پرەزيدەنت جولداۋىندا حالىقتىڭ قۇقىقتىق مادەنيەتى ارتىپ, قوعامدا وڭ وزگەرىستەر بايقالىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. «قازاقستان حالقى قازىر مۇلدە جاڭا ساياسي جاعدايدا ءومىر سۇرۋدە. سوڭعى 5 جىلدا اۋقىمدى رەفورمالار جاسالدى. ەلىمىزدىڭ ساياسي جۇيەسى تۇبەگەيلى وزگەردى. جۇرتتىڭ سانا-سەزىمىندە بەتبۇرىس بولىپ جاتىر. حالىقتىڭ قۇقىقتىق مادەنيەتى ارتىپ كەلەدى. ازاماتتاردىڭ بويىندا جاڭا ادەتتەر, داعدىلار قالىپتاسىپ, جاڭا قۇندىلىقتار ورنىعۋدا. ساياسي جانە قوعامدىق بولمىسىمىز, مەنتاليتەتىمىز جانە مادەني كودىمىز وزگەرە باستادى. ءبىر سوزبەن ايتساق, ادىلەتتى قازاقستان قۇرىلىپ جاتىر», دەدى ق.توقاەۆ.
ادىلەتتى قازاقستان ورنىقتىرۋدىڭ باستى ۇرانى دا, قۇرالى دا زاڭ مەن ءتارتىپ بولۋى كەرەك. بۇل, اسىرەسە بۇگىندە ءتۇرلى پىكىرلەر مەن كوزقاراستاردىڭ تايتالاسى ۋشىعا ءتۇسىپ, كەيدە جەكە ادامنىڭ ار-نامىسىن اياقاستى ەتەتىن, كەيدە قۇدايعا دا, قۇرانعا دا قارسى شىعىپ, اتا سالتتى مانسۇقتاپ, ۇلكەندەردىڭ ايتقانىنا قۇلاق اسۋدان دا قالىپ بارا جاتقان قوعام ءۇشىن اۋاداي قاجەت. پرەزيدەنتتىڭ «ادىلەتتى قازاقستان: زاڭ مەن ءتارتىپ, ەكونوميكالىق ءوسىم, قوعامدىق وپتيميزم» اتتى جولداۋىنىڭ وسى ءۇش قاعيداسى, ياعني زاڭ مەن ءتارتىپ, ەكونوميكالىق ءوسىم, قوعامدىق وپتيميزم بارلىق وتانداسىمىزدى ورتاق مۇددە مەن ماقساتقا جۇمىلدىراتىن باستى يدەولوگياسى بولۋعا ءتيىس.
وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ اقشا-نەسيە ساياساتى مەن فيسكالدى ساياساتتىڭ اراسىنداعى ۇيلەسىمسىزدىكتى جويۋعا ءمان بەرگەنى, «بانكتەر تۋرالى» جاڭا زاڭ كەرەك ەكەنىن العا تارتقانى بەكەر ەمەس. قازىر حالىق بانكتەرگە سەنە بەرمەيدى. ءتىپتى بانكتەردى «حالىقتى اشىقتان اشىق توناۋشى» رەتىندە ساناۋ كوزقاراسى دا جوق ەمەس. «بانكتەر تۋرالى» جاڭا زاڭ ەندىگى ارادا قاراپايىم حالىققا تۇسىنىكتى بولارلىقتاي ەتىپ جازىلۋى كەرەك. «حالىقارالىق ساراپشىلار قازاق بانكتەرىن رەسۋرسقا باي ەلدەر ىشىندەگى ەڭ كوپ پايدا تاباتىن بانكتەر ساناتىنا قوسادى» دەگەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءبىراۋىز ءسوزى ۇلكەن ويعا جەتەلەيدى. قازاق بانكتەرى الەم بويىنشا ەڭ كوپ پايدا تاباتىن بانكتەر ساناتىندا بولسا, وندا ەلىمىزدەگى بانكتەر بەرەتىن نەسيەنىڭ پايىزدىق مولشەرلەمەسى نەگە ۇدايى جوعارى بولىپ كەلەدى؟ قاراپايىم حالىقتىڭ بانكتەردە ساقتاپ وتىرعان قارجىسىنا تولەنتەتىن ۇستەمەنىڭ پايىزدىق مولشەرى نەگە تومەن؟ وسى ەكى ماسەلە بانكتەر حالىق مۇددەسىنەن گورى ءوز پايداسىن كوبىرەك ويلايتىنىن اڭعارتسا كەرەك. سوسىن «بانكتىك قۇپيا» دەگەن جەلەۋمەن وتاندىق بانكتەر قىزمەتى, تابىسى جونىندەگى اقپاراتتاردى جاريالاي بەرمەيدى. ءبىز اشىق قوعامدا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. ولاي بولسا, بانكتەردىڭ دە اشىقتىعىن جولعا قويۋ كەرەك. كەيدە وسى بانكتەردىڭ قىزمەتىندەگى اشىقتىقتىڭ جوقتىعىنان دا بولار, ەلىمىز بويىنشا جىل سايىن وتە كوپ مولشەردە قارجى شەتەلدەرگە زاڭسىز شىعارىلىپ كەلدى. مىنە, قوعامدى تولعاندىراتىن وسى ماسەلەلەر بانكتەر تۋرالى ازىرلەنەتىن جاڭا زاڭدا ايقىن كورىنىس تابۋى قاجەت.
الەۋمەتتىك تۇرعىدان وسال ازاماتتارعا قولداۋ كورسەتۋ – وتە ماڭىزدى مىندەت. پرەزيدەنتىمىز «مەملەكەتتىك قولداۋ شىن مانىندە مۇقتاج ادامدارعا كورسەتىلۋى قاجەت. ءبىر سوزبەن, كەز كەلگەن الەۋمەتتىك كومەك ءادىل, اشىق جانە ءتيىمدى بولۋعا ءتيىس», دەدى. بۇل رەتتە مەملەكەت تاراپىنان الەۋمەتتىك شىعىستاردىڭ بىرتىندەپ ۇلعايتىلىپ جاتقانى دا – اقيقات. قازىرگى ۋاقىتتا بيۋدجەتتىڭ جارتىسىنان كوبى الەۋمەتتىك سالاعا جۇمسالۋى, بالالى وتباسىلاردى قولداۋ ءۇشىن ءسابي كۇتىمىنە وتەماقى تولەۋ مەرزىمى ءبىر جىلدان ءبىر جارىم جىلعا دەيىن ۇزارتىلۋى, زياندى ەڭبەك جاعدايىندا جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتارعا بيىلدان باستاپ ارنايى تولەمدەر بەرىلىپ جاتقانى جاقسى. اسىرەسە «ۇلتتىق قور – بالالارعا» اۋقىمدى جوباسىنىڭ ىسكە قوسىلىپ, 7 ميلليون بالانىڭ ەسەپشوتىنا ۇلتتىق قوردىڭ تابىسىنان جالپى سوماسى 300 ملرد-تان اسا تەڭگەنىڭ اۋدارىلۋى – جاڭا قازاقستاننىڭ ءبىر جاقسىلىعى.
دەگەنمەن قازىر قوعامدا ماسىلدىق پيعىلدىڭ ەتەك الىپ بارا جاتقانى الاڭداتادى. «بىزدە شىن مانىندە ءالى دە بولسا, الەۋمەتتىك قولداۋعا مۇلدە مۇقتاج ەمەس اۋقاتتى وتباسىلار دا مەملەكەتتەن كومەك الادى. مۇنداي جايتتار از ەمەس» دەگەن پرەزيدەنت ءسوزىنىڭ توركىنىن تۇسىنسەك, الەۋمەتتىك كومەك پەن ءتۇرلى قايىرىمدىلىق قورلارىنا قول جايىپ وتىراتىن «مۇقتاجدار» از ەمەس.
ارينە, قايىرىمدىلىق كەرەك. بىراق قايىرىمدىلىق جاساۋدى دا اسىرە ناۋقانشىلدىققا اينالدىرۋدىڭ پايداسىنان زيانى باسىمداۋ ءتۇسىپ جاتقانداي. ءتىپتى وسى قايىرىمدىلىقتى جەلەۋ ەتىپ, جەكە-دارا قورلار اشىپ الىپ, قارجىلاي كومەك سۇراپ جاتاتىندار كوبەيىپ بارادى. كەيبىرەۋلەرگە قايىرىمدىلىق قورلارىن باسقارۋ مانساپ ءارى ءوز كۇنىن كۇيتتەۋدىڭ ءبىرى امالى بولىپ وتىرعانداي. ەندىگى ارادا قوعامدا زاڭ مەن ءتارتىپتىڭ ۇستەمدىگى ورىن السىن دەسەك, وسى قايىرىمدىلىق تا زاڭ اياسىندا عانا جاسالۋىنا ءمان بەرىلۋى كەرەك. مەملەكەت باسشىسىنىڭ الداعى جىلدىڭ باسىنان باستاپ ۇكىمەتكە «الەۋمەتتىك ءاميان» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ جونىندە بەرىپ وتىرعان تاپسىرماسىن ورىنداۋ كەزىندە وسى جاعداي قاتتى ەسكەرىلگەنى ابزال.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ تابيعاتى وتە باي جانە الۋان ءتۇرلى بولعانىمەن, جەرىمىزدىڭ 5 پايىزىن عانا ورمان-توعاي الىپ جاتقانىن باسا ايتتى. تابيعاتتىڭ ارالۋاندىعىن ساقتاۋ ماقساتىندا ورمان القاپتارىن كوبەيتۋ ەلىمىزدىڭ تۇراقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى ءۇشىن وتە ماڭىزدى. ادام بالاسى تابيعات پەن قورشاعان ورتا الدىنداعى ءوز جاۋاپكەرشىلىگىن سانالى تۇردە تولىقتاي سەزىنە الۋعا ءتيىس. كەيدە «تابيعاتتى قورعايىق, ساقتايىق!» دەپ ورمان القاپتارىنىڭ ماڭىنا بادىرايتىپ وسى ۇراندى جازىپ قوياتىنىمىز بار. سوندايدا تابيعاتتى كىمنەن قورعاۋ كەرەك, كىم ساقتاۋى كەرەك ساۋالدىڭ دا ويعا ورالاتىنى بار. سول دالامىز بەن ورمان-توعايىمىزدى مەكەندەگەن اڭدار مەن ۇشقان قۇستار ءوز ورتاسىنا زالال كەلتىرىپ جاتپاعان بولار. اقيقاتىندا, تابيعاتتى دا, اينالا قورشاعان ورتانى دا لاستاپ جاتقاندار – ءبىز, ادامدارمىز. بۇل ورايدا تابيعاتتى ساقتاۋدا «تازا قازاقستان» جالپىۇلتتىق ەكولوگيالىق اكتسياسىنىڭ ماڭىزى وراسان. پرەزيدەنتىمىز مۇنىڭ تۇتاس حالىقتى ۇيىستىرعان بەرەكەلى باستاما ەكەنىن, «تازا قازاقستان» شاراسىنا بىرنەشە ايدىڭ ىشىندە 3 ميلليونعا جۋىق ازامات اتسالىسقانىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. وسىلايشا, تابيعاتتى تازارتۋ ارقىلى ءوز جان دۇنيەسىن بىرگە تازارتىپ جاتقان ازاماتتاردىڭ ىزگى, ادالدىق پەن ادىلدىككە ۇمتىلعان كەيپىن تانۋىمىز كەرەك.
«مەن «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن ۇسىنعالى بەس جىلدان اسا ۋاقىت ءوتتى. وسى ۋاقىت ىشىندە قوعام مەن بيلىك قۇرىلىمدارى اراسىنداعى قارىم-قاتىناس مادەنيەتىن وزگەرتە الدىق» دەگەن ق.توقاەۆتىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ ءىسىنىڭ تيىمدىلىگىن بارىنشا ارتتىرۋ جونىندەگى تۇجىرىمى مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى ديالوگتى ودان ءارى جاڭا ساپالى دەڭگەيگە شىعارۋداعى ماڭىزى زور. بۇل رەتتە اكىمدەردى تىكەلەي سايلاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ تالابى جۇزەگە اسىرىلا باستاعانى ەلىمىزدەگى ساياسي جۇيەنىڭ جەتىلە تۇسۋىنە وڭ ىقپال ەتىپ كەلەدى. مەملەكەت باسشىسى اتاپ كورسەتكەنىندەي, اۋىل اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋ جۇيەسى 2021 جىلى ەنگىزىلىپ, سودان بەرى 2,5 مىڭعا جۋىق اكىم سايلانىپتى.
«كەلەسى جىلدان باستاپ جاڭا جۇيەگە ءبىرجولا كوشەمىز. بۇدان بىلاي اۋدان جانە وبلىستىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ اكىمدەرى تىكەلەي سايلاۋ ارقىلى عانا قىزمەتكە كەلەدى. اكىمدەردىڭ وكىلەتتىك مەرزىمى اياقتالۋىنا قاراي, ياعني روتاتسيا مەرزىمى جەتكەندە سايلاۋ بىرتىندەپ وتكىزىلە بەرەدى. بۇل دا – ساياسي جۇيەنى رەفورمالاۋ ىسىندەگى كەزەكتى ماڭىزدى قادام. ساياسي رەفورما – بىررەتتىك ناۋقان ەمەس. مەملەكەتتىڭ دامۋىنا قاجەت بولسا, رەفورمالار وسىلاي ۇزدىكسىز جالعاسا بەرەدى», دەپ پرەزيدەنتىمىز اكىمدەردى حالىقتىڭ ءوزى سايلاۋى ساياسي ءادىستىڭ بىرىنە اينالاتىنىن قۋاتتاي ءتۇستى.
الايدا وسى ارادا ءبىزدىڭ قوعامنىڭ ءالى دە بولسا بۇرىنعى بيلىك پارتياسى قالىپتاستىرىپ كەتكەن ۇردىسكە سەنىمسىزدىكپەن قارايتىنى جاسىرىن ەمەس. بىزدىڭشە, «Amanat» دەموكراتيالىق جولدان تايماۋى كەرەك. مىسالى, كەز كەلگەن دەڭگەيدەگى اكىمدىك سايلاۋىندا تەك وسى پارتيانىڭ وكىلى عانا جەڭىسكە جەتۋى كەرەك دەگەن تۇسىنىك دۇرىس ەمەس. ءتىپتى كەي جاعدايدا «Amanat» مۇشەسى اكىمدىككە وتپەي قالىپ, باسقا پارتيالاردىڭ وكىلدەرى سايلانىپ كەتىپ جاتسا, بۇدان قاۋىپ پەن قاتەر كورۋدىڭ, بۇعان كىنالىنى ىزدەۋ, جازالاۋ ۇردىسىنەن مۇلدەم ارىلۋعا ءتيىسپىز.
«مەنىڭ باستى مىندەتىمنىڭ ءبىرى – قازاقستاندى قاۋىپسىز ءارى جايلى ەلگە اينالدىرۋ» دەي كەلىپ پرەزيدەنت تسيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ جاپپاي ەنۋىنەن كوبەيىپ بارا جاتقان ءتۇرلى الاياقتىقتى ءتۇپ-تامىرىمەن جويۋدى, ءتۇرلى ەكسترەميستەردىڭ, ونىڭ ىشىندە دىنشىلدەردىڭ دە ەلگە ىرىتكى سالاتىن ارەكەتتەرىنە قارسى تۇرار زاڭ مەن ءتارتىپتىڭ قاتاڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋدى, ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن بارىنشا كۇشەيتۋدى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جانە باسقا دا جاۋاپتى مەكەمەلەرگە جۇكتەدى. قۇزىرلى ورگانداردىڭ ءبارى زاڭعا باعىناتىن جۇرتقا زاردابىن تيگىزىپ جاتقان الاياقتىققا, سول سياقتى باسقا دا زاڭسىز ارەكەتتەرگە قارسى باتىل شارالار قابىلداۋعا ءتيىس ەكەنى ناقتى ايتىلدى. پرەزيدەنت سوزىمەن ايتساق, ءبىز زاڭ مەن ءتارتىپ, ءبىلىم مەن پاراسات ۇستەمدىك ەتەتىن قوعام قۇرۋىمىز كەرەك.
جابال ەرعاليەۆ,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى,
سەناتورلار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى
كوكشەتاۋ
