بۇل اتاۋلى كۇن حح عاسىر باسىندا ءدال وسى كۇنى «قازاق» گازەتىنىڭ العاش جارىققا شىققان كۇنىنەن تامىر تارتىپ وتىر. بۇل رامىزدىك مانگە يە. ۇلت كوشباسشىلارى قازاق حالقىنىڭ كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ بولسىن دەپ تالپىنىپ اشقان گازەتى, سونى شىعارۋ جولىندا قانشاما تار جول, تايعاق كەشۋدى باستان وتكەرگەن. قازاق جەرىندە تۇڭعىش ۇلتتىق ءباسپاسوز – «قازاق» گازەتىنىڭ شىعۋى ۇلكەن تاريحي ماڭىزدى وقيعا. احمەت بايتۇرسىن ۇلى, ءاليحان بوكەيحان, مىرجاقىپ دۋلات ۇلى سەكىلدى ۇلت كوشباسشىلارى قازاقتىڭ وركەنيەت كوشىنە ىلەسۋىن قالادى. ەسكىلىكتىڭ شىرماۋىندا قالىپ قويماي, جاڭا زامانعا بەيىمدەلۋىن كوزدەدى. وزگە تۇركى حالىقتارى اراسىندا جۇلدىزى جارىق, ۇرپاعىنىڭ ساۋاتتى, ىلگەرى بولۋىن تىلەدى. جالىندى اقىن سۇلتانماحمۇت تورايعىر ۇلىنىڭ: «اناۋ قىردا تاتار تۇر. باسقالارمەن قاتار تۇر», دەپ جىرلاۋى – ءبىزدىڭ نامىسىمىزدى قايراۋى ەدى.
ۇلتتىق دەگەن ۇعىمعا ساي كەلەتىن دۇنيە كوپ ەمەس. سونىڭ ءبىرى – باسىلىم. ۇلتتىق باسىلىم كۇنى دەگەنىمىز – «قازاق» گازەتىنىڭ العاشقى ءنومىرى شىققان كۇن دەپ قانا ۇعىنۋ اياسى تار تۇسىنىك بولار ەدى. ۇلت تىلىندەگى گازەت-جۋرنالداردىڭ بارلىعى دەرلىك حالىقتىڭ مۇڭىن مۇڭداپ, جوعىن جوقتايتىن باسىلىمدار ەكەنىنە داۋ جوق. بىراق سونىڭ بارلىعىنىڭ العاشقىسى «قازاق» گازەتى بولسا كەرەك. دەمەك ۇلتتىق باسىلىم كۇنى – بارلىق قازاقتىلدى, ۇلتتىق باسىلىمداردىڭ تۋعان كۇنى. بۇل مەرەكەنى بارلىق ۇلتتىق باسىلىمدار ءوز تامىرىنداي تانىپ, ايرىقشا اتاپ وتۋگە ءتيىس.
ايتقانىمىزداي, حح عاسىر باسىندا قازاق جەرىندە ۇلتتىق ءباسپاسوزدىڭ قارلىعاشتارى پايدا بولدى. ۇلتتىق, رەسپۋبليكالىق گازەتتەرمەن قاتار قازاقتىڭ وبلىستىق, وكرۋگتىك گازەتتەرى جارىققا شىقتى. سولاردىڭ ءبىرى – 95 جىل بۇرىن (1929 جىلدىڭ 15 اقپانىندا) پاۆلودار وكرۋگتىك «كەڭەس تۋى» (قازىرگى «Saryarqa samaly») گازەتى وقىرمانعا جول تارتتى. ونى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ باسىندا ايگىلى تۇركىتانۋشى, عالىم, پۋبليتسيست, سۇلتانماحمۇتتانۋشى بەيسەنباي كەنجەباەۆ تۇردى. بۇل باسىلىمداردا وكىمەتتىڭ باستامالارىن قازاق جۇرتىنا ءتۇسىندىرۋ, ناسيحاتتاۋدان باسقا, ۇلتتىق ماقساتتى كوزدەگەن ءىرى تۇلعالار قالىپتاستى. بۇل گازەت-جۋرنالداردا قازاقتىڭ ۇلت زيالىلارى جەتىلىپ, ءوسىپ شىقتى.
اۋەلدە «كەڭەس تۋى» بولىپ اراب, كەيىن لاتىن جازۋىمەن شىققان گازەت 1940 جىلدارى كيريلل قارپىمەن باسىلدى. ەلدەگى احۋالعا سايكەس 1930 جىلى «كولحوز», 1938 جىلى پاۆلودار جەكە وبلىس بولىپ قۇرىلعاندا قاناتىن جايىپ, «قىزىل تۋ» اتاندى. وكىنىشتىسى, 1938 جىلى «قىزىل تۋ» گازەتىنىڭ العاشقى رەداكتورى بولعان اۋباكىر اياپبەرگەنوۆ «الاشورداشىلارمەن بايلانىسى بولعان» دەگەن ساياسي ايىپپەن سوتتالىپ, قايتا ورالمادى. جالپى, قازاق گازەتتەرى دە بارلىق ناۋبەت-قاسىرەتتى ەلمەن بىرگە تارتتى.
ۇلتتىق باسىلىمدار ءرولىن ەشقاشان دا الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن سايتتار, پابليكتەر باسا الماسى حاق. تۇپكى يدەياسى ابدەن پىسىرىلگەن, اداستىراتىن ماقساتتى كوزدەمەيتىن ويلى ماقالالار مەن تالداۋ-سۇحباتتار ۇلتتىق گازەت-جۋرنالداردا جارىققا شىعىپ جاتىر. ەندى سوعان جاس ۇرپاقتىڭ موينىن بۇرىن, وقىتىپ, ساناسىن وزدىرۋ كەرەك. ۇلتتىق باسىلىم ارقىلى تاربيەلەنگەن ۇرپاق قانا ەلدىكتىڭ تۋىن بەرىك ۇستايدى.
وسى رەتتە ۇلتتىق باسىلىم كۇنىن قوعامدا ناسيحاتتاۋ ءوزىمىزدىڭ قولىمىزدا ەكەنىن ەسكەرۋىمىز كەرەك. «قازاق» گازەتىندەي ءباسپاسوزىمىزدىڭ تاريحى ءجۇز جىلدىق ەكەنىن ايتا كەلە, الداعى مىڭ جىلدىق بوستاندىعىمىزدى جالپاق ەلگە ناسيحاتتاۋعا ءتيىسپىز!
نۇربول جايىقباەۆ,
پاۆلودار وبلىستىق «Saryarqa samaly» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى
