ەلىمىزدە «ۇلتتىق رۋحاني جاڭعىرۋ» يدەياسىنىڭ ءبىر تارماعى رەتىندە «وقيتىن ۇلت» جوباسى جاقسى قولعا الىنىپ كەلە جاتقانى بارشاعا ايان. قازىر كوپشىلىك اراسىندا «ەشكىم كىتاپ المايدى», «بالالار مۇلدە كىتاپ وقىمايدى» دەگەن پىكىر قالىپتاسقان. ول پىكىرمەن ءوز باسىم كەلىسپەيمىن. سەبەبى ءبىزدىڭ ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحاناعا كەلۋشىلەردىڭ اراسىندا ۇلكەندەر دە, ستۋدەنت جاستار دا, وقۋشىلار دا بار. سوڭعى ۋاقىتتا كىتاپ وقۋدى كوبىنە ينتەرنەت جەلىسىنىڭ جاڭالىقتارى الماستىرعانىن دا جوققا شىعارمايمىز. الايدا ادامزات مادەنيەتىندەگى ەڭ ۇلى دۇنيە كىتاپ ەكەندىگىن مويىندايتىن كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ وقىرماننىڭ دا قاراسى كوپ ەكەنىن ايتپاي كەتۋگە بولمايدى.
اكادەميالىق ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ قۇرىلعانىنا بيىل 20 جىل تولىپ وتىر. بىلتىردان بەرى كىتاپحانامىزعا 11 مىڭ جاڭا وقىرمان تىركەلىپتى. بۇل ۇلكەن جەتىستىك. قازىر ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا وقىرماندارىنىڭ سانى, تۇراقتى جانە ۆيرتۋالدى وقىرمانداردى قوسقاندا 42 پايىزعا ارتىپ, 600 مىڭعا جۋىقتاپ قالدى. وقىرمان سانى ارتۋىنىڭ باستى سەبەبى – كىتاپحانا قورىن تسيفرلاندىرۋ باعىتىنداعى بەلسەندى جۇمىس دەپ بىلەمىن. ءبىزدىڭ كىتاپحانانىڭ ەڭ باستى قىزمەتى – قازاقستاندىق ۇلتتىق ەلەكتروندى كىتاپحانا جوباسى. وسى كىتاپحانانىڭ بازاسىندا جۇزەگە اسىپ وتىرعان KazNEB اقپاراتتىق پورتالىن الەمنىڭ 110 ەلىنەن 800 مىڭعا جۋىق وقىرمان پايدالانادى. بۇل تەك ەلەكتروندى كىتاپحانا ەمەس, كىتاپحانانىڭ كىتاپ الۋ, كىتاپ بەرۋ سياقتى ىشكى جۇيەسىن رەتتەيتىن اقپاراتتىق جۇيە. بارلىعى ءبىر جۇيەنىڭ ىشىندە جۇمىس ىستەيدى. جۋىردا KazNEB-ءتىڭ جاڭا ءموبيلدى نۇسقاسى ىسكە قوسىلدى. جاڭا نۇسقا قولدانۋعا وتە ىڭعايلى, ەشقايدا تىركەلمەي-اق App Store مەن Android قوسىمشالارى ارقىلى بازاداعى بار اقپاراتتاردى كۇنى-ءتۇنى پايدالانا بەرۋگە بولادى. ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا جىل سايىن تولىق ءماتىندى وتاندىق, رەسەيلىك جانە شەتەلدىك ەلەكتروندىق دەرەكقورلارعا جازىلادى. اتاپ ايتساق, رەسەي مەملەكەتتىك كىتاپحاناسىنىڭ ەلەكتروندى ديسسەرتاتسيالار بازاسى, East View قاشىقتاعى مالىمەتتەر بازاسىنا, سونداي-اق شەتەلدىك Passport (Euromonitor International), Oxford University Press (OUP) وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتى باسپاسىنان شىعاتىن تولىق ءماتىندى جۋرنالدار بازاسىنا جازىلۋعا كەلىسىمشارت جاسالدى. مۇنىمەن قاتار ءبىز ەلەكتروندى كىتاپحانانى تولىقتىرۋمەن دە اينالىسامىز. تولىقتىرۋ جۇمىسى اۆتورلىق قۇقىق شەڭبەرىندە تىكەلەي اۆتورلارمەن كەلىسىمشارت جاساۋ ارقىلى ىسكە اسادى. بۇلار نەگىزىنەن ءوز اۆتورلارىمىز بەن قازاقستاننىڭ تاريحى, مادەنيەتى جايلى جازعان شەتەلدىك اۆتورلار دا بولۋى مۇمكىن. مىندەتتى تۇردە قازاقستانعا قاتىستى, ەلىمىزدە باسىلىپ شىققان كىتاپ, گازەت-جۋرنالدار بولۋى كەرەك. وڭىرلەردەگى ينستيتۋتتار مەن كىتاپحانالار ولكەتانۋ قۇجاتتارىن اۆتورلاردىڭ كەلىسىمىن الىپ, ساندىق نۇسقاعا ءتۇسىرىپ بىزگە جىبەرەدى. ءبىز وسى بولىمدە تۇسكەن قۇجاتتاردىڭ بارلىعىن جيناقتاپ, بەتتەرى تولىق پا, كەلىسىمشارتى بار ما دەپ تەكسەرەمىز. بارلىعى زاڭدى ەكەنىنە كوزىمىز جەتكەن كەزدە عانا بازاعا سالامىز. ءتۇرلى باسپادان شىققان كىتاپتاردىڭ بارلىعىن بازاعا جۇكتەمەيمىز, الدىمەن ىرىكتەپ الامىز. ول كىتاپ ۇرپاققا بەرەرى مول, ادەبي نە تاريحي شىعارما, ولكەتانۋ باعىتىندا جازىلعان قۇندى, ماعىنالى, ءماندى دۇنيە بولۋى شارت.
سونداي-اق «تۇركىتىلدەس ەلدەر ادەبيەتى» دەگەن ايدارىمىز بار. تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر ۇسىنعان قۇجاتتار سول جەردە جيناقتالادى. ماسەلەن, بىلتىر وزبەكستانداعى حالىقارالىق ورتالىق ازيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىمەن ىنتىماقتاستىققا قول قويدىق. سونىمەن قاتار ەلىمىزدەگى بىرنەشە عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىمەن, باسپالارمەن دە ءدال وسىنداي كەلىسىمشارتقا وتىردىق. ەڭ باستىسى, KazNEB پورتالىنا مەملەكەتتىڭ «الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ادەبيەتتەردى باسىپ شىعارۋ جانە تاراتۋ» دەگەن كىشى باعدارلاماسى بويىنشا جانە «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى بويىنشا شىققان بارلىق كىتاپ ەنگىزىلىپ وتىر. بۇل – قازىرگى كىتاپحانالاردىڭ قاعاز تۇرىندەگى اقپاراتتىق قويما تۇرىنەن ەلەكتروندى اقپاراتتار ورتالىعىنا اينالىپ كەلە جاتقاندىعىنىڭ بەلگىسى.
كىتاپحانامىزدا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان ءىس-شارالار مەن ءتۇرلى جوبالار جايلى اڭگىمەنى ءبىر ماقالانىڭ كولەمىنە سىيدىرۋ مۇمكىن ەمەس. ماسەلەن, كىتاپ وقۋدى كەڭىنەن ناسيحاتتايتىن «Kitap Time», بالالارعا ارنالعان «وقيتىن ۇلت» جوباسى, 2007 جىلدان بەرى تۇراقتى تۇردە جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقان ء«بىر ەل – ءبىر كىتاپ» اكتسياسىنىڭ وقىرماندار ومىرىنە قوسىپ كەلە جاتقان ۇلەسى زور. اسىرەسە كوكتەمدە عانا اۋىل كىتاپحانالارىنا قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا جىل سايىن وتكىزىلەتىن «Eurasian Book Fair» ەۋرازيا حالىقارالىق كىتاپ جارمەڭكەسى ءۇش كۇن بويى قالا ءومىرىن ءسان-سالتاناتقا بولەدى. قولى جەتپەي, تاپپاي جۇرگەن كىتابىمەن قاۋىشقان مىڭ سان كىتاپسۇيەر قاۋىم, جارمەڭكە اياسىندا جاڭا كىتاپتارىنىڭ تۇساۋىن كەسىپ جاتقان قاجىرلى, اعا بۋىن قالامگەرلەر, جاس بۋىن اقىن-جازۋشىلار ءبىر-بىرىمەن قاۋىشىپ, بايعازى سۇراسىپ قارىق بولدى. سول جارمەڭكە ابايدىڭ «قىرداعى ەل, ويداعى ەلمەن ارالاسىپ, ك ۇلىمدەسىپ, كورىسىپ, قۇشاقتاسىپ» دەپ كەلەتىن «جازعىتۇرى» ولەڭىندە سيپاتتالاتىن كورىكتى كوكتەم كەلبەتىن كوز الدىڭىزعا اكەلەدى.
سونىمەن قاتار ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا ونشاقتى جىل بۇرىن قۇندى سيرەك باسىلىمداردى جيناۋ, ساقتاۋ جانە عىلىمي وڭدەۋ ماقساتىندا قۇرىلعان قولجازبالار مەن سيرەك كىتاپتار قورى جۇمىس ىستەيدى. بۇل جەردە اراب ارپىمەن جازىلعان مىڭعا جۋىق كونە كىتاپتار مەن قولجازبالار بار. كوپشىلىگى زەرتتەلمەگەن تىڭ ماتەريالدار. فيلولوگتەر مەن تۇركىتانۋشىلار, شىعىستانۋشىلار ءۇشىن اسا قۇندى دۇنيەلەر. وسىنداي قۇندى كىتاپتاردىڭ قاتارىندا احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ 1909 جىلى جارىق كورگەن «قىرىق مىسال» كىتابى مەن 1926 جىلعى ء«الىپبيى», ۇلى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «اباي» رومانىنىڭ 1942 جانە 1945 جىلدارى جارىق كورگەن نۇسقالارى دا بار. سيرەك قور وتكەن جىلى «1929-1940 جىلدارى جارىق كورگەن لاتىن قارپىندەگى قازاق باسىلىمدارى» اتتى ەكى تومدىق كىتاپتار مەن گازەت-جۋرنالداردىڭ بيبليوگرافيالىق كورسەتكىشىن قۇراستىرىپ شىعاردى. بۇل ۇلكەن ىزدەنىس پەن قاجىر-قايراتتى قاجەت ەتەتىن ەڭبەك. «سيرەك كىتاپتار سويلەيدى» ايدارى «اnا tili», «Egemen Qazaqstan», «Aikyn» گازەتتەرىنە ءجيى شىعىپ, وقىرماندى اتقارىلىپ جاتقان شارالاردىڭ بارلىعىنان حاباردار ەتىپ وتىر.
بىلتىر «شەتەلدەردەن قازاقستاننىڭ تاريحىنا قاتىستى ۇلت مۇراسىن جيناۋ» حالىقارالىق جوباسى جاسالدى. جوبا جۇمىسى اياسىندا ب.ەلتسين اتىنداعى سانكت-پەتەربۋرگتەگى پرەزيدەنت كىتاپحاناسىنان 200 قۇجات, ماسكەۋ قالاسىنداعى رەسەي مەملەكەتتىك كىتاپحاناسىنان 110 قۇجات, تاتارستان ەلەكتروندى كىتاپحاناسىنان 140, تۇركيا ۇلتتىق كىتاپحاناسىنان 190, بەلارۋس, تۇرىكمەنستان, قىرعىزستان سەكىلدى تاعى بىرقاتار ەلدىڭ كىتاپحانالارىنان الىنعان قازاقستاننىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىنە قاتىستى سان مىڭداعان قۇجاتتىڭ ونلاين كاتالوگىن جاساقتادىق. بولاشاقتا شەتەل مۇرعاتتارىندا ساقتالعان بەس مىڭعا جۋىق سيرەك قۇجاتتىڭ كوشىرمەسىن الۋ جوسپارلانىپ وتىر. 2023 جىل جامان ناتيجە بەرگەن جوق. ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا باسشىلىعى رەسەيدەگى ب.ەلتسين اتىنداعى پرەزيدەنت كىتاپحاناسىمەن ىنتىماقتاستىققا قول قويىپ, ە-كوشىرمە الماسۋ جولىمەن 270 قۇجاتتىڭ كوشىرمەسى KazNeb قورىنا كەلىپ ءتۇستى. سونداي-اق تۇركياداعى «TURKTAV» تۇركى تاريحى مەن مادەنيەتى حالىقارالىق قورىنان 100 قۇجاتتىڭ ە-كوشىرمەسى الىندى. وسى جىلدىڭ اقپان ايىندا قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن جاسالعان ىنتىماقتاستىق كەلىسىمشارتى ارقىلى KazNeb پورتالىنا 800 جاڭا كىتاپتىڭ ە-كوشىرمەسى الىنادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
كىتاپحانا قورىنا بىلتىرعى جارتىجىلدىقتا 8 987 جاڭا كىتاپ كەلىپ تۇسكەن. ءبىر وكىنىشتىسى, سىرتتان كىتاپ ساتىپ الۋ, جاڭا كىتاپتارمەن قوردى تولىقتىرۋدا قاراجات ماسەلەسى قولبايلاۋ بولىپ كەلە جاتىر. جوعارىدا وتكەن جىلى كىتاپحانامىزعا
11 مىڭ جاڭا وقىرمان تىركەلگەنىن ايتتىق. بۇل كورسەتكىش جىلدان-جىلعا ارتۋعا ءتيىس. قازىر كىتاپحانا قىزمەتىن پايدالانۋشىلار سانى كوبەيدى. ءبىزدىڭ ەندىگى مىندەت وسى قوردى الەمدىك ستاندارتقا ساي تولىقتىرىپ, وقىرمانعا بارىنشا جاعداي جاساۋ.
قورىتا ايتساق, وتكەن عاسىردىڭ ورتاسىنان باستاپ الەم عالىمدارى ادام ساناسىنىڭ فۋنكتسياسىن اتقاراتىن جاساندى ينتەللەكت ويلاپ تابۋعا بارىنشا تىرىسىپ كەلدى. تەحنولوگيالارى عارىشتىق جىلدامدىقپەن قارىشتاپ دامىعان جاڭا عاسىر ادامنىڭ كىتاپ وقۋعا دەگەن قۇمارلىعىن شەكتەۋدىڭ ءتۇرلى ءتاسىلىن ۇسىنىپ وتىر. قازىر جاساندى ينتەللەكت پەن تابيعي ينتەللەكت تايتالاسى باستالدى. جاساندى يتەللەكتىگە قىزىعۋشىلاردىڭ, ونى زەرتەۋشىلەردىڭ سانى كۇرت ارتىپ كەلەدى. كەي سالالاردا وعان كادىمگىدەي قاجەتتىلىك تۋىنداپ وتىر. الايدا ءالى ولار كىتاپ جازا الا ما, جوق پا بەلگىسىز. سول سەبەپتى زاماناۋي قانداي وزىق تەحنيكا بولسىن, مەيلى ول جاساندى ينتەللەكت بولسىن, باسقا بولسىن – بارلىعى تۇپتەپ كەلگەندە, كىتاپقا قىزمەت ەتۋگە ءتيىس.
عازيزا نۇرعاليەۆا,
ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانانىڭ ديرەكتورى
