ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىن, ەكس-پرەمەر ءاليحان سمايىلوۆتىڭ الدىنا ەكونوميكا مەن ساياساتتا تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ مىندەتى قويىلعان ەدى. ول مۇنى وتە جاقسى شەشە ءبىلدى. ونىڭ ۇكىمەتى ەل ەكونوميكاسىن گەوساياسي تەپە-تەڭدىكتە ۇستاپ, ونىڭ كوپۆەكتورلى سيپاتىن قالىپتاستىردى. بۇل فاكتىلەر ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ساياسي جانە باسقارۋشىلىق قابىلەتىنىڭ مىقتى ەكەنىن كورسەتەدى. گەوساياسي تۋربۋلەنتتىلىك جاعدايىندا تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ قازىردىڭ وزىندە ۇلكەن جەتىستىك دەپ ەسەپتەيمىن.
سوندىقتان سمايىلوۆتىڭ پرەمەرلىگى تۇسىندا ءبارى جامان بولعان جوق.
گەوساياسي تۇراقسىزدىق جاعدايىندا پرەزيدەنت سايلاۋى ءوتتى. ءاربىر سايلاۋ ساياسي ەلدىڭ تاۋەكەلى سانالادى. ال بۇل سايلاۋدان كەيىن ەلدە ساياسي تۇراقتىلىق ساقتالدى. مۇنىڭ ءبارى – وسى تۇستا ۇكىمەتتى باسقارعان تۇلعا ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك.
بىراق قازىر ەلدىڭ الدىندا باسقا مىندەتتەر تۇر. ەندى ۇكىمەت مۇشەلەرى اراسىندا ءتارتىپ, جۇكتەلگەن مىندەتتەردى مۇلتىكسىز ورىنداۋ, كريستالدىق بەدەل ماڭىزدى. شىندىعىندا, جاڭا سىن-قاتەرلەر قازاقستانعا ەكونوميكا مەن الەۋمەتتىك ساياساتتا قاتاڭ شەشىمدەر قابىلداۋدى تالاپ ەتەدى. ال بۇل كاپيتالدى قايتارۋ مەن سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەستە ۇكىمەت باسشىسىنىڭ مىنەزىنە, تاباندىلىعىنا نازار اۋدارىلادى. ول ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى شەشۋگە ەرەكشە نازار اۋدارۋ ءۇشىن قۇزىرەتىن كۇشەيتۋ كەرەك. ماڭىزدى ەكونوميكالىق شەشىمدەر ساياسي ەرىكتى تالاپ ەتەدى.
مۇنداي ناقتى جاعدايلاردا مەملەكەتتەر دامۋىندا جۇكتەلگەن مىندەتتەردى شەشۋدىڭ ءجيى قولدانىلاتىن تاجىريبەسى قاۋىپسىزدىك كۇشتەرىنە وكىلەتتىكتەردى بەرۋ بولىپ ەسەپتەلەدى.
ءبىزدىڭ كورىپ تۇرعانىمىز وسى. ۇكىمەتتىڭ جاڭا باسشىسى قاۋىپسىزدىك ورگانىنىڭ قىزمەتكەرى, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس باسقارماسىنىڭ بۇرىنعى باسشىسى. سونداي-اق پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى, پرەزيدەنت اكىمشىلىگى رەفورماسى بويىنشا شتابىنان دا تاجىريبە الدى. سوندىقتان بەكتەنوۆتىڭ تاعايىندالۋى, وسى تۇرعىدان العاندا قيسىندى. رەفورمالار شتابىنىڭ باسشىسى ۇكىمەتتى ەۆوليۋتسيالىق جولمەن باسقاراتىنىنا سەنەمىن.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىن, قازىر ەكونوميكانى دامىتۋعا قاراجاتتىڭ وراسان تاپشىلىعى جاعدايىندا ۇكىمەتتىڭ مىندەتى – ەل بيۋدجەتىن تولىقتىرۋ. سوندىقتان اكتيۆتەردى قالپىنا كەلتىرۋدى 2024-2025 جىلدارداعى №1 تاپسىرما بولماق.
ولجاس بەكتەنوۆتىڭ پرەمەرلىگى تۇسىندا باسىمدىق – شەتتەگى قازاق اۆتيۆتەرىن ەلگە قايتارۋ. زاڭسىز الىنعان اكتيۆتەردى قايتارۋ جونىندەگى كوميسسيانىڭ جۇمىسى وعان جاقسى تانىس.
بۇل كوميسسيا استرونوميالىق 220 تريلليون تەڭگەنىڭ بانك وپەراتسيالارىن زەرتتەپ جاتقانى تۋرالى ايتىلدى. بىراق باسپاسوزدە وسى مالىمەتكە ءتيىستى دەڭگەيدە ءمان بەرىلمەدى. دوللارمەن ەسەپتەسەك, بۇل قازاقستاننىڭ ءىجو-نەن 2 ەسە كوپ – 489 ميلليارد دوللار.
ەندى بايلىعىنىڭ زاڭدىلىعى مەن ادىلدىگىن دالەلدەۋدى قاجەت ەتەتىن وليگارحتاردىڭ قۇپيا ءتىزىمى جاڭا تۇلعالارمەن تولىقتى دەگەن اقپارات ەستىدىم. بۇل ءتىزىم الداعى ۋاقىتتا تولىعا بەرەدى. ءبىز الدا 30 جىل بويى زاڭدى بيلەپ كەلگەن وليگارحيالىق توپتىڭ وڭ جامباسىنا كەلە بەرمەيتىن شەشىمدەردىڭ قابىلداناتىنىنا كۋا بولامىز.
قارجى-ەكونوميكالىق بلوكتىڭ تولىعىمەن وزگەرگەنىن دە ايتۋ كەرەك. ۇەم جانە قارجى مينيسترلىگى – بارلىق نەگىزگى ەكونوميكالىق جانە فيسكالدىق ساياساتتى انىقتايتىن نەگىزگى ۆەدومستۆولار. ال ەندى باستى پروبلەمالار – بيۋدجەت تاپشىلىعى, ۇلتتىق قوردان قوسىمشا قاراجات الۋ مەن مەملەكەتتىك قارىزدىڭ ۇلعايۋىنا اكەلىپ سوقتىرعان شىعىستار ەكەنى بارىمىزگە بەلگىلى.
قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك قارىزى قازىردىڭ وزىندە التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرىنەن دە, ۇلتتىق قور اكتيۆتەرىنەن دە اسىپ تۇسكەنى, مەملەكەتتىڭ تازا اكتيۆتەرى (اكتيۆتەر مينۋس پاسسيۆتەر) كەيىنگى ونجىلدىقتاعى ەڭ تومەنگى ماندەرگە دەيىن تومەندەگەنى تەك تاۋەلسىز ساراپشىلارعا عانا ءمالىم. سوندىقتان ەسكى قازاقستاننان كاپيتالدى شىعارۋمەن قاتار, ءالى دە ەكونوميكالىق ساياساتتى شىنداپ وزگەرتۋگە تىرىسۋ نيەتى بار سياقتى.
وسى وزگەرىستەردىڭ بارلىعى الداعى ەكى جىلدا قازاقستاننىڭ ساياساتى بۇرىنعى وليگوپوليانىڭ اكتيۆتەرىن قايتارۋ ارقىلى ەكونوميكانى جاقسارتۋ جانە بيۋدجەتتى تولىقتىرۋدىڭ كوزى رەتىندە قابىلدانادى. ءبىزدى ۇمىتتەندىرىپ وتىرعان فاكتور – وسى.
توعجان قوجاليەۆا,
پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونiندەگi ۇلتتىق كوميسسيا مۇشەسى
الماتى
