اكتريسا ايتادى: – ءارتىس ادام ءۇشىن ساحنا دەگەن – كۇللى الەم. وندا دۇنيەنىڭ بار قىزىعى جاتقانداي سەزىلەدى كەيدە. سوندىقتان دا ءرولسىز ءجۇرىپ قالساق, ازداپ اۋىرىپ قالاتىنىمىز راس. بىراق مەن بارلىعى ءۇشىن شۇكىر دەيمىن. ارمانىمداعى ءرولدىڭ بارلىعىن دەرلىك ساحنادا سويلەتۋ مۇمكىندىگى بۇيىردى. قازىر دە رولدەن كەندە ەمەسپىن, بۇيىرعانىن ويناپ كەلەمىز. ءوزىڭ دە كورگەن بولارسىڭ, جاقىندا ماعان ارناپ ءوزىمنىڭ – 70, ساحنالىق عۇمىرىمنىڭ 50 جىلدىعىنا وراي رەجيسسەر, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى بولات ۇزاقوۆ يتاليالىق دراماتۋرگ ەدۋاردو دە فيليپپونىڭ «ايەل قۇپياسى» ليريكالىق دراماسىن قويدى. وقىعان ادامدار بىلەدى, جالپى, پەسانىڭ تۇپنۇسقاسىنداعى وقيعا جەلىسى ۇلتىمىزدىڭ مەنتاليتەتىنەن الشاقتاۋ عوي. سوندىقتان بولار, رەجيسسەر شىعارمانى العاش ۇسىنعاندا ء«دال وسى قالپىندا قويساق, كورەرمەن ءتۇسىنىپ, قابىلداي قويار ما ەكەن؟» دەگەن دە ىشتەي كۇمانعا تولى وي بولدى. بىراق بولات قاسىمجان ۇلى سپەكتاكل سيۋجەتىن بۇگىنگى زامانعا لايىقتاپ قوياتىندىعىن, باستى پلانعا انا مەن بالا اراسىنداعى ۇلى سەزىم شىعاتىندىعىن جەتكىزگەندە, ىشتەگى كۇمان بىردەن سەيىلدى. دايىندىققا كىرىسىپ كەتتىك. ءتورت ايعا سوزىلعان تىڭعىلىقتى دايىندىقتان سوڭ «ايەل قۇپياسىن» كورەرمەندەرىمىزگە ۇسىنىپ تا ۇلگەردىك. جىلى قابىلدانعان سياقتى. رەجيسسەر ۋادە ەتكەندەي, ءبىزدىڭ قويىلىم بالالارىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن جانىن بەرگەن انا تۋرالى بولىپ شىقتى. سەبەبى انا بالاسىن قانداي بولسا دا جاقسى كورەدى. ولاردىڭ وسكەندە جاقسى ءومىر سۇرگەنىن, ساپالى ءبىلىم العانىن قالايدى. سول جولدا بويىنداعى بارىن سارپ ەتۋگە ءازىر عوي ءازيز جۇرەك يەسى. ودان بولەك جۇرەك ماسەلەسى, ماحاببات تۋرالى دا تولعاندىق. سول ارقىلى بۇگىنگى قوعامدى, ەر مەن ايەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناس قۇندىلىقتارىن كورسەتۋگە ۇمتىلدىق. جالپى, پسيحولوگيالىق ءرولدىڭ قاي-قايسىسى دا اكتەردى وسىرەدى عوي. وسى جاسىمدا ساراپتاعان كەيىپكەرىم فيلۋمەنا مارتۋرانونىڭ ورنى مەن ءۇشىن ءبىر توبە بولعانى انىق. سەبەبى مەن دە جار بولدىم, بۇگىندە ءۇش بىردەي قىزدىڭ اناسىمىن, ءتاپ-ءتاتتى نەمەرەلەرىمنىڭ اجەسىمىن. سوندىقتان دا فيلۋمەنامەن بىردەن ء«تىل تابىستىم». بويىمداعى بالالارىما دەگەن بار ماحابباتتى وسى قويىلىم ارقىلى كورسەتۋگە كۇش سالدىم. ونى تالعامپاز كورەرمەن دە سەزگەن سياقتى. جىلى قابىلداپ, تولاسسىز ىقىلاسىن جاۋدىرعانىن كورىپ, كوڭىلىم جايلاندى.
مەن ويلادىم: بەلگىلى تەاتر سىنشىسى, ۇستازىمىز اشىربەك سىعاي ايتىپ كەتكەندەي, «ونىڭ سۋرەتكەرلىك مانەرى, شىعارماشىلىق ءستيلى ح.بوكەەۆانى ەسكە سالىپ وتەردەي. ەۋروپالىق, شىعىستىق ساحنالىق مادەنيەتتى قاتار يەگەرۋگە دەگەن تالپىنىس-تالابى بىردەن-اق كوزگە ۇرادى. ىشپەن سەزىنۋ, ەگىلىپ ويناۋ, اكتەرلىك پاراسات پەن بيىك مادەنيەت قاعيدالارىن بويىنا تابيعي سەزىنۋ قاسيەتتەرى – جاناتتىڭ ەڭ-ەڭ قىمبات ۇستانىمدارى. ءيا, جانات چايكينا جاي ەسىم ەمەس». ونىڭ ايقىن ايعاعى اكتريسا ساحناداعى جارتىعاسىرلىق سىندارلى عۇمىرىندا قازاق تەاتر ونەرىنە م.اۋەزوۆتىڭ «قاراگوز» – قاراگوز, «اباي» – ماعىش, «حان كەنە» – قاراشاش, «تۇنگى سارىن» – جۇزتايلاق, «ايمان – شولپان» – شولپان, ع.مۇسىرەپوۆ «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋ» – بايان, «اقان سەرى – اقتوقتى» – اقتوقتى, ب.مايلين «شۇعانىڭ بەلگىسى» – شۇعا, ا.چەحوۆ «ۆانيا اعاي» – سونيا, «شاعالا» – زارەچنايا, ۋ.شەكسپير «اساۋعا تۇساۋ» – كاتارينا, «لير پاتشا» – كوردەليا مەن شۋت, «سونەتتەرى» – اقىن, ف.شيللەر «ماريا ستيۋارت» – ماريا ستيۋارت, ەۆريپيد «مەدەيا» – مەدەيا, ش.ايتماتوۆ «انا – جەر-انا» – جەر-انا, ا.تساگارەلي «گاماردجوبا» – حانۋما, ج.شەۆرە «ىزگىلىك فورمۋلاسى» – جانن, ە.شميتت «حات» – روزا اجەي, ە.فيليپپو «ايەل قۇپياسى» – فيلۋمەنا مارتۋرانو سىندى شوقتىعى بيىك كەيىپكەرلەردى سىيلادى. جانات چايكينا سومداعان سۇلۋ ليريكالىق كەيىپكەرلەرى ارقىلى رۋحى كۇشتى ايەل زاتىنىڭ, ارداقتى انالار بەينەسىنىڭ ەڭ اياۋلى مىنەز-قاسيەتتەرىمەن قاتار, ادامنىڭ دارا تۇلعالىعى, ازاماتتىق رۋحتىڭ بيىكتىگى, ماحابباتتىڭ قۇدىرەتتىلىگى ەرەكشە جارقىراي كورىنەدى. جاس شامالارى, تۇسىنىك-تۇيسىكتەرى ءار دەڭگەيلى بولعانىمەن, بۇل كەيىپكەرلەردىڭ بارلىعى سوڭىندا كەلىپ انا دەگەن ۇعىمنىڭ اياسىنان پانا تابار ەدى».
اكتريسا ايتادى: – مەن ءۇشىن انا ءسوزىنىڭ ورنى قاشاندا بيىك. وسى جاسقا كەلسەم دە مىنا الەم تۇتاستاي انا ماحابباتىنان جاراتىلعانداي سەزىنەتىنىم دە بار كەيدە. ول – مەن ءۇشىن بىتپەيتىن, سارقىلمايتىن ساعىنىش. سوندىقتان بولار, ماعان بۇيىرعان قانداي ءرولدى دە انا دەگەن پاراسات بيىگىنەن ساراپتاۋعا تىرىستىم. سەبەبى مەن انا ماحابباتىنان ءنار الىپ, انامنىڭ اق باتاسىمەن كوگەرگەن جانمىن. ولاي دەيتىنىم, اكەم اڭساباي شايقى ۇلى قانشا بالاجان, مەيىرىمدى بولعانىمەن, ول كىسىگە ۇل-قىزدارىنىڭ ءوسىپ-ونگەنىن, راحاتىن كورۋدى جازباعان ەكەن. مەنىڭ ءۇش جاسقا تولار-تولماس شاعىمدا اكەم اڭساباي نەبارى 44 جاسىندا دۇنيەدەن ءوتتى. اياقاستى اۋىرىپ, ءساتسىز جاسالعان وپەراتسيادان كەيىن كەنەتتەن كوز جۇمدى. اكەمنىڭ بەينەسى ماعان تەك فوتوسۋرەتتەردەن عانا تانىس: ۇزىن بويلى, دەنە ءبىتىمى جيناقى, ات جاقتى, قارا تورى, قويۋ شاشىن توگىلتە ارتقا قايىرعان كەلبەتتى ادام ەكەن. اكەمنىڭ كوزىن كورگەندەر: «اڭسابايدان اۋمايسىڭ» دەيتىن ۇنەمى. سەنەسىز بە, مەن ءۇشىن بۇل ومىردە ودان اسقان ماقتاۋ بولماپتى. ال انام ماقپۋزا ىبىرايقىزى 32 جاسىندا شيەتتەي التى بالاسىن قۇشاقتاپ, جەسىر قالدى. سوندا كەنجە باۋىرىم سامات ەكى جاستا ەكەن. انام جاس كەزىندە وتە كورىكتى بولىپتى. ورتا بويلى, تالدىرماش كەلگەن كەلىستى ءمۇسىن, اپپاق سۇتتەي سۇلۋ اجار, تىلەرسەككە تۇسكەن ۇزىن قويۋ قارا شاش كورگەن جاننىڭ كوڭىلىن تويدىرعانداي-اق ەكەن. تاعدىردىڭ الدىمىزدان توسقان نەبىر تاۋقىمەتىنە قاراماستان, انام ەر ادامعا بەرگىسىز قايسارلىق كورسەتىپ, بارلىعىمىزدى ءوسىرىپ, اياقتاندىردى. ارقايسىمىز بۇگىندە ومىردەن ءوز جولىمىزدى تاۋىپ, ادام قاتارىنا قوسىلساق, ول دا سول اياۋلى انامنىڭ بار جاستىق ءومىرىن ءبىزدىڭ باقىتتى بالالىعىمىزدىڭ جولىنا قيعان قايسارلىعى دەپ بىلەمىن. وسى كۇنگە دەيىن مەنەن «فاميلياڭىز نەگە چايكينا؟!» دەپ سۇراۋشىلار كوپ. ءسىزدىڭ دە كوكەيىڭىزدە وسى سۇراق تۇرعانىن كوزىڭىزدەن وقىپ تۇرمىن (كۇلدى). ارينە, قازاقتىڭ قارا تورى قىزىنىڭ ورىس فاميلياسىندا بولعانى ءارى ەرسى, ءارى قىزىق شىعار. ءتىپتى جاس كەزىمدە ورىس كورشىلەرىمىز جانات ەمەس, ليزا چايكينا دەپ اتايتىن. سەبەبى كەڭەس وداعىندا سونداي باتىر قىز وتكەن ەكەن. جاستاۋ كەزىمدە اسىعىپ تۇرعان ۋاقىتتا «كۇيەۋىم ورىس» دەپ قۇجاتتارىمدى الىپ, جۇگىرىپ كەتەتىنمىن. شىن مانىندە, ولاي ەمەس, ارينە. اكەم ورىستاردىڭ اراسىندا ءوستى, قىزمەت بابىندا دا ۇنەمى ورىستارمەن ارالاسقان سوڭ شايقى دەگەن ەسىمدى چايكين دەپ اۋىستىرىپ, سول قۇجات بويىنشا تۋعان ءبىز وسىلاي اتالىپ كەتىپپىز. مىنە, چايكينا اتانۋىمنىڭ بار قۇپياسى وسى عانا. ارينە, بۇگىنگى تاڭدا اكەمنىڭ سول كەزدەگى شەشىمىن ماقۇلداۋ وڭاي ەمەس, بىراق ءبىز دە ەسەيگەن شاعىمىزدا قۇجاتىمىزدى وزگەرتپەدىك. تۇرمىسقا شىققاندا دا بارلىعىمىز انامنىڭ تىلەگى بويىنشا ءوز فاميليامىزدا قالا بەردىك. ويتكەنى بۇل تەك وتە قىسقا دا ادەمى, اۋەندى دە سيرەك كەزدەسەتىن, ادامنىڭ ەسىندە بىردەن جاتتالاتىن جانە ەڭ باستىسى – اكەمىزدەن قالعان ەڭ اياۋلى قۇندىلىق.
مەن ويلادىم: «1954 جىلدىڭ 14 ماۋسىمىندا پاۆلودار وبلىسىنىڭ ەرتىس اۋدانىندا ومىرگە كەلگەن بولاشاق ونەر يەسى ەس بىلگەلى ءومىرىن ونەرمەن توعىستىرعان. ءان سالدى, ادەمى بوپ الەمگە كوزىن اشتى. ايگىلى ءانشى بولۋدى ارماندادى. سوندىقتان دا جاناتتى بالا كەزدەن ءبارى تەز تانىدى. ساباقتى جاقسى وقيتىن, ءۇستى-باسى مۇنتازداي, تاپ-تۇيناقتاي تاقىلداعان قارا قىز بولىپ ءوستى. بىردە اناسى ويناپ جۇرگەن قىزىن شاقىرىپ الىپ: «پاۆلودار دەگەن ۇلكەن قالادا ادەمى, كەڭ مەكتەپ سالىنىپتى. وندا پيانينو مەن ءان-بي ۇيرەتەدى. بىراق ول مەكتەپتە جاتىپ وقۋ كەرەك, باراسىڭ با؟» دەگەندە, جەتى جاستاعى جانات: «بارامىن!» دەپ جاۋاپ بەرەدى قىزىعۋشىلىعى مەن قورقىنىشى ارالاس. ينتەرناتتا وقىعان جىلدارى مەكتەپتەگى ۇيىرمەلەرگە بەلسەنە قاتىسىپ, كوپتىڭ سۇيىسپەنشىلىگىنە بولەنگەن بويجەتكەننىڭ ءومىرىن بىردە الماتىدان ارنايى كەلگەن قوناقتار ءبىر-اق ساتتە وزگەرتىپ جىبەردى. جانارى وتتاي جانعان سۇلۋ قىزدىڭ الداعى تاعدىرىن ساحنادان كورگەن كورەگەن ۇستاز رابيعا قانىباەۆا جالىنداعان جاناتتى الماتىعا وزىمەن بىرگە ەرتىپ اكەتەدى. مىنە, وسى ساتتەن باستاپ ەرتىستىڭ ەركەسى الاتاۋدىڭ ارۋىنا اينالىپ شىعا كەلەدى. وسىلايشا, ءانشى بولام دەپ الماتىعا اتتانعان بويجەتكەن كونسەرۆاتوريادان ءبىر-اق شىقتى. اكتەر دەگەن نە ماماندىق؟ ول كىم بولىپ شىعادى؟ قايدا ىستەيدى؟ وندا كىمدەر ساباق بەرەدى؟ بىلمەگەن... تەك بار ۇققانى – كەيىن وقۋىن بىتىرگەندە كينوعا ءتۇسۋى مۇمكىن. بويجەتكەنگە ۇناعانى وسى عانا. كينوعا ءتۇسۋ. ويتكەنى ول كينو كورگەندى, اسىرەسە ءۇندى فيلمدەرىن تاماشالاعاندى جاقسى كورەتىن. تاعدىردىڭ تارتۋى شىعار, وسىلايشا ارمانىن ارقالاپ الماتىعا جەتكەن جاس قىز ءساتى ءتۇسىپ, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى شولپان جانداربەكوۆانىڭ كۋرسىنا قابىلدانادى».
اكتريسا ايتادى: – ءيا, بۇل ءبىر قىزىق جاعداي بولعان. سول كەزدەگى كورەي-ۇيعىر تەاترىنىڭ عيماراتىندا بەيتانىس ءبىر پيانيسپەن اندەرىمىزدى ءبىر رەت قايتالاپ الىپ, وبىلىستان كەلگەن جاستار ءوز ونەرلەرىن كوميسسيا مۇشەلەرىنە كەزەكپەن كورسەتە باستادى. كەزەك ماعان دا كەلدى. بايانعا عانا ۇيرەنىپ العان مەن ءپيانيستىڭ سۇيەمەلدەۋىنە دۇرىس ىلەسە الماي, ءبىر ءانىمدى عانا ايتىپ شىقتىم. ء«بارىن قۇرتتىم-اۋ» دەپ ءوز-وزىمە ىزا بولىپ, قاتتى قىنجىلدىم. ەمتيحان ناتجەسى وقىلا باستادى. ءبىر كەزدە: «چايكينا جانات, سەن قۇرمانعازى اتىنداعى الماتى مەملەكەتتىك كونسەرۆاتورياسىنىڭ اكتەرلىك فاكۋلتەتىنە وقۋعا جىبەرىلەسىڭ» دەدى. ەسىم كىرەسىلى-شىعاسىلى. اكتريسا بولام با؟ ەشۋاقىتتا باسىما كەلمەگەن وي. نە قۋانارىمدى, نە رەنجىرىمدى بىلمەي اڭ-تاڭمىن. ءبىزدىڭ كۋرستىڭ جەتەكشىسى قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى شولپان جانداربەكوۆا ەكەن. مەن العاشىندا كينوعا تۇسەتىن ءارتىستىڭ وقۋى دەسەم, كەلگەنىم – تەاتر فاكۋلتەتى بولىپ شىقتى. «نەسى بار, تەاتردا ءان-بي, قيمىل-قوزعالىس, ءرول ويناۋ – ءبارى بار عوي» دەپ, ءبىر-ءبىرىمىزدى جۇباتقانداي كەڭەس بەرىپ, الداعى بولاتىن ەمتيحاندارعا دايىندىقتى باستاپ كەتتىك. جەتپىسكە جۋىق تالاپكەردىڭ ىشىنەن 12 جىگىت, 5-اق قىز وقۋعا قابىلداندىق. سوڭعى ەمتيحاندا عانا شولپان اپايمەن العاش رەت جۇزدەستىك. اكتەرلىك شەبەرلىك سىناعىنا اپاي ءوزى قاتىسىپ, ءبىزدى تاڭداپ الدى. ول كەزدە شولپان اپايدىڭ ساحناداعى شەبەرلىگىنەن حابارىمىز جوق, تەك كيگەن كيىمى, ءجۇرىس-تۇرىسى, ادەمى ساۋساقتارى مەن حوش ءيسى, ايتقان ءسوزى ءبىزدى ەرەكشە ەلىكتىردى. كەيىن تەاترعا بارىپ, ۇستازىمىزدىڭ ويىنىن كورگەندە كوپكە دەيىن العان اسەرىمىزدەن شىعا المادىق. وسىلايشا, ساحنا سيقىرىنا اربالىپ, «ەسترادا ءانشىسى بولامىن» دەگەن ارمانىم بىرتە-بىرتە ۇمىتىلا باستادى. بۇل ونەر ساتىسى ءانشى بولۋدان الدەقايدا بيىك, الدەقايدا تەرەڭ سياقتى كورىندى سوندا. ونەر مەن مادەنيەتتىڭ, ەستەتيكا مەن ەتيكانىڭ, پسيحولوگيا مەن فيلوسوفيانىڭ قىر-سىرىنا, قاتپارلارىنا ۇڭىلەمىز دەپ ءتورت جىلدىڭ قالاي زۋ ەتە قالعانىن دا اڭعارماي قالىپپىز. بۇل ءتورت جىل – مەنىڭ ءومىرىمدى وزگەرتكەن, ونەر تۋرالى جايداق تۇسىنىگىمە ۇلكەن توڭكەرىس اكەلگەن تابىستى كەزەڭ بولدى. وسى ءۇشىن دە بويىمداعى تالانتتى تانىپ, تەاترعا باعىتتاعان كورەگەن جان قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, پروفەسسور رابيعا قانىباەۆاعا, اڭىز اكتريسا شولپان جانداربەكوۆا باستاعان ۇلاعاتتى ۇستازدارىما العىسىم شەكسىز.
مەن ويلادىم: «جولىندا جاقسى جاندار جولىعىپ, ونەردەگى باعىتىن اداسپاي تاپقان اڭسابايدىڭ العىر قىزى كۋرستاستارىمەن بىرگە ديپلومدارىن قولىنا الا سالىپ, بىردەن تالدىقورعانداعى جاڭادان اشىلعان تەاتردىڭ كوسەگەسىن كوگەرتۋگە اتتانادى. بۇل تەاتر جانات ءۇشىن جەمىستى بولدى. مەن دەگەن اكتريسالار ارماندايتىن نەبىر رولدەر چايكينانىڭ ماڭدايىنا بۇيىردى. نەبىر تالانتتى رەجيسسەرلەر كەلىپ, تالدىقورعان تەاترىنا سپەكتاكل قويدى. سولاردىڭ قاتارىندا ءازىربايجان مامبەتوۆ تە بار. سۋرەتكەر جاڭا تەاتردىڭ جاس اكتەرلەرىن ىرىكتەپ الىپ, «اساۋعا تۇساۋعا» دايىندادى. كوپ ىشىنەن كوزگە تۇسكەن جاناتتى رەجيسسەر كاتارينا رولىنە بەكىتتى. مۇنداي كەسەك بەينەلەر, جوعارىدا تىزبەلەپ وتكەنىمىزدەي, اكتريسانىڭ شىعارماشىلىق قورجىنىندا مول. ولاردىڭ قاتارىندا – ەڭلىك, نينا زارەچنايا, مەدەيا, كوردەليا, تورعىن سىندى ويلى دا تەرەڭ وبرازدار مول. جالپى, جانات چايكينانىڭ شىعارماشىلىق جولىن ءۇش ۇلكەن كەزەڭگە بولۋگە بولادى. العاشقىسى – تالدىقورعان تەاترىنداعى 15 جىلعا سوزىلعان تابىستى كەزەڭ بولسا, كەلەسىسى – اكتريسانىڭ تۋعان جەرى كەرەكۋ تەاترىنداعى جەمىستى جىلدار. ال ءۇشىنشى كەزەڭ – باس قالامىزدىڭ تورىندەگى باس تەاتر ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مۋزىكالىق دراما تەاترىندا تابىستى جالعاسىپ جاتىر. قاي تەاتردا قىزمەت ەتپەسىن, كيەلى ساحناعا دەگەن ادالدىعىن وزگە بايلىق پەن اتاققا ايىرباستاماعان اكتريسا ونەردەگى ءورىستى جولىن وسكەلەڭ ۇرپاققا ونەگەلى ەتسەم دەگەن ارمانىن دا ايتىپ قالدى ءسوز اراسىندا».
اكتريسا ايتادى: – قاي تەاتردا قىزمەت ەتپەيىن, مەن ءۇشىن اكتريسادان بۇرىن, ادام رەتىندەگى ارىمنىڭ تازالىعى ماڭىزدى بولدى. جاقسى ارتىستەن بۇرىن ەڭ اۋەلى جاقسى ادام بولسام دەدىم. سول نيەتىمە ساي اللا تاعالا جولىما دا جاقسى ادامداردى جولىقتىرعان بولار. ونەر تۋدىرعان ءۇش تەاترمنىڭ دا مەنىڭ ومىرىمنەن, شىعارماشىلىق جولىمنان الار ورنى ۇلكەن. ارقايسىسى ءبىر-ءبىر مەكتەپ بولدى دەسەم, قاتەلەسپەيمىن. اسىرەسە تالدىقورعان تەاترىنىڭ تاعدىرىمىزعا بەرگەن تارتۋى مول. ءالى ەسىمدە, ەكىنشى كۋرستىڭ اياعىندا ءبىزدىڭ كۋرستىڭ ستۋدەنتتەرى شەتىنەن تۇرمىسقا شىعا باستادى. الدىمەن اجار قۇربىمىز كسرو حالىق ءارتىسى حاديشا بوكەەۆانىڭ كۋرسىندا وقيتىن تۇڭعىشبايعا, ودان كەيىن مەن سول كۋرستىڭ ستۋدەنتى سەكەربەككە, الماحان كەنجەبەكوۆا ءوز كۋرستاسىمىز كەندەبايعا, ال جىبەك لەباەۆا ساعات جىلگەلديەۆكە تۇرمىسقا شىقتى. بارلىعىمىز ستۋدەنتتىك جىلداردا وتباسىن قۇرا ءجۇرىپ, ونەرىمىزدى تۇرالاتقان جوقپىز. وقۋىمىزدى دا ويداعىداي ءتامامداپ, تەاترداعى رولدەرىمىزدى وينادىق. بارىنە ۇلگەردىك. وسى تەاتردا ءجۇرىپ «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى» اتاعىن الدىم. سوندىقتان دا تالدىقورعان تەاترىنىڭ تاعدىرىمنان الار ورنى ۇلكەن. اسىرەسە 1975 جىلدىڭ 4 قاراشاسىندا تەاتردىڭ شىمىلدىعىن ع.مۇسىرەپوۆتىڭ «قوزى كورپەش– بايان سۇلۋ» قويلىمىمەن اشقانىمىزدا, 21 جاستاعى مەن باياننىڭ اناسى كۇنىكەيدى, ال ۇستازىم شولپان جانداربەكوۆا قوزىنىڭ شەشەسى ماقپالدى ويناعانداعى تولقىنىستى ءھام ءوزىم ءۇشىن ونەردەگى ەڭ ءبىر ونەگەلى تاجىريبەنى ەش ۇمىتا الماسپىن. سوڭعى ساحنادا قوس انا ماقپال مەن كۇنەكەي قوس قاراشىعىن جوقتاپ, قودارعا قارعىس ايتىپ زارىن توگەدى. مەن ءوزىمدى قانشا ۇستايىن دەسەم دە, تاجىريبەسىز جاس ەمەسپىن بە, شىنىمەن جىلاپ قويا بەرەمىن. ال شولپان اپايعا قاراسام, داۋىسى سونداي زارلى, ال كوزىنەن جاس كورىنبەيتىن سياقتى. «تەحنيكا دەگەن وسى ەكەن عوي» دەيمىن ىشىمنەن. ءار سپەكتاكلدە تاۋسىلىپ جىلاسا اكتريسانىڭ نەسى قالادى؟ «سەن ءوزىڭ جىلاما, كورەرمەندى جىلات» دەگەن ءسوز وسىدان شىققان بولار... سول كەزدەگى باس رەجيسسەرىمىز مۇحتار قامباروۆتىڭ سپەكتاكلدەن كەيىن شولپان اپايعا: «شاكىرتىڭىز سىزدەن باسىمىراق ويناعان سياقتى» دەگەن ازىلىنە: «دۇرىس, سولاي بولۋى كەرەك. ۇستازدان شاكىرت وزسا, مىنە, ەڭبەكتىڭ اقتالعانى سول» دەگەن ەدى ماقتانىشپەن. مەن ءۇشىن بۇدان اسقان باعا جوق.
مەن ويلادىم: «اكتريسا تەك تەاتر سالاسىندا عانا ەمەس, كينو الەمىندە دە كەلىستى كەيىپكەرلەردى كەمەلىنە كەلتىرە كەيىپتەدى. سونىڭ ءبىرى – سەرىك جارمۇحامەدوۆ تۇسىرگەن ايگىلى «وتەلمەگەن پارىز» ءفيلمى بولسا, ەكىنشىسى – جەلتوقسان وقيعاسىنا بايلانىستى تاسپالانعان رەجيسسەر, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى تالعات تەمەنوۆتىڭ «قىزعىش قۇس» كارتيناسى. سوندا اكتريسانىڭ شەبەرلىگىنە ءتانتى بولعان كەڭەس كينوسىنىڭ اڭىزى نوننا مورديۋكوۆا رەجيسسەرگە: «جاننا كاكايا پرەلەست! تالانتليۆايا, كراسيۆايا. ەي نادو پو-بولشە سنيماتسيا... ونا... ونا كراساۆيتسا» دەپ تامسانىپتى. شىنىمەن دە جانات اڭسابايقىزىنىڭ بويىندا ناعىز ارتىسكە ءتان ادەمىلىك پەن نازىكتىك, زيالىلىق بار. تەك سول سۇلۋلىقتى نونا مورديۋكوۆا ايتپاقشى, رەجيسسەرلەردىڭ قىراعى كوزى قالت جىبەرىپ العانى وكىنتەدى. ايتپەسە, «نەبىر ويلى بەينەلەر جانات چايكينانىڭ كەيىپتەۋىندە وزگەشە ورە بيىگىنە كوتەرىلەر مە ەدى...» دەگەن وي تۇرادى ۇنەمى كوكەيدە».
اكتريسا ايتادى: مەنىڭ ونەرگە ەش وكپەم جوق. شۇكىر, باقىتتى اكتريسامىن. بويىمداعى بارىما, تالانتىما ساي ونەر تۋدىردىم, ساحنادا ءومىر ءسۇردىم. كينو الەمىندەگى تاجىريبەلەرىم دە تاعىلىمىمەن قۇندى. اسىرەسە «وتەلمەگەن پارىز» فيلمىندەگى قۇبىلىس اكتەر ءانۋار مولدابەكوۆپەن بىرگە ويناۋىم – شىعارماشىلىعىمداعى ەڭ ءبىر جارقىن ساتتەردىڭ ءبىرى دەپ ەسەپتەيمىن. 1984 جىلى «وتەلمەگەن پارىز» تۇسىرىلەتىن بولىپ, ىرىكتەۋدەن ءوتتىم. كينوسىناقتى بەلگىلى كينواكتەر, رەجيسسەر بايتەن وماروۆپەن ءوتىپ, رولگە تاعايىندالدىم دا, ءبىرازدان كەيىن تۇسىرىلىمگە شاقىرىلدىم. الماتىعا قايتا كەلسەم, باستى رولدە بايتەن اعا ەمەس, ءانۋار مولدابەكوۆ ەكەن. قاتتى تولقىدىم ءارى ءبىر جاعىنان قۋاندىم دا. فيلمدە مەنىڭ ەكى-اق كورىنىسىم بار. ءبىرى – دوسحان جولجاقسىنوۆپەن, ەكىنشىسى – ءانۋار اعامەن. ەكەۋى دە ءبىراز فيلمگە ءتۇسىپ, ساحنادا دا, ەكراندا دا مايتالمان اتانعان كورەمەننىڭ سۇيىكتى اكتەرلەرى. تولقۋ دا, قورقۋ دا بولدى ارينە. ولارمەن سويلەسپەي, الىستاۋ اعاشتاردىڭ اراسىندا ءجۇرىپ دايىندالاتىن بولدىم. باعىمىزعا وراي, فيلم ءساتتى شىقتى. جاستارعا بەرەر تاربيەلىك ءمانى وتە زور. ءانۋار اعانىڭ ءىرى پلانداعى كوزىن كورگەندە شىنىمەن تاڭعالاسىڭ! شەبەرلىك دەگەن وسىنداي بولسا كەرەك! كەيىن دە تالدىقورعان تەاترىنا كەلىپ, سپەكتاكلدەرىمدى كورىپ, جىلى لەبىزىن, قامقورلىعىن ءبىلدىرىپ ءجۇردى. سونداي قاراپايىم جان بولاتىن, جارىقتىق. «وتەلمەگەن پارىزدىڭ» تۇسىرىلگەنىنە بيىل مىنە تۋرا 40 جىل بولىپتى. ارادا سونشا جىل وتسە دە, فيلم ءالى تەلەديداردان تۇسكەن ەمەس. كورەرمەننىڭ قايتالاپ كورۋدەن جالىقپايتىن سۇيىكتى كينولارىنىڭ ءبىرى. فيلم رەجيسسەرى سەرىك جارمۇحانبەتوۆ كينونىڭ ءتۇسىرىلىم جۇمىستارى تۋرالى كەزىندە «جاس الاش» گازەتىنە سۇحبات بەردى. سوندا ءجۋرناليستىڭ «اكتەرلەر قالاي ىرىكتەلدى؟ نەگە چايكينا؟» دەگەن سۇراعىنا: «چايكينانىڭ كوزىندە ۇنەمى مۇڭ تۇراتىن. جابىرلەنۋشىلىك بار. بەت جىرتىسۋ سياقتى ۇلكەن قىلىقتارعا بارا قويمايدى» دەپ جاۋاپ قايتارىپتى. «جانارىڭدا مۇڭ بار سەنىڭ» دەگەن ءسوزدى باسقالاردان دا ءجيى ەستىدىم... ال ونىڭ جۇمباعىن ءوزىم دە ءالى شەشكەن جوقپىن...
اڭگىمەلەسكەن –
نازەركە جۇماباي,
«Egemen Qazaqstan»
