«مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ ىسكە قوسىلعانىنا بەس جىل بولدى. سودان بەرى بۇل سالانىڭ بيۋدجەتى 2 ەسە ارتتى. بيىل 2,6 تريلليون تەڭگە بولىنەدى. الايدا مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسى ايتارلىقتاي جاقساردى دەپ ايتۋعا بولمايدى. كوپتەگەن قىزمەت ءالى دە قولجەتىمدى ەمەس. بۇدان بولەك, كوپ جاعدايدا رەسۋرستار ءتيىمسىز جۇمسالادى. سونىڭ سالدارىنان بۇل سالاعا قوسىمشا قارجى ءبولىپ, بيۋدجەتكە سالماق سالۋعا تۋرا كەلەدى. ۇكىمەت مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ قىزمەتىن قاتاڭ باقىلاۋعا الۋى كەرەك. بۇل جۇيە قاراپايىم ءارى تۇسىنىكتى بولۋى ءتيىس. مەديتسينالىق كومەكتىڭ بىرىڭعاي توپتاماسىن قالىپتاستىرۋ قاجەت. مەملەكەت كەپىلدىك بەرەتىن مەديتسينالىق قىزمەت ونىڭ بازالىق بولىگى بولۋى كەرەك. كەلەسى بولىگى جۇمىس بەرۋشىلەر مەن ازاماتتاردىڭ جارنالارىنان قۇرالاتىن ساقتاندىرۋ قاراجاتى ەسەبىنەن جاساقتالۋى كەرەك», دەدى پرەزيدەنت.
شىنىندا دا قازىرگى كەزدە دەنساۋلىق ساقتاۋ ىسىندە شەشىمىن تاپپاي جاتقان شارۋالار از ەمەس. بىرىنشىدەن, كادر ماسەلەسى قيىن. اسىرەسە, الىس اۋىلداردا دارىگەرلەردىڭ جوقتىعىنان ولاردىڭ مىندەتىن فەلدشەرلەر, مەدبيكەلەر اتقارىپ جۇرگەنى جاسىرىن ەمەس. جىل سايىن 7 مىڭعا جۋىق دارىگەر مامان دايارلانادى. بىراق ولاردىڭ 30 پايىزى ماماندىعىمەن جۇمىس ىستەمەي, باسقا سالاعا كەتىپ جاتىر. ويتكەنى ديپلوم العاننان كەيىن تاعى 2-5 جىل ينتەرناتۋرادا, ورديناتۋرادا, رەزيدەنتۋرادا ءبىلىمىن جالعاستىرۋعا بارلىعىنىڭ مۇمكىندىگى جوق. وقۋ جىلدارىندا ولارعا تەك ستەپەنديا تاعايىندالادى. ول ماردىمسىز قارجىعا جاس وتباسىنىڭ كۇن كورۋى مۇمكىن ەمەس.
دارىگەر مەن مەدبيكە ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ءىسىن دە رەتكە كەلتىرۋ كەرەك. بۇگىندەرى بۇل ءىستى ءار قالادا اشىلعان جەكە ۇيىمدار ءوز مىندەتىنە الىپ, ءبىلىم بەرمەي-اق سەرتيفيكات, كۋالىك «ساتۋمەن» اينالىسىپ ءجۇر. ءسويتىپ, دارىگەرلەر مەن مەدبيكەلەر پىسىقاي-الاياقتارعا جەم بولادى. سوندىقتان الماتىداعى بۇرىنعى دارىگەرلەردىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ينستيتۋتىن قايتا اشىپ, قالپىنا كەتىرگەن ءجون.
اۋىل مەديتسيناسىنىڭ احۋالى قازىر ءماز ەمەس. بىرىنشىدەن, ءبىلىمدى دە بىلگىر مامان جوق. ەكىنشى, دياگنوزدى انىقتاۋ ءۇشىن تەكسەرەتىن مەديتسينالىق قۇرالدار مەن جابدىقتار جوقتىڭ قاسى. اۋداندىق اۋرۋحانالارعا بەرىلگەن جىلجىمالى مەديتسينالىق امبۋلاتوريالاردىڭ, جىلجىمالى امبۋلاتوريالىق پويىزداردىڭ تيىمدىلىگى كۇمان كەلتىرەدى.
كوپتەگەن اۋرۋحانا جىلدار بويى كرەديتتىك قارىزدارىنان قۇتىلا الماي, قارىزعا تۇنشىعىپ وتىر. ويتكەنى ءدارى-دارمەكتەردىڭ, دياگنوستيكالىق جانە ەمدىك اپپاراتتار مەن جابدىقتاردىڭ قۇنى تىم جوعارى. مىسالى, حيرۋرگيالىق وپەراتسيالاردىڭ ءتاريفى وسىدان 10-15 جىلعى باعادا وزگەرىسسىز قالىپ, ەمگە كەتكەن قارجىنى تولىق اقتاي الماۋدا. مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى ءالى كۇنگە دەيىن ءوزىنىڭ دۇرىس جولىن تابا الماي, سىنعا ۇشىراۋدا. ءالى دە بۇل سالادا شەشىمىن كۇتىپ جاتقان ماسەلەلەر از ەمەس. قازىرگى كۇندەرى كوپتىڭ ءۇمىتىن تولىق اقتاماي وتىر. سوندىقتان كەيبىر تاراۋلارىنا وزگەرىستەر ەنگىزگەن دۇرىس.
دارىگەرلەردى تولعاندىراتىن تاعى ءبىر ماسەلە, جوعارى جاقتاعى مەكەمەلەر ورىنسىز قاعازباستىلىققا سالىنىپ, كەرەكسىز قۇجاتتاردى, قاجەتسىز تاپسىرمالاردى, اقپارات-سۇرانىستاردى تىم كوبەيتىپ جىبەردى. ونىڭ بارلىعىنا ۋاقىت تاۋىپ, دەر كەزىندە جاۋاپ بەرۋ كەرەك. وسىنداي ساتتەردە كەيدە ناۋقاسپەن, ولاردىڭ جاقىندارىمەن اسىقپاي سويلەسۋگە, جاعدايدى تۇسىندىرۋگە ۋاقىت تاپشى بولىپ جاتادى. سونداي-اق كەيىنگى جىلدارى اۋرۋحانالاردا كىشى مەديتسينالىق مامانداردىڭ تاپشىلىعى سەزىلىپ وتىر. ول ماماندىققا كەزكەلگەن ادام بارا بەرمەيدى. سەبەبى ايلىعى تىم ماردىمسىز (90-95 مىڭ تەڭگە). وكىنىشكە قاراي, ەجەلدەن كەلە جاتقان پروفيلاكتيكالىق مەديتسينا دەگەنىڭىز دە ءبىزدىڭ ەلدە جوقتىڭ قاسى. كەزىندە ءار كاسىپورىندا بولعان پروفپاتولوگ-دارىگەرلەر بۇگىندەرى قىسقارتىلىپ كەتتى. جۇمىسشىلاردىڭ دەنساۋلىعىن قاداعالايتىن دارىگەر جوق. قاراعاندىداعى ەڭبەك گيگيەناسى جانە پروفپاتولوگيا عزي جانە ونىڭ فيليالدارى نەگىزسىز جابىلىپ قالدى. يا, تىزە بەرسەك ءالى دە ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ىسىندە ويلاندىراتىن, كوپتى تولعاندىراتىن ماسەلەلەر از ەمەس. ىسكە كىرىسكەن جاڭا ۇكىمەتتىڭ جانە جاڭا تاعايىندالعان دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اقمارال ءالنازاروۆانىڭ الدىندا ءتۇيىندى ماسەلەلەر تۇر. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ماماندار, تۇرعىندار وسىنىڭ بارلىعى رەت-رەتىمەن شەشىلەدى دەگەن ۇمىتتە.
ساعىندىق وردابەكوۆ,
مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
