بالا نۇرمۇرات اۋىل مەكتەبىن ۇزدىك ءبىتىردى. ادەبيەتتى, ونەردى جانىنداي ءسۇيدى. اتاسى ەرمان قارت بالام اقىن-جازۋشى بولار دەپ ۇمىتتەندى. ال اناسى ءابيلا «بەلارۋستى» جۇرگىزەتىن شەبەر-مەحانيك بولسا دەيتىن. اكەسى نايات اتا وڭ قولىنان ونەرى تامعان اعاش ۇستاسى ەدى. بالكىم, نۇرمۇراتى تاقتايدان ويۋ-ورنەك جاسايتىن ۇستا بولار دەپ ويلاعان. جوق, بالا نۇرمۇرات ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن بويدا الماتىداعى سول كەزدەگى اتاعى دۇركىرەپ تۇرعان سحي-عا اتتاندى. قاس-قاعىم ساتتە بەس جىل وتە شىقتى. قارماقشىداعى كىندىك قانى تامعان جاڭاجول اۋىلىنا ورالدى. ءوز ءىسىن مۇقيات اتقاراتىن جاس جىگىت ءتورت-بەس جىلداي ينجەنەر تىزگىنىن ۇستاپ, اتاق-ابىرويعا بولەندى. وتاۋ قۇردى. اقىلىنا سىمباتى ساي جارى قاليماشتان المات, قايىرجان, تورعىن, گۇلجانات سىندى ۇل-قىز ءسۇيدى.
بىردە جاڭادان قۇرىلىپ جاتقان قىزىلوردا اعاش وڭدەۋ زاۋىتىنا باس ينجەنەرلىككە كونكۋرس جاريالاندى. 20 شاقتى ۇمىتكەر باق سىناپ, كونكۋرسقا ءتۇستى. توپ جارعان نۇرمۇراتتىڭ باعى جانىپ, اعاش وڭدەۋ زاۋىتىنا ينجەنەر بولىپ شىعا كەلدى, زاۋىتتىڭ تاسىن ورگە دومالاتتى. جەر-جەردەن جاڭا قۇرال-جابدىقتار, ستانوكتار الدىرىپ, تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتتى.
بىردە نۇرمۇرات سۇيىكتى قارىنداسى زينا ەكەۋى اۋىلعا تارتتى. استىندا باس ينجەنەرگە بەرىلگەن سۋ جاڭا «زيل 130» كولىگى بار. جاڭا كولىك جەر اپشىسىن قۋىرىپ, جۇيتكىپ كەلەدى. زينا ەكەۋىنىڭ اڭگىمەسى تاۋسىلار ەمەس. وسىلايشا, اڭگىمە-دۇكەن قىزىپ, جالاعاش تۇسىنداعى بۇرىلىسقا كەلىپ قالعانىن بىلمەي قالدى. ءرۋلدى شۇعىل بۇردى. كولىك اۋدارىلىپ, ءۇش دومالادى. دالا جىم-جىرت. نۇرمۇرات كولىك استىندا وڭ قولىن شىعارا الماي, شارق ۇرىپ جاتتى. ال سۇيىكتى قارىنداسى اۋىر سوققىدان ءفاني دۇنيەگە اتتانىپ كەتكەنىنەن بەيحابار. ۇلكەن جولدىڭ بويىمەن انشەيىندە ەرسىلى-قارسىلى اعىلعان كولىك تولاستاماۋشى ەدى. بۇگىن بىرەۋى جوق. سەگىز ساعات بويى نۇرمۇرات كولىك استىندا جاتتى. كەنەت كولىك گۇرىلى ەستىلدى. بالىق اۋلاۋعا شىققان ءۇش ورىس جىگىتى ەكەن. دەرەۋ اۋدارىلعان كولىكتى ورنىنان قوزعاپ, ەس-ءتۇسسىز جاتقان نۇرمۇراتتى جالاعاش اۋدانىنىڭ ورتالىعىنداعى اۋرۋحاناعا جەتكىزدى. دارىگەرلەر سۋىت قيمىلعا شىقتى. وبلىس ورتالىعىنان دارىگەرلەر شاقىرتتى. «وپەراتسيانى وسى جەردە جاساماي بولمايدى. ازاماتتى وبلىس ورتالىعىنا جەتكىزۋ كوپ ۋاقىت الادى, قالايدا وسى جەردە امان ساقتاپ قالۋدىڭ قامىنا كىرىسۋ كەرەك», دەپ دارىگەرلەر ءبىر شەشىمگە كەلدى.
نە ىستەۋ كەرەك؟ ابدەن جانشىلعان وڭ قولدى يىقتان كەسۋ كەرەك. سونىمەن, وتىزدىڭ قىرقاسىنا شىققالى تۇرعان ازاماتتىڭ وڭ قولى يىقتان كەسىلدى. الپامساداي ارىستاي ازامات لەزدە دومالاندى دا قالدى. مىنە, تاعدىر... اۋرۋحانادا ۇزاق جاتتى. كوپ ۇزاماي وبلىس ورتالىعىنداعى اۋرۋحاناعا جەتكىزىلدى. بارلىق ەم قولدانىلدى. بىلىكتى دارىگەرلەر ءتۇن ۇيقىسىن ءتورت ءبولىپ, ازاماتتىڭ ساۋىعۋىنا كۇش سالدى.
ءبارى ەسىندە. سودان نۇرمۇرات التى ايداي ەمدەلدى. وتباسىنا ورالدى. بويىن تىكتەي باستادى. سۇيىكتى جارى قاليماشتىڭ وسى ءبىر قيىن ساتتەگى دەمەۋ قۇشاعى بارىنەن بولەك بولدى. نۇرمۇرات بىرتىندەپ كوشەگە شىعادى, اۋلا الدىنداعى ورىندىققا وتىرادى, ءسال-ءپال سەرۋەندەيدى. كوزى تۇسكەندەر اياعان كەيىپ بايقاتادى, مۇنى سەزگەن ساتتە جاسىپ قالعانداي بولادى, سالدەن سوڭ قايرات شاقىرادى, قۋات جينايدى.
جاتا-جاستانىپ كىتاپ وقيدى. قايسىكۇنى جارى قاليماش اقىن ءىلياستىڭ جىرلاعان «قۇلاگەرى» مەن ن.وستروۆسكيدىڭ «قۇرىش قالاي شىنىقتى» رومانىن كىتاپحانادان اكەلىپ بەرگەنى بار. باس الماي وقىدى. «مەنىڭ جەرلەسىم, سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى قاسىمتاي ىزتىلەۋوۆتىڭ ەكى اياعى جۋان ساننان جوق, بىراق ول تەمىر تۇلپاردى اقجاردا جۇيتكىتىپ ءجۇر. ال اياق-قولى سەمىپ قالعان, كوز جانارىنا اينەك ورناتقان جازۋشى ز.شۇكىروۆتى جۋرناليست ۇ.باعاەۆ «قۇرىش قازاق» دەپ تامسانا جازدى عوي. مەحانيزاتور ج.تاسپامبەتوۆا شە, ءبىر اياعى كومباين شتۋرۆالىنا ورالىپ, كەسىپ كەتكەندە رۋلگە وتىرىپ, قازاق قىزىنا ءتان باتىلدىق تانىتتى. ال مەن وسىلاردى كورىپ نەگە مۇجىلۋگە ءتيىستىمىن. جو-جوق, مەن جۇرتتى زامانداستارىمدى ەڭبەككە شاقىرۋعا ءتيىستىمىن», دەپ وي ءتۇيدى نۇرمۇرات.
ازاماتتىڭ وتكەن كۇندەرى ءبارى كوز الدىندا سايراپ تۇر. بىرەر جىل كوشەگە شىعىپ بالمۇزداق, پاپيروس, شەمىشكە ساتتى, ارسىنبادى, تيىننان پۇل قۇراپ, وتباسىن اسىرادى, بىرتىندەپ قور جينادى. دۇنيەگە جەكەشەلەندىرۋ دۇربەلەڭى كەلدى. باياعى ءوزى ەڭبەك ەتكەن قىزىلوردا اعاش وڭدەۋ زاۋىتى تىعىرىققا تىرەلىپ, جەكەلەردىڭ قولىنا ءوتتى. جۇرت جاپپاي جەكە كاسىپكەرلىككە بەت بۇردى. نۇرمۇرات ءارى ويلانىپ, بەرى ويلانىپ «باباس» اتتى جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەس قۇردى. اعايىن-تۋعانداردىڭ باسىن قوسىپ, وزىنە ورىنباسارلىققا ءىنىسى جانات ەرمانوۆتى تاعايىنداپ, ءوزى ديرەكتور تۇتقاسىن يەلەندى. سونىمەن, «باباس» سەرىكتەستىگى اۋەلىندە اعاش ونىمدەرىنەن ەسىك-تەرەزە, جيھاز تۇرلەرىن شىعاراتىن كاسىپورىنعا اينالدى. ءۇش جىل ىشىندە اينالىمدا 4-5 ملن قارجىسى بار ۇلكەن ۇجىم اتانىپ, ونىمگە سۇرانىس مولايا ءتۇستى.
ءبارى اڭىز سياقتى. سول باياعى «باباس» قازىر قالاداعى مۇراتباەۆ كوشەسىندەگى بەس قاباتتى عيماراتقا قونىس تەپكەن. كاسىپكەر نۇرمۇرات ەرمانوۆ ءبىر كەزدەرى قۇلاۋعا اينالعان بەس قاباتتى جاتاقحانانى ساتىپ الىپ, قازىر تانىماستاي جوندەتىپ, عيماراتقا بىرنەشە كاسىپكەردىڭ باسىن قوسىپ وتىر.
«باباس» سەرىكتەستىگىنىڭ ابىرويى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى. سەرىكتەستىك قارماقشىنىڭ جاڭاجول اۋىلىندا جۇزدەگەن گەكتار كۇرىش ەگىپ, توننالاعان سىر مارجانىن جەر-جەرگە جونەلتۋگە مۇمكىندىك الدى. «باباستىڭ» قالا ورتالىعىندا قۇرىلىس ماتەريالدارىن ساتاتىن بازارى دا بار. قالا سىرتىندا 200-گە جۋىق تۇيە, جىلقى وسىرەتىن, ونىڭ ونىمدەرىن قالا دۇكەندەرىنە ساتاتىن شارۋا قوجالىعىنىڭ ىسىنە سۇيسىنبەي بولمايدى.
ازامات, كاسىپكەر, دەپۋتات نۇرمۇرات ەرمانوۆتىڭ ەڭبەگى باعالانىپ, «پاراسات», «قۇرمەت» وردەندەرىمەن ماراپاتتالدى. قازىر وبلىستىق تارتىپتىك كەڭەستىڭ كەڭەسشىسى, مۇگەدەكتەر مۇڭ-مۇقتاجىن قورعايتىن بىلىكتى زاڭگەر.
تۋعان جەرى جاڭاجول اۋىلىنداعى مەكتەپكە, بالاباقشاعا اركەز كومەكتەسەدى. قىزىلوردا قالاسىنداعى بىرنەشە كوشە اسفالتتالىپ, سۋ جۇيەلەرىن تارتۋعا قارجى بولگەنىن تۇرعىندار ءجيى اۋىزعا الادى. قالا ىرگەسىندەگى ماحامبەتوۆ اۋىلىنا امبۋلاتوريا اشۋعا مۇرىندىق بولدى. جوق-جۇقا جاندارعا, ستۋدەنتتەرگە قارجىلاي كومەكتەسۋدى پارىز سانايدى. ءوزى وتىرعان عيمارات جانىنان «زاڭ كونسۋلتاتسياسى» كەڭسەسىن اشىپ العان. تۇرعىندار كەڭەس الاتىن ناعىز ورتالىققا اينالدى. جۇمىسسىز جۇرگەندەردى ەڭبەككە ورنالاستىرۋدى ويدان شىعارمادى.
ءبىز بىلەتىن نۇرمۇرات – قازىر ناعىز كەمەل شاعىندا. بەينە ءبىر قۇرىش قازاق دەسەڭ, جاراسادى.
تاعى ءبىر جاڭالىق حابار ەستىدىك. تاياۋدا كاسىپكەر ن.ەرمانوۆتىڭ ۇلكەن سۋرەتىن بەيبارىس سۇلتان داڭعىلىنا ءىلۋ تۋرالى قالا اكىمىنىڭ شەشىمى ازىرلەنىپ جاتقانىنان حاباردار بولدىق. بۇل قۇرمەت – كاسىپكەر ەڭبەگىنىڭ جەمىسى.
قايىربەك مىرزاحمەت ۇلى,
جۋرناليست
قىزىلوردا وبلىسى
