ينفوگرافيكانى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل, «EQ»
ساراپشى ۆلاديسلاۆ تۋركيننىڭ ايتۋىنشا, بازالىق مولشەرلەمە 0,5–1 پايىزدىق تارماققا تومەندەتىلۋى مۇمكىن. كوپ جاعدايدا 0,5 پايىزدىق تارماقتىڭ ىقتيمالدىلىعى جوعارى.
«اي سايىن جىلدىق ينفلياتسيانىڭ باياۋلاۋى بايقالىپ جاتىر. بۇل ناقتى مولشەرلەمە ءمانىن قالىپتى قاتاڭنان قاتاڭعا قاراي ىعىستىرىپ كەلەدى. قازىر ەلىمىزدە ەڭ جوعارعى ناقتى مولشەرلەمە تىركەلىپ وتىرعانىن ايتا كەتەيىن (ناقتى مولشەرلەمە – بازالىق مولشەرلەمە مەن ينفلياتسيا كورسەتكىشىنىڭ اراسىنداعى ايىرماشىلىق – رەد.). سونىمەن قاتار قازىر قايتا نىعايعان تەڭگە باعامى بايقالادى. بۇل دا تەڭگەلەي اكتيۆتەر ۇسىنىسىنا جانە ناقتى مولشەرلەمە مانىنە اسەر ەتەدى.
بەلگىلى ءبىر تەڭسىزدىكتى مەڭزەپ تۇرعان ايقىن سيگنالداردىڭ ءبىرى – بەيرەزيدەنتتەردىڭ ءبىزدىڭ باعالى قاعازدارعا دەگەن ۇلكەن سۇرانىسى. تولىققاندى ۇزاقمەرزىمدى ينۆەستورلارعا قاراعاندا, تاسىمالداۋشى ترەيدەرلەردىڭ مۇنداي اعىنى ادەتتە سىرتقى قاتىسۋشىلارعا الىپساتارلىق پايدا الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن بەلگىلى ءبىر بۇرمالانۋدىڭ بولۋىن كورسەتەدى. مۇنداي تەڭگەرىمسىزدىكتى جويۋدىڭ ەكى ءتاسىلى بار, ءبىرى – نارىقتاعى ۆاليۋتا ۇسىنىسىن قىسقارتۋ. ياعني بۇل – ۇلتتىق قوردان ترانسفەرتتى ازايتۋ. ەكىنشىسى – تەڭگەلەي اكتيۆتەردىڭ تارتىمدىلىعىن تومەندەتۋ. بۇل دەگەنىمىز – وسى ايتىپ وتىرعان مولشەرلەمە ماسەلەسى», دەيدى.
ايتۋىنشا, بىلتىر مولشەرلەمەنى تومەندەتە باستاعان كەزدە تەڭگە كۋرسىنىڭ ايتارلىقتاي قۇبىلۋى جانە السىرەۋى اڭعارىلدى.
«سول كەزدە ساراپشىلار «ەرتەرەك تومەندەتۋگە قارسى بولعان ەكونوميكالىق اگەنتتەر اقشامەن داۋىس بەرىپ جاتىر» دەپ مالىمدەدى. الەم بويىنشا مولشەرلەمەلەردىڭ تومەندەۋ تسيكلىنىڭ باستالۋىمەن تەپە-تەڭدىكتىڭ بۇزىلۋى, سپەكۋلياتسيالىق بەلسەندىلىك قايتا كۇش الادى. ءبىر جاعىنان, ينفلياتسيانىڭ باياۋلاۋ قارقىنى كۇتكەندەگى دەڭگەيدەن تومەن بولىپ تۇر. ەكونوميكادا ءالى پروينفلياتسيالىق فاكتورلاردىڭ ءباسى باسىم. پروينفلياتسيالىق فاكتورلاردىڭ قاينار كوزى رەتىندە جوعارى قارقىنداعى فيسكالدىق جانە كرەديتتىك ىنتالاندىرۋدى ايتساق بولادى. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, ۇب مولشەرلەمەنى ودان ءارى تومەندەتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداماۋى جانە ىشكى سۇرانىستىڭ تۇراقتى كەڭەيۋىمەن ينفلياتسيانى تۇراقتاندىرۋ فاكتورى رەتىندە قايتا نىعايتىلعان ايىرباس باعامىن ءبىرىنشى ورىنعا قويا وتىرىپ, قالىپتى قاتاڭ شارتتار شەڭبەرىندە جىلجۋدى جالعاستىرۋى مۇمكىن. ياعني باعام بىزدە ەڭ باستى نارسە جانە مولشەرلەمە سوعان بەيىمدەلەدى. قاداعالاۋشى قاتاڭ شارتتار ورناتۋعا دا بارمايدى, ويتكەنى بيزنەس ونسىز دا ءاردايىم اشتىق جاعدايىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. مۇندايدا, ۇب 0,25 پايىزدىق تارماققا تومەندەتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋى مۇمكىن», دەيدى تۋركين.
ونىڭ سوزىنشە, قازىرگى مولشەرلەمەنى ساقتاپ قالۋ ىقتيمالدىلىعى تومەن. ەگەر سولاي ىستەگىسى كەلسە, وندا ول ەكونوميكاداعى ايتارلىقتاي تاۋەكەلدەر مەن پروبلەمانى, تيىسىنشە مىقتى نەگىزدەمەنى تالاپ ەتەدى.
«قانداي دا ءبىر پروبلەما, تۇيتكىل تۋرالى بۇعان دەيىن ايتىلعان جوق. سىرتقى فون دا قازىر وتە جاقسى جانە الداعى 12 اي دا سولاي بولجانىپ وتىر. الايدا ۇب مۇنىڭ الدىندا جاريا ەتكەن «مولشەرلەمەنى تومەندەتۋدىڭ قازىرگى تسيكلى اياسىنداعى مۇمكىن بولاتىن ۇزىلىستەر» ءبىزدى الاڭداتادى. مۇندايدىڭ نە ءۇشىن كەرەك ەكەنى ءتىپتى تۇسىنىكسىز. بۇل شەشىم ۇب ءۇشىن وتە قولايلى, بىراق ول ەشقاشان بەلسەندى ەمەس, ەكونوميكا قۇرىلىمى ءۇشىن, ءتىپتى, دەسترۋكتيۆتى سانالادى. ورتالىق بانكتەر دەر كەزىندە نازار اۋدارىپ, شارتتاردى الدىن الا تۇزەتۋگە تالپىنىپ جاتىر. ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىن, ەكونوميكا تاريحىندا بىرنەشە رەت شامادان تىس قاتتىلىق نەمەسە اقشا-نەسيە شارتتارىن ۋاقىتىندا رەتتەي الماۋ رەتسەسسياعا, قۇرىلىمدىق بۇرمالانۋلاردىڭ ءوسۋى مەن تەرەڭ تامىرلانۋى كەزىندە ۇزاققا سوزىلعان توقىراۋ جاعدايلارىنا اكەلدى», دەيدى ساراپشى.
«Halyk Finance» بازالىق پايىزدىق مولشەرلەمەنى 50–100 بازالىق تارماققا تومەندەتۋگە بولادى دەپ سانايدى.
«تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتار ءتاريفىنىڭ جوعارىلاۋى, ۇلتتىق قوردان قاراجات الۋ ارقىلى 2023 جىلدىڭ ءتورتىنشى توقسانىندا بيۋدجەتتىك ىنتالاندىرۋدىڭ كۇشەيىپ كەتۋى, جىل باسىنان بەرى مينيمالدى جالاقى دەڭگەيىنىڭ كوتەرىلۋى سياقتى پروينفلياتسيالىق فاكتورلاردىڭ ساقتالۋىنا قاراماستان, ينفلياتسيانىڭ ودان ءارى تومەندەۋى جالعاسا بەرەدى. ءتىپتى وسى باياۋلاۋدىڭ ايتارلىقتاي تەجەلگەنىن جانە ۇلتتىق بانكتىڭ 2023 جىلدىڭ سوڭىنا ينفلياتسيانى 7,5 – 9,5% شەگىندە بولجاعانىن ەسكەرسەك, ءبىز اقشا-نەسيە ساياساتىن ودان ءارى جەڭىلدەتۋ جانە بازالىق مولشەرلەمەنى 2023 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 50–100 بازالىق تارماققا تومەندەتۋ مۇمكىندىگى بار دەپ ەسەپتەيمىز», دەيدى «Halyk Finance» ساراپشىسى ءمادينا قابجالەلوۆا.
بيىل قاڭتاردىڭ سوڭىندا جىلدىق ينفلياتسيا 9,5 پايىزدى قۇراعان ەدى. 2023 جىلدىڭ جەلتوقسانىمەن سالىستىرعاندا 0,3 پايىزدىق تارماققا عانا تومەندەدى. الايدا ينفلياتسيانىڭ ءبىر تاڭبالى دەڭگەيىنە قول جەتكىزگەن كەزدە بۇل تابيعي ۇدەرىس سانالادى. 2024 جىلى ۇلتتىق بانك تە, ساراپشىلار دا, سونىڭ ىشىندە ءبىز دە ينفلياتسيانىڭ كۇرت تومەندەۋىن كۇتپەيمىز دەيدى.
«ۇب بيىل جىل سوڭىندا ينفلياتسيانى 7,5 – 9,5 ينتەرۆالىندا بولجايدى. ءبىز 8,5 پايىز بولادى دەپ وتىرمىز. ۇلتتىق قوردان ترانسفەرت جاساۋ تۇرىندەگى ءىرى ۆاليۋتالىق ينتەرۆەنتسيالاردان كەيىن تەڭگە باعامىنىڭ قالىپتى السىرەۋى بىزدىڭشە 2024 جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا بولۋعا ءتيىس. سونىمەن قاتار ءالى دە جالعاسا ءتۇسۋى مۇمكىن بولىپ تۇرعان كوممۋنالدىق قىزمەتتەر باعاسىنىڭ قىمباتتاۋى دا باعانىڭ تۇسۋىنە كەدەرگى كەلتىرەدى. باعا ءوسىمىن ىنتالاندىراتىن تاعى ءبىر فاكتور – ۇلتتىق قوردان قوسىمشا قاراجات الۋ. بۇل تۋرالى ناۋرىزدا ناقتى بەلگىلى بولادى. الايدا بىلتىر الىنعان 5,3 ترلن تەڭگەنى ەسكەرە وتىرىپ, ينفلياتسياعا ىنتالاندىرۋ اسەرىن بەرۋ ءۇشىن بيىلعى ترانسفەرت مولشەرى ايتارلىقتاي جوعارى بولۋى كەرەك. مۇناي باعاسىنىڭ تۇراقتانۋىنا جانە مۇناي ءوندىرۋدى كەڭەيتۋگە قاتىستى بەلگىسىزدىك, ياعني ۇلتتىق قورعا تۇسەتىن تابىس اعىنىنىڭ شەكتەلۋى جاعدايىندا بۇل ستسەناريدىڭ ىسكە اسۋى نەعايبىل», دەيدى.
مونەتارلىق ساياساتتىڭ جۇمسارۋىنا ىقپال ەتەتىن تاعى ءبىر فاكتور – جاھاندىق ينفلياتسيالىق قىسىمنىڭ باياۋلاۋى.
«قازاقستاندا 6 پايىزعا تاقاۋ تۇرعان ناقتى مولشەرلەمەنىڭ جوعارى دەڭگەيى تىركەلدى. بۇل كۇتپەگەن سىرتقى كۇيزەلىستەردىڭ بولماۋى جاعدايىندا بازالىق مولشەرلەمەنىڭ ودان ءارى تومەندەۋى تراەكتورياسىنا نەگىز بەرەدى. ءبىزدىڭ پىكىرىمىزشە, كەزەكتى وتىرىستا بازالىق مولشەرلەمەنى 50–100 بازالىق تارماققا, 14,25–14,75 پايىز ارالىعىندا قالدىرۋعا بولادى. بۇل شەشىم ينفلياتسياعا جەتكىلىكتى تەجەۋشى اسەردى ساقتاي وتىرىپ, ەكونوميكاعا ىنتالاندىرۋ تۇرعىسىنان اسەر ەتەر ەدى», دەپ تۇيىندەيدى.
ەسكە سالايىق, قازىر بىزدە بازالىق پايىزدىق مولشەرلەمە – 15,25 پايىز. جىلدىق ينفلياتسيا – 9,5 پايىز. ينفلياتسيا بويىنشا ماقسات – 5 پايىز.
