بەيادەپ ءسوز بولمىسىمىزدىڭ كورىنىسى مە؟

«تورىعۋ» ءسوزىن قيسىنسىز قولدا­نىپ وتىرعان جوقپىز. سەبەبى بۇگىنگى كينو كەڭىستىگىندەگى ونەر تىلىندە ءجۇرىپ جاتقان ورەسكەل ورەسىزدىكتەر ەرىكسىز وسىنداي ويعا جەتەلەيتىنى راس. ءيا, قازاق كينوسىندا قوردالانعان ماسەلە كوپ. سونىڭ نەگىزگىسى ءھام وزەكتىسى – ءتىل ماسەلەسى. قاراپ وتىرىپ قارنىڭ اشادى, تىڭداپ وتىرىپ ءتوزىمىڭ تۇگەسىلەدى. ءتىپتى وتباسىڭمەن بىرگە وتىرىپ كينو كورۋ مۇمكىن بولماي بارا جاتىر.

سەنبەسەڭىز, كينوتەاترعا بارىپ كەز كەلگەن وتاندىق ءفيلمنىڭ كورسەتىلىمى­نە بيلەت الىڭىزشى. جالپىحالىقتىڭ دەڭگەيدە پروكاتقا شىققان فيلمدەردىڭ تيترىنداعى ءورىپ جۇرگەن گرامماتيكا­لىق قاتەلەردى ەسەپكە الماعاندا, كەيىپكەر­لەر ديالوگىندە دۇبارالىق پەن قۇلاق تۇندىرار بەيادەپ سوزدەن-اق شارشاپ شىعاسىز. وندايدا ويعا بەلگىلى بريتاندىق ءھام امەريكالىق كينورەجسسەر, ستسەناريست, پروديۋسەر الفرەد حيچكوكتىڭ « ۇلى فيلم جاساۋ ءۇشىن ءۇش نارسە كەرەك: ستسەناري, ستسەناري جانە تاعى دا ستسەناري» دەگەن ايگىلى ءسوزى ورالا بەردى.

ال بۇگىنگى كينوگەرلەرىمىز نە دەيدى؟ كەيىپكەرلەرىنىڭ قازاقشا-ورىسشانى ارالاستىرا سويلەگەن ءدۇبارا ءتىلى مەن بوعاۋىز ءسوزسىز كۇلدىرە نەمەسە ويىن جەت­­كىزە المايتىن دەڭگەيىن «ومىرگە جا­­قىن­داتقىمىز, شىنايى فيلم تۇسىر­­گىمىز كەلدى, قوعامدا بار جاعدايلار عوي» دەپ تۇسىندىرۋگە تىرىسادى. ول شىنىمەن سولاي ما؟ البەت­تە جوق! شىن مانىندەگى, تالانتتى ادام ەشقانداي بوقتىق ءسوزسىز-اق كورەرمەنىن باۋراپ الاتىن فيلم نەمەسە سەريال تۇسىرە ال­سا كەرەك. وكىنىشتىسى سول, كينوگەرلەر ءوزى­نىڭ شىعارماشىلىق السىزدىگى مەن قيال جۇ­پىنىلىعىن جۇلمالاپ اكەلىپ قوعامعا, زامانعا جاماي بەرەتىندىگى.

دەسە دە بۇل كوز جۇما قارايتىن, ءمان بەرمەي ءوتىپ كەتەتىن ماسەلە ەمەس. سەبەبى تىلدە تۇتاس ۇلتتىڭ تاعدىرى جاتىر. ويىمىزدى كينوتانۋشى, ونەرتانۋ كانديداتى ءنازيرا راحمانقىزىنىڭ مىنا ءبىرى پىكىرى قۋاتتايدى: «قازىر كىتاپ وقۋدان گورى, ەكرانمەن تاربيەلەنىپ جاتقان تۇتاس ءبىر ۇرپاق ءوسىپ كەلەدى. مىنە, وسى تۇستا كينو تۇسىرەمىن دەيتىن ءاربىر ادام تەك بۇ­گىنگى كۇن ءۇشىن ەمەس, بولاشاق ءۇشىن دە جاۋاپتى ەكەنىن سەزىنۋى كەرەك دەپ ويلاي­مىن. ويتكەنى كينوداعى ءتىل ماسەلەسى ۇلتتىق يدەولوگيامىزبەن دە تىعىز بايلانىستى. ءتىلى جوعالعان ۇلتتىڭ بولاشاعى قانداي بولاتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى عوي. قازىر ءبىزدىڭ كورەرمەن كوبىنە ەكرانعا ءجيى شى­عىپ جۇرگەن كوممەرتسيالىق فيلمدەرمەن ەتەنە تانىس. وكىنىشكە قاراي, بۇگىنگى قازاق كينوسىن سول فيلم­دەر ارقىلى قابىلدايدى. ونىڭ ۇستىنە سوڭعى جىلدارى ينتەرنەت كەڭىستىگىندە ەكى ءسوزىنىڭ ءبىرى بوقتىقتان تۇراتىن قازاقستاندىق ۆەب-سەريالدارى كوبەيىپ كەتتى. جانە قورقىنىشتىسى – بۇل ءۇر­دىس قالىپتى جاعدايعا اينالىپ بارادى. بۇعان ءدال قازىر ءمان بەرمەسەك, بولاشاقتا شەشىلۋى قيىن ۇلكەن ماسەلەگە اينالىپ كەتۋى ابدەن مۇمكىن. ال ەندى مەملەكەت قاراجاتىنا تۇسىرىلەتىن فيلمدەر بۇل جاعىنان مۇم­كىندىگىنشە قاداعالانادى. جوبالاردى ىرىكتەيتىن ارنايى ساراپتاۋ القاسى بار, سول كوميسسيا جاڭاعىداي بىلاپىت سوزدەردىڭ ەكرانعا شىقپاۋىنا اسا نازار اۋدارادى. ارينە, سولاي بولۋعا ءتيىس تە», دەيدى كينو سىنشى.

قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايرات­كەرى بەكجان تۇرىستىڭ دا پىكىرى وسى وي­مەن توقايلاستى. اكتەر ايتادى: «قازىر باتىسشىل بولىپ الدىق. بىزدە ءبارى قويىرتپاق. قازاقشا, ورىسشا سوزدەر, ونىمەن قوسا بوقتىق سوزدەر اقتارىلىپ, جان دۇنيەڭدى جالاڭاشتاندىرىپ جىبەرەتىن تىركەستەر كوپ. وتباسىڭمەن وتىرىپ كينو كورە المايسىڭ. ەڭ وكىنىشتىسى – سول كينولاردا سەنىڭ ارىپتەسىڭنىڭ جۇرگەنى. مەن وسىنداي نارسەمەن كۇرەسىپ جۇرسەم, مەنىڭ ارىپ­تەستەرىم سول جەردە جۇرەدى. بۇل دا ءبىر جانباعىستىڭ كورىنىسى شىعار. ونەر دەگەن – حالىقتىڭ ار-وجدانىنىڭ كوركەمدىك بەينەسى. بۇرىن ونەردىڭ سالماعى ار-ۇياتپەن ولشەنەتىن. قازىر اردان اتتاپ كەتىپ جاتىرمىز. جاڭاعىداي ارزان دۇنيەلەرگە اقشا ءۇشىن بارادى. بالكىم, تانىلۋ ءۇشىن باراتىن شىعار. مەن ءۇيتىپ تانىمال بولماي-اق قويايىن», – دەپ قازاق كينوسىن اشىنا سىنادى.

ءيا, سوڭعى كەزدە ءتۇسىرىلىپ جاتقان فيلم­­دەردىڭ قاي-قايسىسىن الىپ قاراساڭ دا شۇبار تىلمەن شەبەرلىگىن ۇشتاعان اك­تەرلەر, بوعاۋىز ءسوزدى بەينەلىلىك دەپ بىل­گەن رەجيسسەرلەر قاتارىندا شەك جوق. قا­زىر كينونىڭ ءتىلى ءومىردىڭ ءتىلى بولىپ بارا جاتقاندىعى جالعان ەمەس. اۋزىزەكى تىلگە سالىپ ستسەناري جازاتىنداردىڭ, ونى فيلم ەتىپ تۇسىرەتىندەردىڭ دە بار ماقساتى ونەر تۋدىرۋدان بۇرىن, اقشا تابۋعا تەلىنگەن. ايتپەسە, مەملەكەتتىك تاپسىرىس نەگىزىندە فيلم تۇسىرەتىندەرگە «تەمەكى شەگۋگە, بوقاۋىز ايتۋعا جانە اراق ىشۋگە بولمايدى» دەگەن سياقتى بىر­قا­تار شەكتەۋ بار. بىراق بىزدەگى بۇ­گىنگى كينو تۇسىرۋشىلەردىڭ كوپشىلىگى  جەكە ءوز قاراجاتىن جۇمسايتىندىق­تان, «قازان­شى­نىڭ ءوز ەركى, قايدان قۇلاق شى­عارسا» دەپ كەسىپ ايتا دا الادى. جانە ولار تۇ­سىر­گەن فيلمدەر, وكىنىشكە قاراي, كاس­سالىق تابىستىڭ كوشىن باستاپ تۇر. ماسە­لەن, «كەلىنجان» سەريالىنداعى ايسارا ءرولى ارقىلى تانىلعان اكتريسا داريعا بادىقوۆانىڭ پروديۋسەرلىگمەن تۇسى­رىلىگەن «تاپتىم-اۋ سەنى...» كومەديا­سى بيلەت ساتۋ جاعىنان سەنساتسيا جاسادى. ءتىپتى اتالعان ءفيلمنىڭ كاسسالىق ءتۇ­سىمى گولليۆۋدتىق «اۆاتار: سۋ جولى» كار­تيناسىن باسىپ وزعان. Ticketon بيلەت ساتۋ جۇيەسىنىڭ اقپا­راتىنا سۇيەنسەك, بۇل فيلم وتكەن جىلى 1,54 ملرد تەڭگە جيناعان. ال گولليۆۋدتىق ءفيلمنىڭ تابىسى 1,17 ملرد تەڭگەگە جەت­كەن. ءسويتىپ, «تاپتىم-اۋ سەنى...» وسىعان دەيىن وتاندىق كومە­ديا­لىق فيلمدەر ىشىندە 1,3 ملرد تەڭگە تابىس­پەن كوشتىڭ الدىن بەرمەي كەلگەن نۇرلان ­قويانباەۆتىڭ «قازاقشا بيزنەسىن» شاڭ­ قاپتىردى.

دەسە دە پروكاتقا شىققاننان-اق كورەر­مەنىن كينوتەاترعا اعىلتقان ءفيلم­نىڭ كوركەمدىك دەڭگەيىن دە ءدال سولاي ايتا المايتىنىمىز وكىنىشتى. ويتكەنى كە­يىپ­كەرلەرىنىڭ اۋزىنان توگىلىپ جاتقان بەي­ادەپ سوزدەر قۇلاق تۇندىراتىن ءفيلمدى سوڭىنان دەيىن تاماشالاپ وتى­رۋدىڭ ءوزى مۇڭ. بىراق سوعان قاراماستان كاسسادا بيلەت قالدىرماي, كينوتەاتردى لىق تولتىرعان كورەرمەننىڭ قاراسى قالىڭ. بەيادەپ ءسوزدى دە, «كۆن»-ءنىڭ دەڭ­گەيىندەگى قارابايىر قالجىڭدى دا, بەيبەرەكەت سيۋجەتتى دە ەش تالعام, قيىندىقسىز قىلعىتىپ وتىر­عان سول باياعى قاراپايىم كورەرمەن. ءنوپىر حالىق­پەن بىرگە كينوتەاتر تورىنەن تا­بىلعان رەجيسسەر ەرمەك تۇرسىنوۆ فيلم­نەن شىققاننان كەيىن-اق «ەلدى ۇيىت­قان» كومەديانى كاتاستروفاعا تەڭەپ, ەموتسيا­سىن جاسىرمادى: «كينو سالاسى تۇتاس دەگراداتسياعا ۇشىراپ وتىر. مەن ونى ءتىپتى ديۆەرسيا دەپ اتايمىن. مۇنىڭ ءبارى كوز الدىمىزدا بولىپ جاتقان نارسە. جالقاۋلانباي, موتوتسيكلگە مىنگەن ايەل تۋرالى انەۋبىر «تاپتىم-اۋ سەنى...» دەگەن كينوعا بارىپ قايتتىم. بۇل – كاتاستروفا! ال زالدار لىق تولى. ۇلتىمىزدىڭ ۋلانعانى سونشالىقتى, ولاردىڭ ءبارى كينونى تاپجىلماي كورىپ شىقتى. كورىپ وتىرعانداردىڭ ءبارى باقىتتى. ورنىم­نان تۇرىپ, «اۋ, حالايىق, سەندەردى الداپ سوعىپ جاتىر, مىنا كينونىڭ ءبارى وتىرىك, نەمەنەگە كورىپ وتىرسىزدار؟» دەگىم كەلدى. وكىنىشكە قاراي, قايداعى ءبىر اكتەرلەر مەن رەجيسسەرلەر قاپتاپ كەتتى. ەكران بىت-شىت. سوندىقتان كينوعا تسەنزۋرا ەنگىزۋ كەرەك, دەپ شىر-پىر بولدى.

رەجيسسەر الاڭى ورىندى. شىنىمەن-اق, ونەردى اقشا تابۋدىڭ قۇرالى كورىپ, تالعامدى-تالعامسىز فيلم تۇسىرۋ­شى­لەردىڭ قاتارى كوبەيىپ كەتتى. كاسسالىق تابىس ونەردىڭ ولشەمىنە اينالعان­داي. سوندىقتان بولسا كەرەك, «تاپتىم-اۋ سەنى...» كومەدياسىن تۇسىرگەن داريعا بادى­قوۆا قازىر «تاستايمىن-اۋ سەنى...» دەگەن جاڭا ءفيلمىنىڭ تۇسىرىلىمىنە كىرىسىپ كەتتى. كوردىڭىز بە, «تاپتىم-اۋ سەنىنىڭ» تابىسىنا داندايسىعان داريعا ەندى ءفيلمنىڭ اتاۋىنا دەيىن قارابايىرلىققا ۇرىندى, «تاستايمىن-اۋ سەنى...» دەپ ءماز. ال ونىڭ دەڭگەيىن بولجاماي-اق, اتاۋىنىڭ وزىنەن-اق كوپ نارسە اڭاعرۋعا بولاتىنداي. حايپ قۋىپ, ۇلت ونەرىن ورعا جىعىپ بەرىپ جاتقان مۇنداي پسيحولوگيا البەتتە الىسقا اپارماسى انىق. مۇنىڭ سەبەبىن كينوتانۋشى دانا امىربەكوۆا بىلاي دەپ تارقاتادى: «بۇگىندە ەكرانعا جول تارتقان فيلمدەردىڭ باسىم كوپشىلىگىن اۋەسقوي رەجيسسەرلەر جارىققا شىعارىپ جاتىر. ولار كينويندۋسترياعا كۆن-نان, ءازىل-ىسقاق تەاترلارىنان, اكتەرلىكتەن, انشىلىكتەن كەلگەن شوۋ-بيزنەس پەن توي-بيزنەس وكىلدەرى. فيلم تۇسىرگىشتەر كينو ونەرىنىڭ تابيعاتىن, ءتىلىن تۇسىنبەيتىن, ونىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ءالى دە تولىققاندى مەڭگەرمەگەن «ماماندار». سەنىمدىلىكتەرى سونداي, ءوز فيلمدەرىنە وزدەرى ستسەناري جازادى. ال كينونىڭ الىپپەسىن ۇيرەن­بەگەن, جانر ەرەكشەلىكتەرىن تۇسىنبەيتىن, تابيعاتىن بىلمەيتىن ادام كونتسەپتىدەن دايىن ستسەناريگە دەيىنگى ساتىلارىن ءوزى تۇسىنبەي جاتىپ, كورەرمەنگە قانداي وي ايتۋى مۇمكىن؟ قازاق كينوسىنىڭ ءتىلى­نىڭ شۇبارلانۋى, بوقتىق, بىلاپىت سوزدەر­دىڭ قولدانىلۋى ءبىزدىڭ كينوگەرلەرىمىز­دىڭ مادەنيەتى مەن ينتەللەكتۋالدىق دەڭ­گەيىنەن حابار بەرەدى. Salem social media-نىڭ ءوزى نە بولسا سونى كورسەتەتىن بولدى» دەسە, كينواكتەر نىشانبەك جۇباناەۆ: «بۇگىنگى فيلم ءتۇسىرۋدى كينوعا قاتىسى جوق ادامدار ويىنشىق قىلىپ العان سياقتى. اقشاسى باردىڭ ءبارى وسى سالاعا ارالاساتىن بولدى. كينو ساۋداعا اينالىپ كەتكەندەي. ال تالانت پەن تالعام, ءبىلىم مەن تاجىريبە ماسەلەسى سوڭعى ورىندا. دەسە دە بۇگىنگى كينو تۇسىرگىش ادامدار قۇر جالاڭبۇت امبيتسيامان الىسقا كەتىپ قالۋعا بولمايتىنىن دا ەسكەرۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. ول ونەردى وشىرمەسە, وسىر­مەيدى» دەپ كەسىپ ايتتى.

ءيا, بىزدىڭشە دە ونەردىڭ باستى ميسسيا­سى ورە بولۋى كەرەكتەي بولادى دا تۇرادى. سەبەبى كاسىبيلىك بار جەردە كوركەمدىك, ورە بار جەردە ونەر تۋادى. ونەر ارقاشان ومىردەن ءسال دە بولسىن بيىك بولۋعا ءتيىس. ال بىزدە كەرىسىنشە, «ونەر – ءومىردىڭ ايناسى» دەگەن قاناتتى ءسوزدى نەگىز ەتىپ, قا­رابايلىققا ۇرىناتىندار كوپ. سونىڭ سالدارىنان قازىرگى قازاق كينوسىنىڭ وتباسى, وشاق قاسىنان ارى اسا الماي وتىر­عانى دا شىندىق. تاقىرىبىنا ساي ءتىلى دە قارادۇرسىن. سوندىقتان دا ونەر دەسەك, ەڭ اۋەلى ورەمىزدى, تالعام دەسەك تىلىمىزگە ءمان بەرگەنىمىز ءلازىم. سەبەبى ەكران ەلدى, كينو تۇتاس ۇلتتى تاربيەلەيدى.

ءيا, كينو – قوعام ايناسى. ال ءسىز ايناعا قارادىڭىز با؟ نەنى كوردىڭىز؟