فوتو: اشىق دەرەككوز
– جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ارتىقشىلىعى قانداي؟
– بۇل ءوزى سان تاراۋ سالالى ءورىس. سونىڭ ىشىندە گەنەراتيۆتى جاساندى ينتەللەكتىنى OpenAI كومپانياسى ويلاپ تاۋىپ, نارىققا شىعاردى. 2022 جىلدىڭ قاراشا ايىندا OpenAI ءوزىنىڭ العاشقى ChatGPT ءونىمىن ۇسىندى.
جاساندى ينتەللەكتىنىڭ باستى ارتىقشىلعى دەپ ادىلدىگىن ايتۋعا بولادى. ول بارلىق ادامنىڭ قابىلەتىن تەڭدەي كورەدى. ەكىنشى ەرەكشەلىگى – ينكليۋزيا. بارلىعىنا قولجەتىمدى, اعىلشىن ءتىلىن بىلسەڭىز دە, بولماسا تۇسىنبەسەڭىز دە جاساندى ينتەللەكتىنى يگىلىگىڭىزگە جاراتا الاسىز. ءۇشىنشى ارتىقشىلىعى – ارنايى مۇمكىندىگى. ياعني ارنايى ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداعان ستۋدەنتتەر مەن وقۋشىلار دا جاساندى ينتەللەكتىنىڭ شاراپاتىنا كەنەلەدى. اۋديتوريانى يگەرۋ الەۋەتى ارتادى. مىسالى, ءبىر زالدا 10 ستۋدەنت نەمەسە وقۋ كابينەتىندە 10 وقۋشى وتىرسا, وقىتۋشىنىڭ ولارعا جەكە (پەرسونالدى) ءبىلىم بەرۋگە مۇمكىندىگى جەتەدى, ساباققا قاتىستىرۋ ىسىندە بارلىعىن دا يگەرىپ, قامتي الادى. ال سول ورىنعا 100 ءبىلىم الۋشىنى شاقىرسا, ءبىر مۇعالىمنىڭ قارىم-قابىلەتى جەتپەي قالۋى مۇمكىن. جاساندى ينتەللەكت وسى اراسالماقتى ءوزى تەڭشەپ, باعامداپ بەرە الادى. مىسالى, ءبىز سيللابۋس وقۋ باعدارلاماسىن قۇرعاندا جاساندى ينتەللەكتىگە سۇرانىم جىبەرەمىز. ماسەلەن, جاڭاعى ايتقان 100 ستۋدەنتتىڭ جارتىسىنا جۋىعىنىڭ قابىلەتى جوعارى, وقۋ ۇلگەرىمى جاقسى, 20%-ى ورتاشا, قالعانى ناشار دەگەن سەكىلدى. جاقسى وقيتىن ستۋدەنتتەرگە كوپ مالىمەت بەرىپ, جەتەككە الۋدىڭ قاجەتى جوق, وزدەرى تاپسىرمانى قورىتا الادى. ال قابىلداۋى تومەن ستۋدەنتكە ءسولىن سىعىپ دايىنداپ بەرۋىڭ قاجەت. جاساندى ينتەللەكتىنى ىسكە قوسقاندا بارلىعىنا تەڭ قارايدى, جاقسى وقيدى, ۇلگەرىمى ناشار دەپ ساراپتامايدى. ستۋدەنتتەردىڭ قابىلەتىن نىعايتىپ, وقۋ ناتيجەلەرىن جاقسارتادى.
تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى ۆيرتۋالدى اسسيستەنت قىزمەتىن دە اتقارادى. وزىڭىزگە سەنىمدى كومەكشى بولۋعا جارايدى. ChatGPT ءونىمىن, ۆيرتۋالدى ماشيناڭىزدى اسسيستەنت رەتىندە ءتيىمدى قولدانا الاسىز. ناقتى اقپارات بەرسەڭىز, ءوزىڭىز تۋرالى تەرەڭىرەك تاني تۇسەدى.
– قوعام بۇل تۇسىنىككە ەكى كوزقاراس تانىتادى. ارتىقشىلىعىمەن قاتار قاتەرى دە بار دەگەندى العا تارتادى. بۇعان قانداي ءۋاج ايتاسىز؟
– عىلىمدا گالليۋتسيناتسيا دەگەن تۇسىنىك بار, بىلەسىز. جاساندى ينتەللەكت ۇسىنعان اقپاراتقا ءوزىڭىز تالداۋ جاساپ, ساراپتاپ ناقتىلىعىنا كوز جەتكىزىپ العان ءلازىم. ويتكەنى, ماشينا سىزگە جالعان اقپاراتتى, اقيقاتتان الىس, بۇرمالاعان جاڭالىقتى ۇسىناتىنى دا راس. ول اقپاراتتى قاينار كوزىنەن ەمەس, ادامداردىڭ ايتقان پىكىرىنەن ءۇزىپ ۇسىنۋى مۇمكىن نەمەسە ماشيناداعى تولىق اقپاراتتىڭ جەتىسپەۋىنەن بولادى. الەمدەگى جەتەكشى تەحنولوگيالىق كومپانيالاردا جالعان مالىمەتتى سارالاپ, اق-قاراسىن ايىراتىن دەپارتامەنتى بار.
– كەلەشەكتە ادامزات بالاسى ءۇشىن جۇمىس ورىندارىنىڭ ازايۋىنا اكەلىپ سوقپاي ما؟ بۇگىنگى كۇندە دامىعان ەلدەردە كولىك قۇراستىراتىن زاۋىتتاردا اۆتوماتتاندىرىلعان جاساندى ينتەللەكت جۇمىس اتقارىپ كەلەدى.
– بۇل – ۋاقىت تالابى, زامان اعىمىنىڭ قالاۋى. الەم تەحنولوگيانى تۇلەتىپ جاڭا ءونىم ۇسىنعاندا ەسكىسى قولدانىستان ىعىسۋى – زاڭدىلىق. مىسالى, كالكۋلياتور قولدانىسقا ەندى, بۇرىنعىداي شوت قاعىپ وتىرمايسىڭ دەگەندەي. سوندىقتان دا جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ادامزات ومىرىنە ەنۋى جاڭا ماماندىقتاردىڭ ومىرگە كەلۋىنە سەپتىگىن تيگىزىپ وتىر. پرومپت-ينجەنەر دەگەن مامان يەلەرىن وقىتۋ ءبىر جىل بۇرىن جوق ەدى. كۇنى كەشە ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە وسىنداي جاساندى ينتەلەكتىنى ورىستەتۋ ءۇشىن قاجەتتى مامان يەلەرىن وقىتۋ بويىنشا اۋقىمدى كونفەرەنتسيا ءوتىپ, جان-جاقتى تالقىلاۋ بولدى.
– قازاقستاندا جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ ءىسىن مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ تا قولداپ وتىر. ءتىپتى بىلتىرعى جولداۋىندا جاساندى ينتەللەكت سالاسىنا كادر دايارلاۋدى جوعارى وقۋ ورىندارىنا جۇكتەگەن ەدى.
– جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ ۇدەرىسىندە كادر دايارلاۋ ءىسى الەم ءۇشىن دە وزەكتى بولىپ وتىر. ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشى پروفەسسورلارىنان ارنايى كۋرس وقىدىم. «ەتيكا, تەحنولوگيا جانە مەملەكەتتىك ساياسات» دەپ اتالادى. ءۇش پروفەسسور وقىتتى, ۇشەۋىنىڭ دە قورقىنىشى – ۋاقىت تالابىنا توتەپ بەرۋدەگى قۋاتىمىز كەمىپ كەتە مە دەگەن ۋايىم. ء«بىزدىڭ ءبىلىم الەم ءۇشىن وزەكتى بولماي قالا ما دەپ قورقامىز» دەيدى.
مىسالى, قازاقستانداعى ۋنيۆەرسيتەتتە ءبىر سەمەستر وقۋ ۇزاقتىعى 3-5 اي ارالىعىن قامتيدى. تەوريالىق ءبىلىمدى ستۋدەنتتەردىڭ بويىنا بەس اي بويى سىڭىرگەنى الەمدىك يندۋستريانىڭ جاڭارىپ, جاڭعىرۋىنا جاراماي قالۋى ابدەن مۇمكىن.
– سينگاپۋردە اعارتۋشىلىق قىزمەت اتقاراسىز.
– ءبىزدىڭ ستارتاپ ونلاين 100% پراكتيكالىق ءبىلىم بەرەدى. ارنايى ينتەرۆيۋمەن وتكەن ستۋدەنتتەر مەن جاس مامانداردى ۇزدىك تەحنولوگيالىق كومپانيالارعا جۇمىسقا دايىندايمىز. ال ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن تىكەلەي جۇمىس ىستەگەندە بىردەن ستۋدەنتتەردى وقىتپايمىز. الدىمەن پروفەسسور وقىتۋشىلاردى دايارلايمىز. سولاردى جاساقتاپ العان سوڭ عانا ستۋدەنتتەرگە ءتالىم بەرەمىز. قازىرگى بۋىن Z ۇرپاق دەپ سانالادى عوي...
اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتيۆتىك تەحنولوگيا ورىسىندە تسەنتەنيالدى تولقىننىڭ قابىلداۋ قابىلەتى وتە جوعارى. كەز كەلگەن اقپاراتتى سۇزگىدەن وتكىزىپ قابىلداۋعا قۇشتار ۇرپاق بۇرىنعىداي 90 مينۋتتىق ءدارىس تىڭداۋعا ىقىلاستى ەمەس. قىسقا ۋاقىتتا, تەز ارادا تۇسىنۋگە تىرىسادى. بىلايشا ايتقاندا بۇرىن 10 مينۋتتا كەڭىنەن قامتىپ اۋقىمدى تۇسىندىرەتىن دۇنيەنى بۇلار 1 مينۋتتا ايتىپ جەتكىزۋدى تالاپ ەتەدى. سول سەبەپتى دە جاساندى ينتەللەكت سالاسىندا وقۋ ۇدەرىسى دە ايتارلىقتاي وزگەردى. وقۋ زالىندا ءۇش ساعات ءدارىس وقىپ تۇسىندىرگەننەن گورى تاجىريبە رەتىندە زاۋىتتاردى, كەڭسەلەر مەن زەرتحانالاردى ارالاپ, ءوندىرىس بارىسىندا ۇيرەتكەن الدەقايدا اقىلعا قونىمدى.
سينگاپۋردەگى ستارتاپ كومپانيامدى قۇرماس بۇرىن ەكى جىل ايگىلى «Microsoft» كومپانياسىندا «بولاشاق داعدىلار» باعدارلاماسى بويىنشا ازيا قۇرلىعىنىڭ 11 ەلىندە جەتەكشىلىك ەتتىم. بولاشاق داعدىلارىنا تەك تسيفرلىق تەحنولوگيا عانا ەنبەيدى. قالعان سالانىڭ ءبارى وسى پورتفوليوعا كىرەدى. جاساندى ينتەللەكتىمەن جۇمىس ىستەيتىن مامان قاجەت. شىعارماشىلىق داعدىسىن قالىپتاستىرعان, شىعارماشىلىق ورتامەن ءتىل تابىسا بىلەتىن, ءوزىنىڭ ىشكى كوڭىل-كۇيىن تانىپ, كوپتىڭ الدىندا باسقارا الاتىن جاندار سۇرانىسقا يە. ءبىزدىڭ ستارتاپ ەرتە جانە ورتا مانساپتىق مامانداردى دايارلاۋ ىسىنە بەلسەنە ارالاسادى. ءوزىمىزدىڭ اۆتورلىق باعدارلامانى ۇسىنامىز. نەگىزگى مۇراتىمىز – تەحنولوگيانى يگەرەتىن مامانداردى وقىتۋ. وسى باعىت بويىنشا ازيا قۇرلىعىندا جەتى مەملەكەتتە سەگىز جانە ون ەكى اپتالىق وقىتۋ كۋرسىمىزدى جۇزەگە اسىرىپ كەلەمىز. ونلاين باعدارلاما بويىنشا وقىتامىز. اۋقىمدى تەحنولوگيانى بىلەتىن جانە تاجىريبە جۇزىندە قولداناتىن 12 وقىتۋشى-تالىمگەر بار. ولاردىڭ جارتىسى مايكروسوفت, امازون, گۋگل, ديسنەي كومپانيالارىندا جۇمىس ىستەيدى, جارتىسى – تەحنولوگيالىق ستارتاپتاردىڭ نەگىزىن قالاۋشىلار.
– ەلگە ءجيى كەلىپ تۇراسىز با؟
– كوروناۆيرۋس ىندەتىنەن كەيىنگى كەزەڭدە جىلىنا ءبىر مارتە كەلىپ تۋىس-تۋعاندى ارالاۋعا تىرىسامىن. وسى جولعى ساپارىمدا دا اعايىننىڭ ورتاسىندا بولدىم. ودان كەيىن ارينە ءتۇرلى كەزدەسۋ, كونفەرەنتسياعا قاتىسۋعا شاقىردى. ءبىزدىڭ ستارتاپ كومپانيامىز قازاقستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىمەن دە تىعىز بايلانىس ورناتىپ, تىزە قوسىپ جۇمىس اتقارىپ ءجۇرمىز. سول شارۋامەن دە تۋعان ەلىمە كەلىپ-كەتىپ جۇرەمىن. جاساندى ينتەللەكت ورىسىندە قازاقستاندى قوسا العاندا ازيا ەلدەرى بويىنشا 400-دەن اسا پروفەسسوردى جاڭا تەحنولوگيا نەگىزىندە وقىتۋ كۋرسىنان وتكىزدىك. جارتى جىلدا 150 ستۋدەنت تە ءبىلىم الدى. عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى وتكىزگەن عىلىمي كونفەرەنتسيادا جاساندى ينتەلەكتىنىڭ ءبىلىم مەن عىلىمعا قوسار پايداسى تۋراسىندا بايانداما وقىدىم.
– جاساندى ينتەللەكتىنى ەل دامۋىنىڭ قوزعاۋشى كۇشىنە اينالدىرا الامىز با؟
– سينگاپۋر الەمنىڭ وزىق تەحنولوگياسىن وزدەرىنە سىڭىرە وتىرىپ سينگاپۋرلىك مودەلدى قالىپتاستىردى. بۇگىندە ازيانىڭ ايبىندى مەملەكەتى اتانىپ وتىر. بىزگە دە وسى جولدى تاڭداعان دۇرىس. وزىمبىلەرمەندىككە سالىنۋدىڭ قاجەتى جوق. دامىعان ەلدەردىڭ وزىق تەحنولوگياسىن يگىلىككە جاراتۋعا ۇمتىلعان ءجون.
– جاساندى ينتەللەكتىگە كەلەشەكتە بارلىق سالانىڭ كۇنى قاراۋى مۇمكىن بە؟
– الەمدىك قۇبىلىس ءسات سايىن وزگەرىپ, تەحنولوگيا تەتىگىن تابۋدا جاساندى ينتەللەكتىگە تاۋەلدىلىك ارتاتىنى ءسوزسىز. يننوۆاتسيانى جاساندى ينتەللەكت ارقىلى ىسكە اسىرا الاسىز. دەمەك, دۇنيەنىڭ كۇنى جاساندى ينتەللەكتىگە قاراعانى قاراعان. مەديتسينا, ءبىلىم, ءوندىرىس, اۋىل شارۋاشىلىعى, مەتالل, كەن ءوندىرۋ ىسىندە ۇتىمدى قولدانىلىپ كەلەدى. بۇگىندە الەمنىڭ يندۋسترياسى جاساندى ينتەللەكتىنى پايدالانىپ وتىر دەپ ناقتى ايتۋعا بولادى.
