان كورسەتىلەر قۇرمەت تە جوعارى بولۋعا ءتيىس ەكەنىن قاداپ ايتىپ, مۇعالىمدەردىڭ ايلىعىن ەكى ەسە كوتەرۋگە ۇكىمەتكە تاپسىرما بەردى. ءسوزىمىز جالاڭ بولماس ءۇشىن ناقتى دايەككە جۇگىنسەك, 4 جىلدىڭ ىشىندە مۇعالىمدەردىڭ ايلىعى 100 پايىزعا, ال مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە مەكەمەلەرى قىزمەتكەرلەرىنە جانە كوللەدجدەرگە كاسىپورىننان تارتىلاتىن ماماندارعا تولەنەتىن ايلىق 30 پايىزعا ءوستى. سونىمەن قاتار الەمدەگى ەڭ بەدەلدى 7 حالىقارالىق پاندىك وليمپيادا جەڭىمپازدارىن دايىنداعان ۇستازدارعا قوماقتى سىياقى دا قاراستىرىلعان. ال «ۇزدىك پەداگوگ» بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازدارىنا 1000 اەك شاماسىندا سىياقى تاعايىندالعان. بۇگىندە ولاردىڭ سانى 688.
مەكتەپتەگى قاعازباستىلىق ازايتىلىپ, مۇعالىمدەردىڭ اپتالىق جۇكتەمەسى 18-دەن 16 ساعاتقا تومەندەتىلدى. بۇل ءتىپتى كەڭەس داۋىرىندە دە شەشىمىن تاپپاعان ماسەلە بولاتىن. سونداي-اق 1000 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش سىياقىسىمەن «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ۇستازى» اتاعى قالپىنا كەلتىرىلىپ, 46 پەداگوگتىڭ ماڭداي تەر, ادال ەڭبەگى ءادىل باعالاندى.
اياگۇل ميرازوۆا مەن الينا سولوۆەۆادان كەيىن كەيىنگى ون جىلدا ءبىرىنشى رەت سەمەيلىك مۇعالىم الما شۇكەجانوۆاعا وتكەن جىلى «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى» اتاعى بەرىلۋى وتاندىق پەداگوگتەر قاۋىمىنا كورسەتىلگەن ۇلكەن قۇرمەتتىڭ تاعى ءبىر بەلگىسى بولدى. مەملەكەت تاراپىنان جاسالعان بۇل قادامدار ۇلت كەلبەتى بولار مۇعالىمگە كورسەتىلگەن ەرەكشە قامقورلىق ەكەنىن پەداگوگتەر قاۋىمى سەزىنىپ, جىلى قابىلدادى.
ەرتەڭگىنىڭ جۇگى سالماقتى, ونى اتقارۋ دا وڭاي ەمەس. سول سالماقتى ءىس – ءبىلىم سالاسى قىزمەتكەرلەرىنە ارتىلعان جۇك, جاي جۇك ەمەس, اماناتتىڭ جۇگى. اماناتتىڭ جۇگى قاشاندا اۋىر بولاتىنى بەلگىلى. بۇگىنگى ۇرپاق ەرتەڭگى مەملەكەت تاعدىرىنا جاۋاپتى ەكەنى دە ءسوزسىز. سول جاۋاپكەرشىلىكتى اتقارىپ كەلە جاتقان كىم دەسەك, «مەكتەپتىڭ جانى – مۇعالىم» (ا.بايتۇرسىن ۇلى) ەكەنىن سەزىنەتىنىمىز انىق.
مۇعالىمگە جاسالىپ جاتقان جاقسىلىق پەن كورسەتىلگەن قۇرمەت ناتيجەسىندە جىل سايىن وسى ماماندىققا ۇمتىلۋشىلار سانى ارتىپ كەلەدى. بۇرىن زاڭگەر, ەكونوميست, حالىقارالىق قاتىناستارعا تالپىناتىن تالاپكەرلەر ەندىگى جەردە ۇستاز بولۋعا بەت بۇرعانى بايقالادى. ءبىر عانا مىسال, بىلتىر «التىن بەلگى» العان 1500 وقۋشى ۇستازدىق ماماندىقتى تاڭداسا, بيىل ولاردىڭ سانى 1800-گە جەتتى. بەس-التى جىل بۇرىن مۇنداي قىزىعۋشىلىق بايقالمايتىن. پەداگوگ ماماندىعىنا تۇسۋگە ۇبت-داعى شەكتى كورسەتكىشتىڭ 50-دەن 75 بالعا كوتەرىلگەنىنە قاراماستان وسىلاي بولىپ وتىر. بۇل – كەلەشەكتە ءبىلىمدى دە بىلىكتى ءارى تالانتتى جاس ۇستازدار مەكتەپكە كوپتەپ كەلەدى دەگەن ءسوز.
اسىلى, ەل ەرتەڭى – بۇگىنگى وقۋشىلاردى ساپالى ءبىلىم مەن سانالى تاربيەگە بەيىمدەۋ ءۇردىسى ءبىلىم ۇيىمدارى باسشىلارىنىڭ كاسىبي الەۋەتىنە دە تىكەلەي بايلانىستى ەكەنى انىق. ۇستازدار بىلىكتىلىگىنە جاڭا تالاپتار قويىلدى. وسى ورايدا پرەزيدەنتتىك جاستار كادرلىق رەزەرۆىنىڭ ۇلگىسىمەن ء«بىلىم بەرۋدەگى وزگەرىستەردىڭ 1000 كوشباسشىسى» جوباسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس 2023 جىلى قولعا الىندى. جوبا ناتيجەسىندە ءبىلىم ۇيىمدارىنا شىعارماشىل, كوشباسشى, جاسامپاز, بەلسەندى كاسىبي باسشىلار تاعايىندالىپ, ءوز جەمىسىن بەرىپ كەلەدى. وسى جوبا شەڭبەرىندە وتكەن جىلى 208 پەداگوگ سەرتيفيكاتتالدى. بيىل دا اتالعان جوبا جالعاسىن تاۋىپ, جاڭا فورماتتاعى باسشىلاردىڭ كادرلىق رەزەرۆى تولىعا تۇسەدى.
ينفراقۇرىلىمدىق وزگەرىستەر تۋرالى ايتار بولساق, كەيىنگى 5 جىلدا پرەزيدەنتتىڭ پارمەنىمەن 1 000 000-عا جۋىق وقۋشى ورنىنا ارنالعان 1000-نان اسا مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلدى. ماسەلەن, وتكەن وقۋ جىلىندا 137 مىڭ وقۋشى ورنىنا ارنالعان 165 مەكتەپ سالىنسا, بيىلدىڭ وزىندە 367 مىڭ وقۋشى ورنىنا ارنالعان 221 مەكتەپ قۇرىلىسى اياقتالدى. بۇل ەلىمىزدەگى ءۇشاۋىسىمدى 106 مەكتەپتىڭ سانىن بيىلدىڭ وزىندە 70 پايىزعا تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرمەك.
ءاربىر وقۋشىنىڭ ساپالى ءبىلىم الىپ, جان-جاقتى دامۋىنا قولايلى جاعداي جاساۋ ءۇشىن پرەزيدەنتتىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق مەگا جوباسى اياسىندا 461 مىڭ وقۋشىعا ارنالعان 217 مەكتەپ قۇرىلىسى دا قاتار ءجۇرىپ جاتىر. بۇل ءوز كەزەگىندە ەلىمىزدەگى ءۇشاۋىسىمدى جانە وقۋشى ورنىنا تاپشىلىعى بار مەكتەپتەردىڭ ماسەلەسىن تۇبەگەيلى شەشۋگە باعىتتالىپ وتىر. جەمقورلاردان تاركىلەنگەن قارجىدان قۇرىلعان ينفراقۇرىلىمدى قولداۋ قورى ەسەبىنەن 94 000 وقۋشى ورنىنا ارنالعان 83 مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلدى. جىل سايىن 300-گە جۋىق مەكتەپ كۇردەلى جوندەۋدەن, ال كەيىنگى ءۇش جىلدىڭ ىشىندە 3000-ان اسا مەكتەپ قايتا جاڭعىرتىلىپ, زاماناۋي قۇرال-جابدىقتارمەن, روبوتتەحنيكا, IT, STEM پاندىك كابينەتتەرمەن جاساقتالىپ, وقۋشىلاردىڭ قاۋىپسىز ءبىلىم الۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزىپ وتىرعانىن باسا اتاپ وتكەن ءجون. مەملەكەتتىڭ جۇيەلى ءىس-شارالارىنىڭ ناتيجەسىندە بۇگىننىڭ وزىندە ەلىمىزدە 3000 مەكتەپ ءبىر اۋىسىمدا ءبىلىم بەرەدى. دەگەنمەن مەكتەپتەردىڭ ينفراقۇرىلىمىن رەتكە كەلتىرۋگە اتقارىلار جۇمىستار ءالى دە بارشىلىق. اتام قازاق جاقسىلىقتى العا وزدىرىپ, ارتىمنان الدىم بيىك بولسىن دەمەۋشى مە ەدى.
ەندىگى مەجە – الداعى ءۇش جىلدىڭ ىشىندە ەلىمىزدەگى بارلىق مەكتەپتىڭ ينفراقۇرىلىمىن اۋىل-قالا دەپ قاراماستان, زاماناۋي دەڭگەيگە جەتكىزۋ. قازىر 1290 مەكتەپ زامانعا ساي جوندەۋدى تالاپ ەتەدى. ونىڭ 900-ءى اۋىلدا ورنالاسقان. بۇل – مەملەكەتتىڭ بۇكىل مەكتەپتى زاماناۋي تالاپتار دەڭگەيىنە جەتكىزۋ, بالالاردىڭ ساپالى بىلىمگە قولجەتىمدىلىگى مەن تەڭ مۇمكىندىگىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ ءبىر كورىنىسى.
ءبىلىم مەكەمەلەرىن تولىقتاي قاۋىپسىزدىك قۇرىلعىلارىمەن جابدىقتاۋ, بالاباقشاعا باراتىن مۇقتاج وتباسىنىڭ 100 مىڭ بالدىرعانىن, 1 ملن 700 مىڭ باستاۋىش سىنىپ وقۋشىسىن تەگىن ىستىق تاماقپەن قامتۋ دا – وسى بەس جىلدا اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسى.
مەملەكەت باسشىسى: ء«ححى عاسىر – وزگەرمەلى الەمدەگى جاسامپاز ۇرپاقتىڭ ءداۋىرى. جاڭا تسيفرلىق دامۋ كەزەڭىندە قوعامنىڭ يگىلىگىنە قىزمەت اتقاراتىن ۇلاعاتتى ۇرپاقتى تاربيەلەۋ ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسىن قالىپتاستىرادى» دەگەن بولاتىن. قازىرگى جاھاندانۋ جانە تسيفرلاندىرۋ ءداۋىرى بۇگىنگى ءبىلىم الۋشىلاردىڭ ءبىلىمى مەن بىلىگىن, دۇنيەتانىمى مەن ۇستانىمىن, قۇندىلىقتارى مەن قۇزىرەتتەرىن قالىپتاستىرۋعا زور ىقپالىن تيگىزىپ وتىرعانى بەلگىلى.
جىل ساناپ ەمەس, كۇن سايىن جاڭارعان تەحنولوگيالاردىڭ دامۋى, ەڭبەك نارىعىندا جاڭا ماماندىقتاردىڭ پايدا بولۋى ورتا ءبىلىم سالاسىنا زامان كوشىنە ىلەسۋ تالاپتارىن قويىپ وتىر. ورتا ءبىلىم جۇيەسىندە جاساندى ينتەللەكت مۇمكىندىكتەرىن پايدالانۋ باعىتىندا جۇمىستار قولعا الىندى. وسى ورايدا ەلىمىزدەگى ءبىلىم مەكەمەلەرىنىڭ قىزمەتىن تولىق اۆتوماتتاندىرۋ جۇمىسى قارقىنداپ, «Smart وقۋ-اعارتۋ» جۇيەسى قولعا الىنىپ جاتىر. پەداگوگتەردىڭ كاسىبي دەڭگەيىن ءادىل ءارى اشىق باعالاۋ ماقساتىندا جانە بىلىكتىلىگىن ۇزدىكسىز دامىتۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان ۇلتتىق پلاتفورماسى ىسكە قوسىلماق. ينتەرنەتتىڭ ساپاسى ەكى جىلدىڭ ىشىندە 19-دان 89 پايىزعا كوتەرىلدى.
تەحنيكالىق مۇمكىندىكتەرى جوق شالعايداعى اۋىل مەكتەپتەرىنە Starlink سپۋتنيگى ورناتىلىپ, ينتەرنەت جىلدامدىعىنىڭ ورتاشا كورسەتكىشى 8 مگب-دان 75 مگب-عا ارتتى. وقۋلىقتار تولىقتاي تسيفرلىق فورماتقا كوشىرىلىپ, ءبىلىم الۋشىلاردىڭ جەكەلەگەن پاندەر بويىنشا تسيفرلىق وقۋ ماتەريالدارىنا 11 پلاتفورمادا قولجەتىمدىلىگى قامتاماسىز ەتىلدى. الەۋمەتتىك جاعىنان وسال وتباسىلاردان شىققان بالالارعا ارنالعان «تسيفرلىق مۇعالىم» جوباسى ىسكە قوسىلدى.
بۇگىنگى ورتا ءبىلىم سالاسىنا تەرەڭ ءبىلىمدى عانا ەمەس, فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىعى جوعارى, ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا تەرەڭ بويلاعان, ءتۇيىندى جانە پاندىك قۇزىرەتتەرى ورنىقتى قالىپتاسقان, ەڭبەك نارىعىندا باسەكەگە قابىلەتتى مەكتەپ تۇلەكتەرىن قاناتتاندىرۋ ميسسياسى جۇكتەلگەن. ياعني جاستار بويىنا زاماناۋي تالاپتارعا ساي ماڭىزدى قۇزىرەتتىلىكتەر, سىني ويلاۋ, كرەاتيۆتىلىك, پراگماتيكالىق جانە جاسامپازدىق سياقتى قابىلەتتەردى دارىتۋ ماقساتى تۇر.
دارىندى بالالاردى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا مەملەكەت العاش رەت الەمدەگى ەڭ ۇزدىك جەتى وليمپيادانىڭ جەڭىمپازدارىنا قارجىلاي سىياقى تاعايىندادى. وسىعان وراي, حالىقارالىق وليمپيادالاردىڭ جۇلدەگەرلەرىنە ەكى جىل قاتارىنان 1500, 1000, 500 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندە سىياقى بەرىلىپ كەلەدى. ناتيجە دە كوپ كۇتتىرگەن جوق. ماسەلەن, بيىل حالىقارالىق وليمپياداعا قاتىسقان وقۋشىلاردىڭ ءاربىر ەكىنشىسى جۇلدەلى ورىنمەن ورالىپ, ەل قورجىنىنا 58 التىن مەدال قوستى. حالىقارالىق حيميا وليمپياداسى مەن روبوتتەحنيكادان ەڭ بەدەلدى «First Global Challenge» جارىستارىنان 190 قاتىسۋشى ەلدىڭ اراسىنان وزا شاۋىپ, قاتارىنان ءۇش جىل ءبىرىنشى ورىن يەلەنىپ, ءبىزدىڭ وقۋشىلار ەكى وليمپيادادا الەمنىڭ ءۇش دۇركىن چەمپيونى اتاندى. بۇل ناتيجە الەم ارەناسىنداعى ءبىزدىڭ جاستاردىڭ زياتكەرلىك بيىك دەڭگەيىن بايقاتتى.
بيىلعى ۇلكەن جەتىستىگىمىز – بيولوگيادان وقۋشىلار اراسىنداعى ەڭ بەدەلدى 35 جىلدىق تاريحى بار حالىقارالىق وليمپيادانىڭ (IBO-2024) تۇڭعىش رەت استانادا ءوتتى.
بۇل وليمپياداعا 81 ەلدەن 305 وقۋشى, 275 عالىم قاتىسىپ, ولار ءوزارا 150-گە جۋىق جۇلدەنى ساراپقا سالدى. بۇل – قازاق ەلىنىڭ بيىك بەدەلىن تانىتاتىن كورسەتكىش. قازاقستان كومانداسىنان قاتىسقان 4 وقۋشى دا 100 پايىزدىق ەسەپپەن قولا مەدالعا قول جەتكىزدى.
«اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ رەسپۋبليكالىق ءپان وليمپياداسى» بيىل ەكىنشى رەت ءوتىپ جاتىر. بۇل رەسپۋبليكالىق ءبىلىم جارىسىنا اۋىلدان قاتىساتىن ۇمىتكەرلەر ىشىندەگى جەڭىمپازدار سانىنىڭ 10 ەسەگە ارتۋىنا ىقپال ەتىپ, اۋىل مەكتەپتەرىندەگى تالانتتى جاستارعا جول اشىپ وتىر. مۇنداي ءىس اۋىل بالاسىن قاناتتاندىرىپ قانا قويمايدى, ولاردىڭ كىندىك قانى تامعان جەردى تانىتۋعا, ەلىن ساقتاۋعا دەگەن ىنتا-ىقىلاستارىن وياتارى انىق.
جوعارىدا اتالعان ءىس-شارالاردىڭ قوماقتى قارجىسىز شەشىلمەيتىنى بەلگىلى. كەيىنگى بەس جىلدا ءبىلىم سالاسىنا بولىنگەن قارجى كولەمىنىڭ 2,7 ەسەگە, ياعني 1,9 تريلليوننان 5 تريلليون تەڭگەگە ارتقانىن, ال ينۆەستيتسيانىڭ 6 ەسەگە وسكەنىن كورۋگە بولادى. دەگەنمەن مەملەكەت بولگەن قارجىنى توكپەي-شاشپاي ۇتىمدى جاراتۋ اسا ماڭىزدى. وسىعان وراي, ءبىلىم بەرۋ ىسىنە بولىنگەن قارجىنى تالان-تاراجعا سالۋدىڭ جولىن كەسۋ ءۇشىن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىمەن بىرلەسىپ «جول كارتاسىن» قابىلداعان ەدىك. سونىڭ ناتيجەسىندە ءجونسىز جۇمسالعان 15 ميلليارد تەڭگە مەملەكەت قازىناسىنا قايتارىلدى. ءوز مۇددەسىن ويلاعاندار ءتيىستى جازاسىن الدى. بۇل جونىندە جۇرتشىلىق حاباردار.
مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ «ادىلەتتى قازاقستان – ادال ازامات» اتتى ەكىنشى وتىرىسىندا سويلەگەن سوزىندە ۇرپاق تاربيەسىنە باسا ءمان بەرگەن ەدى. وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ بويىنان وتانشىلدىق, ادامگەرشىلىك, بىلىمپازدىق, ناعىز مامان بولۋ, ۇنەمشىلدىك, ەڭبەكقورلىق, ەل مەن جەرگە جاناشىرلىق سياقتى اسىل قاسيەتتەردى قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ەرەكشە اتاپ وتكەن-ءدى.
ال بيىلعى قۇرىلتاي وتىرىسىنىڭ مازمۇنى «ادىلەتتى قازاقستان – ادال ازامات – وزىق ويلى ۇلت» دەگەن ۇشتاعان ۇعىم ارقىلى سيپاتتالعانى بەلگىلى. اتالعان ۇشتاعان – ماڭىزدى ينستيتۋتسيونالدىق وزگەرىستەر عانا ەمەس, قوعامدىق كوزقاراستار مەن ءبىلىم مودەلدەرىن جاڭعىرتۋدىڭ باعدارى.
وسىعان وراي, وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى ء«بىرتۇتاس تاربيە» باعدارلاماسىن ازىرلەدى. باعدارلاما شەڭبەرىندە مەكتەپتەگى تاربيە جۇمىسىن جۇيەلى جوسپارلاۋ ءۇشىن كەشەندى جۇمىس جوسپارى جانە مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسكەن جۇمىس جوسپارى بەكىتىلدى. ء«بىرتۇتاس تاربيە» باعدارلاماسى جاستاردى تاربيەلەۋ ىسىندەگى «ادال ازامات» يدەياسىمەن تەرەڭ تامىرلاس. بۇل باعدارلاما بالالار مەن جاستاردىڭ بويىنا ادىلدىك پەن جاۋاپكەرشىلىك, ەڭبەكقورلىق پەن كاسىبي بىلىكتىلىك, جاسامپازدىق پەن جاڭاشىلدىق قۇندىلىقتارىن دارىتۋ ارقىلى ادال ەڭبەك پەن قوعام يگىلىگىن الدىڭعى ورىنعا قوياتىن, ادال, ادىلەتتى ازاماتتاردى تاربيەلەۋ باعىتىن ۇستانادى. ال «ادىلەتتى قازاقستان» يدەياسى ءاربىر ازاماتقا ءوزىن-ءوزى جۇزەگە اسىرۋعا, تابىسقا جەتۋگە بىردەي مۇمكىندىك بەرەتىن قوعام قۇرۋ ماقساتىن كوزدەيدى. باعدارلاماداعى «وزىق ويلى ۇلت» يدەياسى بالالار مەن جاستاردىڭ بويىندا بىلىمگە قۇشتارلىق, شىعارماشىلىق جانە يننوۆاتسيالىق ويلاۋ, كاسىبي دامۋ, بىرلىك پەن ىنتىماق قۇندىلىقتارىن دامىتۋ ارقىلى وزگەرىستەرگە بەيىمدەلىپ, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ۇتىمدى قولداناتىن ۇلتتى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالادى. جالپى, اتالعان تاربيە باعدارلاماسىنىڭ باستى وزەگى – ءاربىر ازاماتتى ءوزىنىڭ ماڭىزدىلىعىن, جاۋاپكەرشىلىگىن جانە ورتاق ىسكە قوسقان ۇلەسىن سەزىنەتىن ادىلەتتى, دامىعان جانە يننوۆاتسيالىق قوعام قۇرۋعا باعىتتاۋ.
ء«بىرتۇتاس تاربيە» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە مەكتەپىشىلىك ءىس-شارالاردىڭ سانى قىسقارىپ, 77 ناقتى قادام رەتىندە ناقتىلاندى. باعدارلاما اياسىندا 6 الەۋمەتتىك جوبا, 5 الدىن الۋ شاراسى جانە قاۋىپسىزدىك ساباقتارى جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل باعدارلاما ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسىن قالىپتاستىرۋ ءبىلىم سالاسىنىڭ عانا ەمەس, جالپى قوعامنىڭ ورتاق جاۋاپكەرشىلىگى مەن مىندەتى ەكەنىن ايقىندايدى. باعدارلاما اياسىندا مەملەكەتتىك قۇزىرلى ورگانداردىڭ ءبىلىم ۇيىمدارىمەن بىرلەسكەن جۇمىستارى, اتاپ ايتقاندا «بۋللينگتەن قورعان», «قاۋىپسىز قوعام», «قوعامدىق م ۇلىكتى قورعا», «ومىرگە سالاماتتى قادام», «تسيفرلىق الەمدە قاۋىپسىز قادام» سياقتى الدىن الۋ شارالارى مەن قاۋىپسىزدىك ساباقتارى جوسپارلاندى.
بالا تاربيەسى وتباسىنان باستاۋ الىپ, مەكتەپتە جالعاسادى. سوندىقتان دا ء«بىرتۇتاس تاربيە» باعدارلاماسى اياسىندا وتباسى مەن مەكتەپ ىنتىماقتاستىعىن نىعايتىپ, بالا تاربيەسىندەگى قيىندىقتاردى اتا-انا, پەداگوگتەر بىرلەسىپ شەشۋ ءۇشىن «اتا-انالاردى پەداگوگيكالىق قولداۋ» ورتالىقتارى اشىلىپ, بارلىق ءبىلىم ۇيىمى جانىندا جۇمىس ىستەيدى. «كەلىسىپ پىشكەن تون كەلتە بولماس» دەگەندەي, اتالعان جوبا بالا تاربيەسىندە بىرلەسىپ ارەكەت ەتىپ, ۇرپاق تاربيەسىن جۇيەلى جولعا قويۋدى كوزدەيدى. ناتيجەسىندە, اتا-انالار پەداگوگتەرمەن بىرلەسىپ, بالا تاربيەسىن كۇشەيتتى, ولاردىڭ مەكتەپىشىلىك ءىس-شارالارعا بەلسەنە قاتىسۋى ءبىر جىلدىڭ ىشىندە 40 پايىزدان 60 پايىزعا ءوستى.
دانا حالقىمىز ء«بىلىم مەن تاربيە ەگىز» دەپ بەكەر ايتپاسا كەرەك. انانى ارداقتاۋ, ۇلكەندى قۇرمەتتەۋ, تاتۋلىق پەن مەيىرىمدىلىك قۋاتتى ەل بولۋىمىزدىڭ العىشارتتارىنىڭ ءبىرى دەسە دە بولادى. اتا-بابامىزدىڭ اسىل ارمانى – تاۋەلسىز ەل بولۋ, ادىلەتتى قوعام ورناتۋ جانە تاتۋ-ءتاتتى, باقىتتى عۇمىر كەشۋ. دەمەك ءبىزدىڭ قازىرگى قوعامداعى بارشامىزعا ورتاق جانە ءبارىمىز ءۇشىن قاستەرلى ماقساتىمىز – تەرەڭ ءبىلىم مەن سانالى تاربيەگە ۋىزىنان قانىپ وسكەن ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسىن قالىپتاستىرۋ ەكەنىن داۋسىز.
تاربيە بىلىممەن ۇشتاس ەكەنى بەلگىلى. ال ءبىلىم نەگىزى الىمساقتان كىتاپتا جاتقانى انىق. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس «مەكتەپ بالالار كىتاپحاناسى» جوباسى بەكىتىلدى. بالالارعا ارنالعان, كەزىندە جارىق كورىپ, كەيىن قايتا باسىلماعان قازاق ادەبيەتىنىڭ ايتۋلى وكىلدەرى مەن كلاسسيكتەرىنىڭ كىتاپتارىن, الەم ادەبيەتىنەن اۋدارىلعان دۇنيەلەردى قايتا سۇزگىدەن وتكىزدىك. 1700 اتاۋ انىقتالىپ, ءتىزىم ءۇش مينيسترلىك, ياعني وقۋ-اعارتۋ, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم, مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىكتەرى ارقىلى بەكىتىلدى.
حالىقارالىق رەيتينگ كورسەتكىشتەرى بويىنشا ەلىمىزدىڭ شىعار بيىگى دە جاقسارا باستاعانىن اتاپ وتكەن ءجون. ماسەلەن, ەىدۇ-عا مۇشە ەلدەر اراسىندا وتەتىن PISA كورسەتكىشتەرى بويىنشا ەلىمىز ماتەماتيكا مەن جاراتىلىستانۋ پاندەرىنەن 50 ۇزدىك مەملەكەت قاتارىنا كىردى. ال «legatum Prosperity Index» 2023 جىلعى كورسەتكىشى بويىنشا ء«بىلىم» سالاسى 13-ساتىعا جوعارى كوتەرىلگەن.
وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىن بولاشاق ۇرپاقتى قالىپتاستىرۋشى دەسەك بولار. سەبەبى وزگە سالالار ءىس ناتيجەسىن ءبىر كۇندە, نە قىسقا ۋاقىت ىشىندە كورە السا, وقۋ-اعارتۋ – اراعا جىلدار سالىپ بارىپ جەمىسىن بەرەتىن سالا. اقىل-ويدىڭ ناتيجەسىن, عىلىم جاڭالىعى سەكىلدى ون ءبىر جىلدان كەيىن, ءبىلىم ورداسى تۇلەكتەرى قاناتتانعان كەزدە عانا كورەمىز. جەتىستىك جەمىسى دەگەنىمىز وسى بولار.
دەسەك تە, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن بەس جىلدا قول جەتكىزگەن تابىستارىمىز – الدا مەجەلەنگەن ماقساتتارعا ءسوزسىز قول جەتكىزەتىنىمىزدىڭ ناقتى دالەلى, ايقىن كورىنىسى.
عاني بەيسەمباەۆ,
وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى
