ونەر • 07 اقپان, 2024

ەلىنىڭ ەركە قىزى

240 رەت
كورسەتىلدى
18 مين
وقۋ ءۇشىن

ءان – اۋليە دەيدى. ءان توگىلگەن جەردە, ادامنىڭ تىرلىگى دە جەڭىل تارتادى. سودان دا شىعار, اۋەزدى اۋەن جۇرەكتى تەربەپ, سەزىم قىلىن شەرتكىزەدى, مۇڭدى ءان تەرەڭىنە باتىرادى, جىگەرلى, وتتى اندەر بويىڭدى شىمىرلاتىپ, نامىسىڭدى جانىپ, رۋحىڭدى اسقاقتاتادى, ال ويناقى, كوڭىل كۇيدىڭ اندەرى جانىڭدى جادىراتادى. ادەمى ءان قاشاندا حالىقتىڭ ساعىنىشىنا اينالادى. بۇل رەتتە ءاننىڭ باعىن اشىپ, تىڭدارمانعا جەتكىزەتىن ءانشىنىڭ ورنى ەرەن. ەلۋ جىلعا جۋىق كيەلى ساحنادا ۇلتتىق ونەرىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە وزىندىك ۇنىمەن, وزىندىك قولتاڭباسىمەن ۇلەس قوسىپ, قوس كومەيدەن شىققانداي سىڭعىرلاعان سىرلى داۋسىمەن شىرقاي سالعان «سارىارقا», ء«وز ەلىم», «وتىرارداعى توي», سونداي-اق «بۋرىلتاي», «جالعىز ارشا», «قوس ورىك», «وي, كوك», ت.ب. كوپتەگەن حالىق انىمەن تانىمال قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, «قۇرمەت», «پاراسات» وردەندەرىنىڭ يەگەرى, ءدۇلدۇل ءانشى باعدات سامەدينوۆانىڭ جان دۇنيەسى – وزىنشە ءبىر الەم...

ەلىنىڭ ەركە قىزى

ونەر جانە نامىس

بارشاعا ايان, باعدات ەل-جۇر­تىنا ەڭ الدىمەن ۇلتتىق جاۋ­ھارىمىز – حالىق اندەرىمەن تا­نىل­عان ءانشى. ال حالىق اندەرى عاسىرلار بويى قازاق دەگەن اتاۋمەن بىرگە كەلەدى. حالىق اندەرىنىڭ ومىرشەڭدىگى, قۇن­دىلىعى نەدە دەگەنگە كەلسەك, وندا قازاقتىڭ مىنەزى, رۋحى, بولمىسى, ارمانى, مۇڭى, شەرى, «شىركىن-ايى» جاتىر ەمەس پە. مىنە, باعدات قى­زىمىز سول حالىق اندەرىنە قاشاندا ادالدىق تانىتىپ, كيەلى ساحنادا ءوزىنىڭ داۋىس بوياۋىمەن سول ونەردىڭ ناسي­حات­تاۋشىسى, جاناشىرى بولىپ كەلە جاتىر. سونىمەن قاتار كە­شەگى رابيعا ەسىمجانوۆا, جامال وما­روۆالاردىڭ سارقىتى, كوزى. بۇ­گىنگى تاڭدا سول كوشتىڭ باسىندا تۇر­عان ءورشىل, جىگەرلى, نامىستى ءانشىمىز.

«جاقسى ءان ورىنداۋشىسىن تاپ­­سا, يەسىن تورگە سۇيرەيدى» دەگەن, بىردە نۇرعيسا تىلەنديەۆ اعا­مىز باعداتتى شاقىرىپ الىپ: «ق­ارا­عىم, وسى سەنى ء«وز ەلىمدى» جاق­سى ورىندايدى دەپ ەستيمىن. تىڭ­داپ كورەيىنشى», دەيدى عوي. تىڭ­دايدى. باعداتتىڭ ساحنادا ساي­گۇ­لىك اتتاي تىقىرشىپ, شابىتىنا قامشى ۇرىپ, ءاننىڭ بولمىسىن­ بەرۋدەگى ەنەرگياسىنا, كۇش-قۋاتىنا ريزا بولادى. ءاندى جاي عانا ء«وز ەلىم» دەپ ەمەس, «بۇل – مەنىڭ ەلىم, بۇل – مەنىڭ جەرىم» دەگەن رۋحپەن, جىگەرمەن, جان دۇنيەسىمەن جەتكىزەدى. ۇناعانى سونشا, وركەسترگە شاقىرىپ, وزىنە قاي­تا وركەستروۆكا جاساپ, ايتقىزا­دى. سوندا نۇراعا: «باعداتتىڭ ءاندى ايتۋ تراكتوۆكاسى بولەك قوي, شىر­كىن! اسىرەسە حالىق اندەرىن وزىندىك وزگەشە ستيلمەن بەرەدى. ءارى ءاندى نوتامەن ەمەس, جۇرەكپەن, قازاقى جان بەرىپ ورىندايدى», دەپ باعا بەرگەن. وسىلايشا, نۇراعاسى وزىنە عانا ارنايى رەپەرتۋار جاسايدى. قازىر ساناسا, ون جىلدا بارلىعى جيىرماعا جۋىق ءاندى وركەسترگە ارناپ جازىپ بەرىپتى. سوندا عوي, «وتىرار سازى» وركەسترىندەگى مۋزىكانتتار نۇراعاڭنىڭ ۇجىمدا ۇزاق جىلدار ءان سالعان انشىلەردىڭ وزىنە وسىنشاما ءاندى جازباعانىن تاڭدانىس­پەن ­ايتادى ەكەن. بۇل اري­نە ءانشى­نىڭ باعى ءارى جەتىستىگى ەدى.

بۇگىندە ءانشىنىڭ تولقۇجاتى­نا اينالعان «سارىارقا» شە! «قا­زاق­­­ستان» شە! ءاندى وزىنە عانا ءتان داۋ­­سىمەن قۇبىلتىپ, كەڭ تىنىس­تى ۇنىمەن, جۇرەكپەن شارى­ق­­تا­تا ايتقاندا, شىنىندا دا سا­رى­ار­قانىڭ سايىن دالاسىن كوز ال­دىڭىزعا اكەلەدى. «قازاق­كون­تسەرت­­تە» باعدات ۇزاق جىلدار ءان سال­عان «سامال» حالىق اسپاپتار ور­كەسترىنىڭ جەتەكشىسى بولعان بەل­گىلى كومپوزيتور ۆلاديمير پي­تەرتسەۆ: «باعدات ءان سالعاندا بۇكىل قازاق­تىڭ ەن دالاسىن قۇشا­عىنا سىيدىرىپ ايتادى» دەپ, ول دا ۇل­كەن باعا بەرگەن. ال باعدات­تىڭ ونەردەگى قۇربىسى, قازاقتىڭ روزاسى (رىمباەۆا) ءبىر سۇحباتىن­دا: «قازىرگى زاماندا نە كوپ, ءانشى كوپ. بىراق سونىڭ ىشىندە ءانشىنىڭ دە ءانشىسى بار. باعداتتىڭ انشى­لىك ونەرىندە قازاقى بوياۋ جاتىر. بۇگىندە ۇلكەن اپالارىمىز ومىر­دەن ءوتىپ كەتتى. باعدات ءوزى كەزىندە سول اپا­لارىنان ءتالىم-تاربيە العان. قازىر ءوزى ۇستاز رەتىندە جاس­تارعا ءدارىس بەرىپ ءجۇر. قازاقتىڭ حالىق ان­دەرى قالاي بولۋى كەرەك دەگەندە, بۇگىنگى جاستارىمىز ەسترادا ەمەس, حالىق اندەرىندەگى يىرىمدەردى تابۋ, تابيعاتىن اشۋ, ونىڭ بۇكىل ءداستۇرىن, كەڭدىگىن كور­سەتۋ جاعىنان باع­دات اپالارىنان كوپ تاربيە الۋى, ۇيرەنۋى كەرەك», دەگەن ەدى.

باعداتتىڭ بۇگىنگى تىڭدارمان­دارى, اسىرەسە جاستار بىلە بەر­مەيتىن ەرەكشەلىگى – ول تەك قازاق­تىڭ عانا ەمەس, كەزىندە ورىستىڭ, قىرعىزدىڭ دا حالىق اندەرىن ولار­دان اسىرماسا, كەم ايتپادى. ءبىر عانا مىسال. وندا كەڭەس ودا­عىنىڭ كەزى. ءنوۆوسىبىر قالا­سىندا وتەتىن بۇكىلوداقتىق كور­مەدە قازاقستان پاۆيليونىنا كە­­لۋ­شى قوناقتارعا ورىسشا ءان سا­لۋ­عا باعداتتى اتتاي قالاپ اپا­رادى. ويتكەنى ونىڭ رەپەرتۋارىندا ورىستىڭ التىن داۋىستى ءان­شىسى ليۋدميلا زىكينانىڭ «مات زەمليا مويا», حالىق اندەرى «كورو­بەينيكي», ت.ب. ءبىراز ءان بار ەدى. داۋسىنىڭ كەڭدىگى, كومەيدەن كەۋلەگەن سىڭعىرى, ءاننىڭ تابيعاتىن ءتۇسىنىپ, جۇرەگىنەن وتكىزىپ ايتاتىنى زىكينادان ءبىر كەم ەمەس. مىنە, سول جولعى كورمەدە باعدات ورىستىڭ حالىق اندەرىنەن پوپۋرري ورىنداپ جاتقاندا ءنوۆوسىبىر قالاسىنىڭ مەرى توقتاپ, ءان بىت­كەنشە اسقان ري­زاشىلىقپەن تىڭداپ تۇرادى. ول كەزدە ۇيالى تەلەفون جوق, كەشكە قا­راي دۇكەن ارالاپ كەتكەن باعداتتى شارق ۇرىپ ىزدەسىن. سويتسە, گۋبەرناتور مىرزا كەشكى قوناقاسىنا قازاقستاندىق ورىسشا ءان ايتقان سول قىزدارىڭىز كەلسە دەپ قولقا سالسا كەرەك. ءسويتىپ, ءبىر كەش بويى ورىسشا ءان سالدىرعان عوي. بىراق باعدات 1986 جىلعى جەلتوقسان كوتەرىلىسىنەن كەيىن ورىسشا ءان ايتۋدى قويادى. مىنە, باعداتتى نامىستى ءانشى دەگەنىمىز سول.

قىرعىز اعايىندار دا باعدات­­تى وتە جاقسى كورىپ, سىيلايدى, قۇر­مەت-تەيدى. قىرعىزدىڭ حالىق ان­دەرى «جال جالىم», «نارىندان جاز­عان سالەم حاتتى» قىرعىزدان ار­تىق ورىندايتىنى سونشا, قا­شان­­دا قىرعىزستاندا وتەتىن ۇكى­مەت­تىك كونتسەرتتەرگە ارنايى شاقىرتا­تىن. ءتىپتى ماناستىڭ مىڭ جىلدىق تويىندا دا «قۇدا ءتۇسىپ», وسى «جال جالىمدى» ورىنداتقان.

بىردە 90-جىلدارى الماتىدا­عى رەسپۋبليكا سارايىندا ەكى ەل­دىڭ – قىرعىز اعايىنداردىڭ «مىس­قىل», قازاقتاردىڭ «تاماشا» ويىن-ساۋىق وتاۋىنىڭ بىرلەسكەن كون­تسەرتى وتەدى. سول كونتسەرتتە باع­دات قازاقشا دا, قىرعىزشا دا ءان سالادى. سوندا عوي, قازاقتىڭ بەل­گىلى ساتيريك جازۋشىسى سادىق­بەك ادامبەكوۆ اعامىز ىنى­لەرى جاراسقان ابدىراشەۆ پەن كوپەن امىر­بەككە: «مىنا كىتابىم­دى قا­زاقشا كەرەمەت ءان سالعان قىر­عىزدىڭ باعدات دەگەن قىزىنا بەر­سەم دەپ ەدىم. كەلەشەكتە قازاق­ستانعا اكەلىپ ءان سالدىرتۋعا كۇش سالايىق», دەسە كەرەك. كوپەكەڭ بولسا: «باعداتتى بىلمەگەنىڭىز ۇيات قوي, اعا. ءوزىمىزدىڭ قىزى­مىز عوي», دەپ قاتتىراق ايتىپتى. ال سول جولى قىرعىزستاننىڭ قازاقستانداعى ەل­شىسى اكبار رىس­­قۇلوۆ «باعدات ەكى ەلدىڭ ارا­سىنداعى التىن بەلدىك قوي» دەپ قىزىمىزعا ارناپ «قازاق – قىرعىز اراسى» دەگەن ولەڭ جازادى. وعان التىنبەك قورازباەۆ اعاسى ءان جازىپ, ونى ءبىراز جىلدان بەرى ورىنداپ ءجۇر.

كەيىننەن الماتىدا تاعى ءبىر ەلارا­لىق ۇكىمەتتىك جيىنعا سول كەز­دەگى قىرعىزستاننىڭ تۇڭعىش پرە­زيدەنتى اسقار اقاەۆ كەلىپ قا­تى­سىپ, كونتسەرتتىڭ سوڭىندا ساح­ناعا كوتەرىلىپ, فينالعا شىققان ارتىس­تەرگە بارىپ: «قازاق – قىرعىز اراسى» ءانىن ورىنداعان قىز قاي­دا؟» دەپ ءبىر قۇشاق گۇل سىيلايدى.

 

«انامدى وزگەشە ساعىنامىن...»

باعدات – تاعدىرلى ءانشى. ءومىر ونى ماڭدايىنان سيپاي قويمادى. جەتى جاسىندا اناسىنان, سەگىز جاسىندا اكەدەن ايىرىلىپ, اعايىندى ءۇش قىز, ءبىر ۇل اجەسى ءدىلدابالا مەن كىشى اكەسى ءحاميدىننىڭ تاربيەسىندە وسەدى. اناسى جىرعاش جيىن-توي­لاردا ءان سالىپ, جارقىلداپ وتى­راتىن, ءازىل-قالجىڭعا جاقىن كوپ­شىل ادام بولعان. قاشاندا سول جيىن­دارعا كەنجە قىزى باعداتىن ىلەستىرىپ, قاسىنان تاستامايتىن. اكەسى ءساميدىن – اۋىلدا بريگادير. بىردە ورىس, شەشەن مەن قازاق­تار سوزگە كەلىپ, ارتى توبەلەسكە ۇلا­سا­دى. ۋشىققانى سونشا, ارقاي­سى­سى قول­دارىنا تۇسكەن ايىر, بالتا الىپ جۇگىرىسەدى. ءبىرىن-ءبىرى قۋىپ, جۇ­گەرىنىڭ ىشىنە كىرگەندە, تاسادا تۇرعان ورىس جىگىتى باعدات­تىڭ اكەسىنىڭ باسىنان كەتپەنمەن شاۋىپ جىبەرەدى. سودان ول كىسى ءولىم اۋزىنان قالعانىمەن, سويلەگەندە ء­تىلى كۇرمەلىپ, ءبىر اياق, ءبىر قولى كەم ­بولىپ قالادى. اناسى دۇنيە­دەن وتكەن سوڭ, اكەسىنىڭ دەنساۋلىعى كۇرت ناشارلاپ, اراعا جىل سالىپ باقي­لىق بولادى.

اتا-اناسى قايتىس بولعان سوڭ, قىرعىزستاندا تۇراتىن اكە­سى­نىڭ تۋعان ءىنىسى ءحاميدىن قارا شا­ڭى­راقتى ويسىراتىپ المايىق دەپ, ۇلكەن قىزمەتىن تاستاپ, اۋىلعا كو­­شىپ كە­لەدى. ول كىسىنىڭ پەرزەنتى بول­ماعان­دىقتان, اعاسىنىڭ بالا­لارىن ­باۋرىنا باسىپ, ءوز پەرزەن­تىندەي باعىپ-قاعادى. كىشى اكەلە­رى اقىلدى, ەل اراسىندا بەدەلدى, ارتىق سويلەمەيتىن, وتە اقكوڭىل, دوم­بىرا, ماندالينا تارتىپ, ولەڭ جازاتىن اۋىلدىڭ زيالىسى ەدى. ءسوزدى ورنىمەن قولدانباسا: «نە, پالە, قالاي بولسا سولاي, قيقى-جيقى سويلەيسىڭدەر», دەپ رەنجيتىن كورىنەدى. وسىلايشا, تازالىققا, جىگەرلىلىك, قۇلشىنىسقا ۇيرەتكەن كىشى اكەسى «وسى قىزىم ءبىر جەردەن شىعادى» دەپ بەتىنە ەشكىمدى قا­راتپايدى. اجەسى بولسا: «اتتەڭ, ۇل بولىپ تۋماعانىڭ-اي سەنىڭ», دەيدى ەكەن. ونىسى – نەمەرەسى­نىڭ ءۇيدىڭ دە, ءتۇزدىڭ دە شارۋاسىن تياناقتى ءارى شاپشاڭ قيمىل­داپ, دوڭگەلەتىپ اكەتەتىنىنە ريزا بول­عانى. مالدىڭ استىن تازالاپ, ءشو­بىن سالىپ, سۋاردى. سيىر دا ساۋدى. كەش­كىلىك بار جۇمىستى ءبىتىرىپ, مال­دى كىرگىزگەن سوڭ-اق سولاردىڭ ال­­دىندا تۇرىپ «بۇل­بۇلدى», «ال­قوڭىردى» بار ­داۋ­­سىمەن ايتا­تىن. كەيدە تۇن­دە اجەسى ەكەۋى مالدى قا­راۋ­عا شىق­قاندا دا, قاي جاعىنان ءانى تاسىپ تۇراتىنىن, شىرقاي جونەلگەندە: «اينالايىن, جارىم تۇندە قاقساماي قويساڭشى», دەپ اپاسى ويبايىن سالادى ەكەن. اجەسى 1975, اعاسى 1986 جىلى دۇ­نيەدەن ءوتتى. مىنە, وسىنداي جاناشىر جانداردان ومىردە كوپ نار­سە ۇيرەنگەن باعدات ءانشى بۇگىنگى جەتكەن جەتىستىگىنە وسى كىسىلەردىڭ ەڭبەگى زور بولعانىن, ولاردىڭ سەنىم­­دەرىن اقتاۋعا تىرىسقانىن ەرەك­­شە ساعىنىشپەن ەسكە الادى.

«اناڭىزدى قانداي كەزدە ەسى­ڭىزگە الاسىز؟» دەگەن ساۋالىمىز­­عا: «شەشەمنىڭ كوزى ك ۇلىپ تۇراتىن. حاديشا اپكەم ەكەۋمىز «اپاما مەن تارت­قانمىن» دەپ تالاساتىن­بىز. اۋىلداعىلار «سەن تارتقانسىڭ» دەيدى. اپكەمنىڭ كوڭىلىنە قاراپ, «سەن-اق تارتا بەرشى» دەپ قويا­تىن­مىن. اكەمدى ويلاپ قويامىن دا, انام­دى ەت جۇرەگىم ەزىلە وزگەشە ساعى­نامىن. مەن اتا-ەنەممەن 16 جىل بىرگە تۇردىم. العاش تۇر­مىس­قا شىعىپ, قاتتى قينالعان شا­عىمدا, بولماسا ادىلەتسىزدىككە تاپ بول­عاندا وڭاشادا اپا دەپ ايعاي­لاپ, وكىرىپ جىلاپ الاتىنمىن», دەدى كوزدەرى­نە جاس تۇنعان ءانشى.

 

ۇستاز ءتالىمى

باعدات جامبىل وبلىسى مەر­كى اۋدانىندا ون جىلدىقتى تامام­داعان سوڭ, الماتىداعى رەس­­پۋبليكالىق ەسترادا-تسيرك ونەر ستۋدياسىنا وقۋعا تۇسەدى. اۋىل­دان ءان­شى بولسام دەپ ارمان ارقا­لاپ كەل­گەن بويجەتكەننىڭ باعى شىعار, كەرەمەتتەي پەداگوگتىڭ قو­لىنا تۇسەدى. قان­شاما اتاقتى انشىلەردىڭ ۇستازى بولعان ناديا شاريپوۆا ونەر­دە عانا ەمەس, ومىر­دە دە شاكىرتىنە جول سىلتەپ وتىر­دى. باعداتتى قىزىن­داي وتە جاقسى كورگەنى سونشا, جانى­نان تاستاماي, كەيدە ساباق بىتكەن سوڭ ۇيىنە الىپ كەتەتىن. ونىڭ دالەلى, بىردە قازاقتىڭ الەمدىك دەڭگەي­دەگى ءانشى قىزى مايرا مۇحامەد­قىزىنىڭ جاڭادان ەلگە كەلىپ جات­قان كەزى, ۇستازى ناديا اپايى­نىڭ ۇيىنە دايىندالۋعا بارادى. سوندا قابىرعادا ءىلىنىپ تۇرعان باعدات­تىڭ فوتوسىن كورىپ, «مىناۋ ءان­شى اپاي عوي», دەسە كەرەك. سوندا ول كىسى: «مەنىڭ الدىمنان قانشاما ستۋدەنت ءدارىس الىپ, ءبىتىرىپ شىق­تى. بىراق سونىڭ ىشىندە باعداتتى ­جاق­­­سى كورگەنىم سونشا, قىزىمداي ­بول­دى», دەگەن عوي.

«ومىرىمدە ونداي زيالى, مەيى­رىم­دى, انامنىڭ ورنىن تولتىرعان­داي بولعان پاراساتتى جاندى كور­مە­دىم. ال وقۋدى بىتىرىسىمەن «قا­زاق­كونتسەرتكە» جۇمىسقا كىردىم. ونەر­دە نا­ديا اپايعا, سوسىن ىس­تىق-سۋىعىما ورتاقتاسىپ, جاقسى-جاما­نىمدى كوتەرە بىلگەن قاسيەتتى قارا شاڭىراققا قارىزدارمىن. ال­تىن­­بەك اعا دا قاشاندا قول­داۋ كورسەتە­تىن. بۇگىنگى تاڭدا بۇل ۇجىم­­دى بەل­گىلى ازامات تايىر قارا­­تاەۆ قولىنا الدى», دەيدى ءانشى قىزىمىز.

ساحنادا جارتى عاسىرعا جۋىق ءان سالىپ, حالقىنا بىرنەشە رەت ەسەپ بەرگەن كونتسەرتتەرىندە «ەل­گە سالەم», «مەن دالانىڭ قىزى­مىن...», «حالقىم – بارىم, ونەرىم – ارىم, ءومىر – باعىم», ء«ان – جۇرە­گىم» دەگەن تاقىرىپتارىنىڭ ءوزى ونىڭ ەلىن, جەرىن, قازاعىن قان­شا­لىقتى جاقسى كورەتىنىنەن حابار بەرسە كەرەك.

«راسىندا دا, مەن دالانىڭ قى­زىمىن, – دەيدى ءانشىمىز اعىنان جارىلا. – دالا – ول مەنىڭ تامىرىم, تۇعىرىم, بەت-بەينەم, بول­مى­سىم, ارىم. سول دالانىڭ بۇكىل قاسيەتىن بىلەمىن, سول دالا­نىڭ ءتۇتىنىن, سول دالانىڭ جۋسا­نىن يىسكەپ ءوستىم. سول دالادا قازاق­تىڭ بارلىق سالت-ءداستۇرىن تو­لىق بولماسا دا, ءبىر كىسى­دەي ءبىلىپ ءوستىم. ەگەر بۇگىن ءبىر نار­سەگە قو­لىم جەتىپ جاتسا, سول دالادان ءنار, ءتا­لىم-تاربيە العانىم. سول ءۇشىن دە قازاق ەكەنىمە وسى جەر­دە ماق­تانا الامىن. ونىڭ ۇس­تىنە تىڭ­دار­ماندارىمنىڭ, مەنى جاق­­سى كو­رەتىن كورەرمەنىمنىڭ دەنى اۋىلدا.

 

اسىل قازىنا – فولكلوردا

«بۇگىندە قازاقتىڭ حالىق ان­­دەرىنە دەگەن ەلدىڭ, جۇرتتىڭ ىقى­لاسى كەمىپ بارا جاتقانداي. باياعى­داعىداي «وي, شىركىن دۇ­نيە, ىشتەگى ارمانىن ايتىپ تۇر عوي» دەپ ءوزىنىڭ جوعىن ىزدەپ وتىراتىن تىڭدارمانداردى جوعالتىپ الدىق. بىراق ويلى دا سانالى, سارابدال تىڭدارماندارىمىز دا بارشىلىق. دەگەنمەن جاس­تارعا وي سالۋىمىز كەرەك. ەسكى­لىك­تىڭ ءانى دەپ قارايدى. سول ەسكى­لىك­تىڭ انى­نەن شەدەۆر جاساعان ديما­شى­مىز «داي­ديداۋمەن» بۇ­كىل الەم­دى اۋزىنا قاراتىپ, تاڭ­عال­دى­رىپ وتىرعان جوق پا؟ ستۋ­دەنت­تەرگە ءدارىس بەرگەندە, «نەگە حا­لىق اندەرىنە ءبىرتۇرلى, جەڭىل كوز­قاراسپەن قارايسىڭدار. ءبىزدىڭ اسىل قازىنامىز فولكلوردا. ءبىز سول حالىق اندەرىنەن باستاۋ الا­مىز», دەيمىن. قازىر شەتەل­دىڭ جە­ڭىل اۋەنىنە ەلىكتەۋشىلەر باسىم. كوپ ەلىك­تەگەننەن دە ول ءان ومىر­شەڭ بولا المايدى. سوندىقتان دا بار­دىم-كەلدىم اندەر بۇگىن ايتىل­سا, ەرتەڭ ۇمىتىلىپ قالىپ جاتادى...»

 

باقىتتى ءانشى

باعدات – دارا دارىنىمەن بىرگە اقىل-پاراساتى تەڭ ءانشى. ۋاقىتتىڭ تالابىنا ساي ىزدەنگىش قاسيەتى ۇنايدى. تىنىمسىز. قولعا العان ءىسىن بىتىرگەنشە تىنىم تاپپايدى. ەڭبەكقور. سۇلۋلىققا جانى قۇشتار. جالپى, ءومىر, قوعام جايلى ءوز ويى بار ءانشى. كوپ وقيدى. ءاندى الىپ شىعاتىن ءسوزى بولعاندىقتان, وعان اسا قات­تى ءمان بەرەدى. تۋعان­نىڭ, باۋىردىڭ, دوستىقتىڭ پارقىن بىلەدى, باعالايدى. ومىردە اياۋلى انا, سۇيىكتى دە قامقور اجە, ادال دوس, جاناشىر باۋىر. باعداتتىڭ بار بايلىعى ەكى بالاسى بولسا, ولاردىڭ دا بايلىعى, قازىناسى – انا­لارى. قاشان كورسەڭ ءدان سۇيرە­گەن قۇمىرسقاداي قوس قاراشىعىن شاماسى كەلگەنشە باعىپ-قاقتى, وقىتتى, تاربيە بەردى. بالالارىن بىرەۋ­دىڭ ارقاسىندا ەمەس, ءوز باسىن الىپ جۇرۋگە, ءوز ماسەلەلەرىن ءوزى شەشە الاتىنداي ەتىپ تاربيە­لەۋگە كۇش سالدى. مەرۋەرت تە, مارال دا «حابار» تەلەارناسىنىڭ بەلدى قىز­مەتكەرلەرى. شۇكىر, قازىر ءۇش نە­مە­رەسى بار. ال ءاربىر انانىڭ ارما­نى – بالالارى امان-ەسەن بو­لىپ, نە­مە­رەلەرىنىڭ قىزىعىن كورۋ.

ىزدەنگىش ونەر يەسى كەيىننەن ءوز ۇلتىنىڭ ءتىلىن, ادەبيەتىن, رۋحا­نياتىن تەرەڭ ءبىلۋ ماقساتىندا قازۇۋ-نىڭ فيلولوگيا فاكۋلتە­تىن دە ءتامامدادى. بۇگىندە استانا­دا­­­عى قازاق ۇلتتىق ونەر ۋني­­ۆەر­سي­تەتىندە ەسترادا-ۆوكال كافەد­را­سىندا پروفەسسور, «قازاق­كون­تسەرت­تە» دە ءان سالادى. شىعار­ما­­شى­لىق­پەن قاتار, شاكىرت تە تار­­­بيە­لەپ كەلەدى. ءوزىن باقىتتى ءان­شى­­مىن, باقىتتى انامىن دەپ ەسەپ­­تەيدى.

...قازىر ءومىر ىرعاعى وزگەردى, قاربالاس ۋاقىت. بۇگىندە قاي سالا­نىڭ ادامىندا بولماسىن, اسى­­عىس تىرلىك. باعدات كەشەگى كۇنى دە, بۇ­­گىن دە وزىنە عانا سەندى, حال­قىنا سەن­دى. سوندىقتان دا ونىڭ بار تىلەۋى – حالقى امان,  سۇيىك­تى كورەر­مە­نى كوپ بولسا. زادى, ءانشى ءۇشىن, ونەر ادامى ءۇشىن حالقى ارداقتاپ, ­قۇر­مەتكە بو­لەگەننەن ارتىق اتاق تا, داڭق تا جوق. باعداتىمىز جاق­سى اندەرىمەن ساعىندىرىپ جۇر­سە دەي­مىز... لايىم سولاي بولسا ەكەن...

 

گۇلزەينەپ سادىرقىزى,

«Egemen Qazaqstan» ارداگەرى

سوڭعى جاڭالىقتار