جىلقى قىستان امان شىعا ما؟

ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك وڭىرلەرىن­دە جەم-ءشوپتىڭ تاۋسىلىپ, دالادا قاردىڭ بەتى جاپپاي مۇز قۇر­سانىپ, جىلقىلار تەبىندەي ال­ماي, تولىقتاي قولعا قاراعان, ءولىم-ءجىتىم كوپ دەگەن اقپاراتتار كەلىپ جاتىر. شارۋالار ونسىز دا جەم-ءشوبى جوق, ءجوندى سۋبسيديا بەرىلمەيتىن جىلقى مالىنان ايىرىلىپ قالۋ قاۋپى بار. ويتكەنى جەم-ءشوبى تاۋسىلعان فەرمەرلەر دە, قوراداعى مالىنا قاراعان اۋىل ادامدارى دا جىلقىنى ارزان باعاعا بولسا دا سوعىم ورنىنا جاپپاي ساتىپ جاتىر.

اقمولا وبلىسىنىڭ بىرنەشە اۋدانىندا جىلقى باسىنىڭ ازا­يىپ بارا جاتقانىن ايتىپ, دابىل قاققاندار كوپ. زەرەندى اۋدا­نىن­داعى اقادىر, ۆاسيلكوۆ, زارەچ­نىي, شاعالالى سياقتى وندا­عان اۋىلدا جۇرت جەم-ءشوپ تاپ­پاي, قينالىپ وتىر. اقكول اۋدانى مالشىلارىنىڭ جاعدايى دا ءماز ەمەس. ءشوپتىڭ باعاسى تىم شا­رىق­تاپ كەتىپ, ءبىر ورامى 20 مىڭ تەڭگەگە دەيىن جەتكەن كورىنەدى.

بۇعان باستى سەبەپ – جايىلىم جانە شابىندىق جەرلەر­دىڭ تاپشىلىعى. ءتىپتى جايىلىم جەرىنەن مۇلدەم ايىرىلىپ قالعان كوپ اۋىلدا (زەرەندى اۋدانىن­داعى اقادىر, ايعىرجال, ورتاق, قوشقارباي, رازدولنىي, كۇسەپ, پەرۆومايسكي) جىلقىلار قولعا قاراپ تۇر. ەلدىڭ ىرگەسىنە دەيىن ەگىن ەگىپ تاستاعان. جانارماي قۇنى 300 تەڭگەدەن اسىپ, اسپانداپ كەتكەن. وسىنداي قىس قىسپاعى مەن قيىن-قىستاۋدىڭ كەسىرىنەن ءار اۋىل­دا جىلقىلار ءولىپ جاتقانى, قولىنداعى بار جىلقىسىن تۇياق قالدىرماي تۇگەل ساتىپ جىبەرگەن فەرمەرلەر جايىندا رەسمي باسىلىمدار دا جازىپ كەلەدى. ياعني كوپتەگەن اۋىل تۇرعىنى كوتەرەم بولىپ جاتقان كوپ جىلقى كوكتەمگە جەتپەي قالۋى مۇمكىن دەپ دابىل قاعىپ جاتىر. رەسمي مالىمەت بو­يىنشا, ەشقانداي مال شىعىنى جوق, ءبارى تاماشا. دەگەنمەن بىزگە جەتكەن حاتتار مەن «Egemen Qazaqstan», «قازاق ءۇنى», «ايقىن» گازەتتەرىندەگى اقپاراتتار باسقاشا سويلەيدى.

ەندەشە, ءتونىپ تۇرعان قاۋىپتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ۇكىمەت دەڭگەيىندە شۇعىل تۇردە كەشەندى شارالار قاجەت. بىرىنشىدەن, ۇكىمەت پەن قۇزىرلى مينيسترلىك, ۆەدومستۆولار,  اكىمدىكتەر قازاققا قادىرى ارتىق جىلقى مالىن امان الىپ قالۋ ءۇشىن ارنايى «جول كارتاسىن» جاساۋى كەرەك. ەكىنشىدەن, بۇگىندەگى ەڭ ۇلكەن ماسەلەنىڭ ءبىرى – شارۋالار بەينەتتەنىپ وسىرگەن جىلقىسىن لايىقتى باعاسىنا ساتا الماۋى. سوندىقتان جىلقى ەتىن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تىزى­مىنە مىندەتتى تۇردە ەنگىزۋ قاجەت. تاعامىن تاڭداپ ىشەر حان-سۇل­تاندار مەن باتىرلاردىڭ سۇيىكتى اسى بولعان, جەڭىل قورىتىلۋى مەن دەنساۋلىققا پايداسى عىلىمي دالەلدەنگەن تەكتى جانۋار جىلقى ەتى تاۋىق پەن شوشقا ەتىنەن كەم بولعانى ما؟! ۇشىنشىدەن, ۇكىمەت جىلقىعا سۋبسيديا بەرۋ ماسەلەسىن قايتا قاراۋعا ءتيىس.

بىزدە مال شارۋاشىلىعىندا قۇس تۇقىمدارىنا دا, ءتىپتى شوش­قاعا دا سۋبسيديا بار, ال ءتورت ت ۇلىكتىڭ تورەسى جىلقىعا ماردىمدى سۋب­سيديا جوق. رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەتتەن 2023 جىلى جىلقىعا بار بول­عانى 52,9 ملن تەڭگە بولىن­سە, شوشقاعا 2,1 ملرد تەڭگە بولىن­گەن. ياعني شوشقاعا بولىنگەن قار­جى جىلقىدان 40 ەسەدەي كوپ. ەلى­مىزدىڭ باسىم بولىگى جەمەيتىن شوش­قا ەتىنە دەگەن سونشالىقتى ەرەك­شە قام­قورلىقتىڭ سىرى نەدە؟

بيىل مال شارۋاشىلىعى ۇكىمەتتەن ءمۇيىز سۇرايمىن دەپ ءجۇرىپ, قۇلاعىنان ايىرىلاتىن ءتۇرى بار. ويتكەنى 2024 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ كۇشىنە ەنگەن وزگەرىستەرگە سايكەس, ەندى مال شارۋاشىلىعىن سۋبسيديالاۋ توتەنشە جاعداي جاريالانعان نەمەسە گيدرومەتەورولوگيالىق قىزمەت راستاعان وڭىردە عانا, مال ازىعىن دايىنداۋعا تەرىس اسەر ەتكەن اۋا رايىنىڭ قالىپتان تىس جاعدايلارى بولعان كەزدە عانا بەرىلەدى. سوندا شارۋالار سۋبسيديا الۋ ءۇشىن اۋا رايى قاشان بۇزىلادى دەپ اسپانعا قاراپ وتىرۋى قاجەت پە؟

بۇل شارتتار سىبايلاس جەم­قور­لىق تاۋەكەلدەرىن بولدىرماۋ جانە شارۋالاردى وزدەرىنىڭ مال ازىعىن دايىنداۋعا ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا ەنگىزىلگەن. بۇلاي جەمقورلىقتى جەلەۋ ەتىپ, ۇكىمەتتىڭ سۋبسيديانى توقتاتىپ قويۋىنىڭ كەسىرى وتە اۋىر بولاتىنىن ەسكەرتەمىز. بۇل ء«ماسىسىن جاماۋ ءۇشىن كەبىسىن كەسىپ الىپتى» دەگەندەي, كەرى كەتكەن ماسەلە بولعالى تۇر. جەمقورلىقتى جويۋ كەرەك, ارينە. بۇل – قۇزىرەتتى ورگانداردىڭ ءىسى.

جايىلىم ماسەلەسى ءۇشىن مەم­لە­كەتتىك كوميسسيا قۇرىلىپ, جەر­دىڭ قانشالىقتى, قالاي جاراتىلىپ جاتقانىن تۇپكىلىكتى تەكسەرىپ, ناقتى شەشۋ كەرەك.

جىلقى مالىن قىستان امان الىپ قالۋ ءۇشىن ۇكىمەتتەن شۇعىل كەشەندى شارالار كۇتەمىز.

قازىبەك يسا,

«اق جول» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ دەپۋتاتى