ستوماتولوگيالىق قىزمەتتى ءمامس-كە قوسۋ مۇمكىن بە؟

ءبىز ستوماتولوگيالىق قىز­مەتتىڭ جاي-كۇيى تۋرالى ما­قا­لانى ءتىس ەمحانالارىنىڭ جۇ­مىسىن كىم, قالاي باقىلايدى دەگەن سۇراقتان باستاعاندى ءجون كوردىك. «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكسكە سايكەس, مە­ديتسينالىق قىزمەتتىڭ بۇل ءتۇرى ليتسەنزيا ارقىلى ۇيلەسەدى. ول ءۇشىن سۋبەكت مەديتسينالىق قىزمەتكە قويىلاتىن بىلىكتىلىك تالاپتارىنا تولىق سايكەس كەلۋگە ءتيىس. اۋەلى سانيتارلىق قاعيدالارعا ساي عيماراتتىڭ بولۋى شارت. سوسىن مامانداردان ءتيىستى ماماندىق بويىنشا سەرتيفيكات تالاپ ەتىلەدى. وسىدان سوڭ ستوماتولوگيالىق كومەك كورسەتۋ ستاندارتىنا ساي كەلەتىن مەديتسينالىق بۇيىم­دار, قۇرالدار, اسپاپتار, جيھاز سىندى تاعىسىن-تاعى جابدىقتار قاجەت. ءتىس ەمحاناسىن اشۋدى ويلاعان ازامات كەرەك-جاراعىن تۇگەندەگەن سوڭ قۇجاتتارىن «ەلەكتروندىق ۇكىمەتتىڭ» ۆەب-پورتالىنا جۇكتەيدى. كەيىن قورىتىندىنى مەديتسينا­لىق جانە فارماتسەۆتيكالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ اۋماقتىق دەپارتامەنتى شىعارادى. تيى­سىنشە, ءتىس ەمحاناسى تالاپ­تا­ر­عا ساي كەلمەسە, ليتسەنزيا بۇيىر­مايدى.

بىرنەشە كۇن بۇرىن ءبىز تاقىرىپ اياسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە ساۋال جولداپ, مەديتسينالىق كومەكتى ۇيىم­داستىرۋ دەپارتامەنتىنەن رەسمي جاۋاپ العان ەدىك. سوعان ءۇڭىلىپ, ءتىس ەمحانالارىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن ستوماتولوگيالىق كو­مەك كورسەتۋدى ۇيىمداستىرۋ ستاندارتىنا ساي جۇمىس ىستەيتىنىن بىلدىك. بۇگىندە ەلدە باس-اياعى 5 934 ستوماتولوگيالىق كلينيكا تىركەلىپتى. ونىڭ ىشىندە 3 897 كلينيكا جەكەمەنشىك بولسا, ۆە­دوم­ستۆولىق جانە مەملەكەتتىك دەن­ساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىندا 2 037 ستوماتولوگيا كابينەتى بار ەكەن. كاسىپكەرلىك كودەكسىنە سايكەس ءتىس ەمحانالارىن تۇرعىنداردىڭ ارىز-شاعىمىنسىز جىلىنا ەكى مارتە پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋعا بولادى ەكەن. سونداي-اق تۇرعىنداردىڭ تالاپ-ارىزىنا قاراي جوسپاردان تىس تەكسەرۋگە دە مۇمكىندىك بار. قىسقاسى, تۇرعىندارعا ساپالى قىزمەت كورسەتەتىن ەمحانالارعا ەشكىم ورىنسىز شۇيلىكپەيدى.

18 جاسقا دەيىنگى بالالار مەن جۇكتى ايەلدەرگە ستوماتولوگيالىق كومەك جوسپارلى جانە شۇعىل تۇردە كورسەتىلەدى. مۇندا قارا­پايىم جانە كۇردەلى تۇراقتى ءتىستى انالگەتيكپەن ج ۇلىپ تاستاۋ, تەرەڭ تىسجەگىن ەمدەۋ, پلومبالاۋ, تۇراقتى ءتىستىڭ ەكى تامىرىن پلومبالاۋمەن ءپۋلپيتتى ەمدەۋ سىندى ەم-شارالار قاراستىرىلعان. سول سەكىلدى 18 جاسقا دەيىنگى بالالارعا, جۇكتى ايەلدەرگە, 1, 2, 3-توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا, «ال­تىن», «كۇمىس» القالى كوپبالالى انا­لارعا, اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الاتىندارعا, زەينەتكەرلەرگە, ينفەكتسيالىق, وزگەلەرگە قاۋىپ توندىرەتىن اۋرۋعا شالدىققان ناۋ­قاس­تارعا, مۇگەدەكتىگى بار بالاعا كۇتىم جاسايتىن جۇمىسسىزدارعا, ءبىرىنشى توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار بالاعا كۇتىم جاسايتىن تۇرعىن­دارعا شۇعىل كومەك كورسەتىلەدى. ولارعا ءتىستى انالگەتيكپەن جۇ­لىپ تاستاۋ, حيميالىق پلومبالاۋ, ابستسەسس اۋتوپسياسى سىندى ەم-شارالار تەگىن. سونداي-اق تۋا بىت­كەن جاق-بەت پاتولوگياسى بار بالا­لارعا ورتودونتيكالىق كومەك قا­راس­تىرىلعان. وسى رەتتە «ستو­ما­تولوگيالىق قىزمەتتى ءمامس ­پا­كە­تىنە قوسۋعا ءىس جۇزىندە مۇم­­كىن­دىك بار ما؟» دەگەن سۇراققا مي­نيستر­لىكتىڭ مەديتسينالىق كو­مەك­تى ۇيىمداستىرۋ دەپارتامەنتى ­ۇسىن­عان جاۋاپتى كەلتىرەيىك.

ء«مامس جۇيەسى ارقىلى ستو­ماتولوگيالىق قىزمەتتەر ادەت­تەگى­دەن قولجەتىمدى بولدى. ناتي­جەسىندە, ستوماتولوگيالىق كومەك الاتىن تۇرعىنداردىڭ سانى دا ەداۋىر ءوستى. ستوماتولوگيالىق قىز­مەت الاتىنداردىڭ ءتىزىمىن كە­ڭەيتۋ جانە تولىقتىرۋ ءمامس جۇيە­سىنە قوسىمشا قارجى جۇك­تە­مەسىن تۋدىرادى. سونداي-اق ددۇ مالىمەتىنە سايكەس اۋىز قۋى­سىنداعى اۋرۋلاردىڭ تۋىنداۋى ازاماتتاردىڭ اۋىز قۋىسىنا جا­سالعان پروفيلاكتيكالىق شارا­لار­عا بايلانىستى. سوندىقتان قازىرگى تاڭدا ءمامس جۇيەسىندە ستوماتولوگيالىق قىزمەت الۋشى­لار ءتىزىمىن كەڭەيتۋ ماسەلەسى قارال­مايدى», دەلىنگەن رەسمي جاۋاپتا.

دەمەك تەگىن ستوماتولوگيالىق قىزمەتكە ءمامس جۇيەسى ارقى­لى ەكىنىڭ ءبىرى جۇگىنە المايدى. ءمامس جۇيەسى ەنگىزىلگەلى قورعا اقشا اۋدارىپ وتىرعان پاتسيەنت­تەر مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىنا قاتىستى سىن-پىكىرلەردى اشىق ايتىپ جاتىر. ايما-اي اۋدارىپ وتىرعان قارجىنىڭ رەتىن قوردان سۇراپ, تالاپ ەتە باستادى. ەسەسى­نە قوردان قارجى الىپ وتىرعان ۇيىم­دار مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىنا كوبىرەك كوڭىل بولە باس­تادى. تۇرعىندار دەنساۋلىق ساق­تاۋ سالاسىنداعى ماسەلەلەردىڭ بار­لىعىن دەرلىك ءمامس-كە تەلىپ جاتقان سوڭ, قور دا قاراپ قال­ماي, مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ كەمشىلىگىن انىقتاپ, رەتتەگەنى دۇرىس-اق. ءتىس ەمحانالارىنىڭ جۇمىسىن الەۋمەتتىك مەديتسي­نا­لىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ مامان­دارى دا مونيتورينگىلەيدى. مۇنى بىزگە استاناداعى «Dental city» ءتىس ەمحاناسىنىڭ باس دارىگەرى جانار ابۋوۆا ايتىپ بەردى. ەمحانا مەڭگەرۋشىسى قور باسشىلىعىنىڭ وسى قادامىنان پايدا بولماسا, زيان شەكپەيتىنىن ايتادى.

– بىلتىر ناۋرىزدا كلينيكاعا الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتان­دىرۋ قورىنىڭ ماماندارى كەلدى. ءبىزدىڭ جۇمىستى بىلىكتى مامانداردان قۇرىلعان توپ باقىلاپ, قۇجات­تاردىڭ بارلىعىن تەكسەردى. دارىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىنە نازار اۋداردى. پاتسيەنتتەردى كىم, قالاي جانە قاي جەردە قابىلدايتى­نىن كوزبەن كوردى. مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىنا زەيىن قويدى. مۇنىڭ سەبەبى بەلگىلى, قازىر دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى كەم­شىلىكتەردىڭ بارلىعى دەرلىك ساقتاندىرۋ قورىنا كەلىپ تيەدى. تۇرعىندار جارناسىن تولەپ وتىر­عان سوڭ, ساپالى قىزمەت العىسى كەلەدى. قىزىعى, ساپانى ەمحانادان ەمەس, قوردان تالاپ ەتەدى. ءتىس ەمحانالارىن وسىلاي باقىلاپ تۇرعاننان ءبىز ۇتىلمايمىز. قازىر كەيبىر ءتىس ەمحانالارىندا دانتيستەر كۇردەلى ەم-شارالاردى شىمىرىكپەي جۇرگىزەدى دەپ ەستيمىز. ءوز باسىم مۇندايعا جول بەرمەۋ كەرەك دەپ سانايمىن. ءوزىمىز ءمامس-پەن ۇدايى بايلانىستامىز. ءبىر جاعى ءوزىم – استانا قالاسى بويىنشا شتاتتان تىس بالالار ستوماتولوگىمىن. وسى سالادا جۇرگەن سوڭ قولدان كەلگەنشە سالانىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ, قوعامدىق جۇمىستارمەن اينالىسۋدان قاشپايمىز, – دەيدى ءتىس ەمحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى.

ءتىس ەمحانالارىنىڭ كوبىن قازىر قور قارجىلاندىرادى, موني­تورينگىلەيدى دەگەنمەن, مينيسترلىك, دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارمالارى جەكەمەنشىك ۇيىمدى ورىنسىز تەكسەرە بەرمەيدى ەكەن. ورايى كەلگەندە جانار ابۋوۆادان ءتىس ەمحانالارىنداعى كەزەك, ساپامەن قوسا قارجىلىق ماسەلەلەر تۋراسىندا سۇراپ-ءبىلۋدى ءجون كوردىك.

– قازىر ەلدە 18 جاسقا دەيىنگى بالالارعا, جۇكتى ايەلدەرگە, سوسىن تاعىسىن تاعى ءبىردى-ەكىلى ساناتتاعى ازاماتتارعا تەگىن ەم-شارالار قا­راس­تىرىلعان عوي. تەگىن ەمگە سۇرا­نىس كوپ. سەبەبى ستاتيستيكاعا ۇڭىل­سەك, ستوماتولوگيالىق ەم-شا­راعا جۇگىنەتىندەردىڭ شامامەن 90 پايىزى – بالالار. سۇرانىس كوپ بولعان سوڭ, ءبىز ولاردى كەزەككە قويۋعا ءماجبۇرمىز. ءيا, كەزەكتى اپتالاپ كۇتەتىندەر بار. ولار «ەگەر اقىلى قىزمەتكە جۇگىنسەك, بىردەن ەمدەر ەدىڭدەر» دەگەن سيپاتتا ءجيى ءۋاج ايتادى. بۇل بىلاي, باسقا ءتىس ەمحانالارىن بىلمەدىك, بىراق ءبىز دارىگەرلەرگە كەستە بەكىتەمىز. كۇن­دەلىكتى پالەنشە پاتسيەنتتى تەگىن, تۇگەنشەسىن اقىلى ەمدەۋ كەرەك دەيمىز. ارينە, تەگىن ەمگە جۇگىنەتىن پاتسيەنت كوپ بولسا, اقىلى ەمگە باراتىندار از. سوندىقتان اقىلى قىزمەتتە ۇزىن-سونار كەزەك بولا بەرمەيدى. بىراق ءبىز تەگىن ەم­دەگى پاتسيەنتتەردىڭ كوپتىگىنە قارا­ماستان بەتىن قايتارماۋعا تىرىسا­مىز. شۇعىل كومەك كورسەتۋ قا­جەت بولسا, مىندەتتى تۇردە دارىگەر­لەر ۋاقىت تابادى. ويتكەنى سىر­قات ەرتەسىنە اسقىنىپ كەتۋى ابدەن مۇم­كىن عوي. ال مۇنداي كەلەڭسىزدىككە مۇلدە جول بەرۋگە بولمايدى. تاعى ءبىر جايعا توقتالسام, قازىر ءتىس ەمحا­نالارى انەستەتيكتەردى قارجى­لاندىرۋ ىسىنە الاڭداپ وتىر. بۇل ماسەلە – ءتىس ەمحانالارىن شى­عىنعا الىپ كەلۋى مۇمكىن. قور باسشىلىعى جۋىقتا كەلەڭسىزدىكتى رەتتەيتىنىن العا تارتىپ وتىر, – دەدى ج.ابۋوۆا.

الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساق­تان­دىرۋ قورى قۇرىلعان شاقتان قاراجاتتى اۋماقتىق ەمحانالارعا اۋدارىپ كەلسە, بىلتىردان باس­تاپ ءتىس ەمحانالارىن تىكەلەي قار­جىلاندىرۋعا كىرىسكەن. وسىعان قاراماستان سوڭى اپتاعا سوزىلاتىن كەزەك ءالى كۇنگە ازايماي تۇر. شاعىمداناتىن ازاماتتار كوپ. ءبىر قاراعاندا, بۇل دا – رەتتەۋگە بو­لاتىن شارۋا. ءتىس ەمحانالارى قور­دىڭ قارجىلاندىرۋىمەن جۇ­مىس ىستەگەن سوڭ, ماسەلەنىڭ كوبى قار­جىلاندىرۋعا, جۇمىستى باقىلاۋعا كەلىپ تىرەلەدى. ناق قازىرگى جاعداي بىلاي, ءتىس ەمحانالارىندا دارىگەر كۇندەلىكتى جوسپار بويىنشا 5 بالانى ەمدەيتىن بولسا, سونىمەن كوڭى­لى كۇپتى بولىپ, شەكتەلۋگە ءماج­بۇر. ءتىس دارىگەرى جوسپاردى اسىرىپ ورىنداسا, ەمحاناعا شىعىن. ەگەر قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىندە وسى ءتارتىپتى الىپ تاستار بولسا, اپتاعا جالعاساتىن كەزەك بىرنەشە كۇنگە ازايۋى مۇمكىن. ءتىس ەمحاناسىنا كە­لىمدى-كەتىمدى ەمدەلۋشىنىڭ ىشى­­نەن گۇلجان سىدىعاليەۆا ەسىمدى ­قالا تۇرعىنىمەن تىلدەسۋدىڭ ءساتى ء­تۇسىپ, پىكىرىن ءتۇرتىپ العان ەدىك.

ء«تىس ەمحاناسىنا ۇل-قىزىمىز­دى الىپ كەلدىك. ءوزىم – كوپبالالى انامىن. ەمحاناعا جازىلۋدىڭ ەش قيىندىعى جوق. ءوزىمىز مەكەنجاي بويىنشا №1 قالالىق ەمحانا­عا تىر­كەل­گەنبىز. اۋەلى سون­دا­عى تەرا­پەۆت­كە باردىق. ول بىر­دەن قالادا ءمامس ارقىلى قارجى­لاندى­رى­لاتىن ءتىس ەمحانالارىنىڭ مەكەن­جايىن ۇسىن­­دى. بۇگىنگى ەمحا­ناعا بۇ­رىننان قاتىناپ جۇرگەن سوڭ, جۇ­مىسىن جاقسى بىلەمىز. مۇن­دا كەلىپ, تىركەۋ بولىمىنە قايى­رىل­عاندا, ولار بوس كۇندى ۇسىنىپ, بەل­گىلەدى. سوسىن اللەرگياعا قارسى ەكپە سالۋ كەرەگىن ەسكەرتتى. مۇندا قىز­مەتتىڭ بۇل ءتۇرى اقىلى بولعان سوڭ, ءوزى­مىزدىڭ ەمحانادان تەگىن ءوتىپ, انىق­تاما الدىق. ەندى اراعا اپتا سالىپ كەلىپ وتىرمىز», دەدى قالا تۇرعىنى.

سونىمەن ستوماتولوگيالىق كو­مەك الۋ ءۇشىن پاتسيەنت الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ دەرەكقورىنداعى ستوماتولوگيالىق ۇيىمداردىڭ قاي-قايسىسىنا دا ەڭ جاقىن اراداعى ۋاقىتقا الدىن الا جازىلىپ, جۇگىنە الادى. ال اقىلى قىزمەتكە كىم, قاشان جۇگىنسە دە ءوز ەركى. اقىلى قىزمەتتىڭ قۇنىن جەكە كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى دەر­بەس بەلگىلەۋگە قۇقىلى ەكەنىن ەس­كەرسەك, ءبىر ءتىس ەمحاناسىنداعى ەم­-شا­را­نىڭ قۇنى ەكىنشى ەمحانا­داعى­­دان الدەقايدا قىمبات بولۋى ىق­تيمال. مۇنى دا بىلە جۇرگەيسىز, وقىرمان.